جهان، بیننده آثار سینمای ایران

این روزهای سینمای ایران در گوشه و کنار جهان مورد توجه است. شاید این بار دلیل این توجه کمتر به خاطر آثار سینمایی باشد و بیشتر زندانی‌بودن دو فیلم‌ساز جهانی «جعفر پناهی» و «محمد رسول‌اف» سبب شده تا جهان نگران وضعیت سینمای ایران باشد.

در اروپا جشنواره ونیز برپاست و «لیلا حاتمی» جزء داوران مسابقه اصلی است و چهار فیلم از ایران در بخش‌های مختلف این جشنواره حضور دارند.

دو فیلم سینمایی «شب، داخلی، دیوار» به کارگردانی وحید جلیلوند و «خرس نیست» ساخته جعفر پناهی در بخش مسابقه، فیلم سینمایی «جنگ جهانی سوم» به کارگردانی هومن سیدی در بخش افق‌ها و فیلم سینمایی «بی‌رؤیا» ساخته آرین وزیردفتری در بخش افق‌های ویژه در هفتاد‌ونهمین جشنواره فیلم ونیز حضور دارند. قرار است در مراسم فرش قرمز فیلم «خرس نیست» اتفاق خاصی رخ دهد و یک نشست خبری با حضور دبیر جشنواره ونیز برای فیلم‌سازان ایرانی گذاشته شود. هرچند برای بسیاری این سؤال مطرح است که آیا این برنامه‌ها می‌تواند حمایت از سینماگران را در داخل ایران به همراه داشته باشد؟

در گوشه دیگری از جهان، این هفته در آرشیو فیلم هاروارد، برنامه «کیارستمی» تا 18 سپتامبر برقرار است. برنامه‌ای برای علاقه‌مندان سینمای کیارستمی که بتوانند با آثار اولیه این استاد ایرانی سینما آشنا شوند. عباس کیارستمی که در سال 2016 درگذشت، در کارنامه خود آثار متنوعی دارد و این برنامه فرصتی است برای آشنایی با طرح‌ها و عناصر سازنده‌ای که سبب ساخته‌شدن فیلم‌های تحسین‌شده‌ای مانند «طعم گیلاس» (1997) و «کپی برابر اصل» (2010) -با حضور ژولیت بینوش 2010 بود. به گزارش روزنامه کمبریج، مضامین زندگی روستایی و امید به چیزی فراتر از آنچه در درون فرد هست، در آثار کیارستمی وجود دارد. لنز مستقل او همواره سراغ موضوعاتی فراتر از روال مرسوم می‌رفت. همان‌طور که در آثار فیلم‌سازان دستگیرشده همچون جعفر پناهی، محمد رسول‌اف، مصطفی آل‌احمد و دیگران دیده شده است. گاهی می‌توان این براشت را کرد که چقدر آثار کیارستمی بر سینمای دیگر کارگردانان ایرانی تأثیر گذاشت، مثلا در فیلم «مسافر» قاسم (حسن دارابی) که در سال 1353 

هم‌زمان با بازی‌های آسیایی در تهران ساخته شده است،‌ پسری که عاشق فوتبال است، می‌خواهد برای دیدن «بازی بزرگ» به تهران برود، اما به بلیت و اتوبوس نیاز دارد. هیچ چیز جلوی او را نمی‌گیرد، حتی اگر این به معنای کنارگذاشتن خانواده‌اش، فریب‌دادن همکلاسی‌هایش یا فروش یک دوربین دزدیده باشد. این فیلم چیزی شبیه یک نمایش اخلاقی است که به نظر می‌رسد پیش‌درآمدی برای ساخت فیلم «آفساید» پناهی در سال 2006 است، فیلمی درباره زنان جوانی که از حضور در بازی‌های فوتبال منع شده‌اند و برای دیدن یک مسابقه دست از هیچ تلاشی نمی‌کشند؛ تلاشی که به نظر می‌رسد اکنون با فشار فیفا برای حضور زنان در بازی‌های باشگاهی به نتیجه رسیده است، هرچند تا رسیدن به شرایط مطلوب فاصله زیادی هست. البته پناهی دستیار کیارستمی در فیلم تحسین‌شده «باد ما را خواهد برد» بود. یکی از صحنه‌های متأثرکننده فیلم مسافر آنجایی است که قاسم از دوربین دزدیده‌شده برای عکاسی از همکلاسی‌هایش استفاده می‌کند و از آنها پول می‌گیرد و وعده می‌دهد صبح عکسشان را بیاورد. در این صحنه مونتاژی از چهره پسرانی است که برای قاسم ژست گرفته‌اند. آنان نمی‌دانند که در دوربین فیلمی وجود ندارد؛ تصویری دلهره‌آور از چهره کودکانی که در برابر دنیایی از فقر و غفلت قرار گرفته‌اند.

در بخش دیگری از این مطب به ستایش از فیلم دیگر کیارستمی «خانه دوست کجاست» پرداخته شده است که پس از انقلاب ساخته شده بود. پس از آنکه معلم به محمد هشدار می‌دهد که اگر بار دیگر بدون مشق در کلاس حاضر شود اخراج خواهد شد، سفری طولانی آغاز می‌شود؛ چراکه احمد به طور تصادفی دفتر محمد را به خانه می‌برد. از این لحظه سفری حماسی را در روستاهای ایران آغاز می‌کند زیرا احمد باید چندین کیلومتر پیاده‌روی کند تا به روستای محمد برسد. این یک مقدمه ساده است، اما در دستان کیارستمی به شعر استقامت تبدیل می‌شود. کیارستمی مانند «مسافر» دوربینش را به سمت زندگی روستایی نشانه می‌رود و مخاطب را به روستاهای خشت و گلی در شمال ایران و واقعیت‌های زندگی کشاورزی می‌برد. این فیلم تبدیل به اولین قسمت از «سه‌گانه کوکر» کیارستمی می‌شود که به نام روستایی که فیلم‌ها در آن فیلم‌برداری شده‌اند، نام‌گذاری شده است.

این مطلب همچنین به دیگر آثار ابتدایی کیارستمی نظیر «مشق شب»، «شکل اول، شکل دوم»، «گزارش»، «درختان زیتون» و «زندگی ادامه دارد» می‌پردازد.