|

مرگ مولف

«پرويز مرزبان» مترجم «تاریخ هنر جانسن» درگذشت نبودنش؛ یک جای خالی بزرگ
بهرام دبیری
آشنایی بی‌پایان داشتم با «پرویز مرزبان». او یکی از عزیزان من بود در مقولات نقاشی و هنر و از این قبیل. اولین ملاقات ما به سال 1352 برمی‌گردد. او به خانه من آمد و کارهایم را دید و اصلا هم دوست نداشت. بخش دیگری از آشنایی ما برمی‌گردد به ترجمه‌ها و کتاب‌های او در باب تاریخ هنر. پس از آن سال، کمتر همدیگر را می‌دیدیم تا سال 1362 که او به من گفت: «تو باید انگلیسی خوب یاد بگیری.» وقتی پذیرفتم گفت که هفته‌ای یکی دو روز به کارگاهت خواهم آمد تا با تو انگلیسی را کار کنم. اولین کتابی که با خودش آورد و با آن شروع به درس‌خواندن کردیم، کتابی بود با عنوان «خدایان، خدایانند» که درواقع کتابی بود درباب ده‌هزار سال تاریخ هنر مدرن. این منجر به آموزش جدی زبان انگلیسی نشد اما چشم من را به گستره بی‌پایان تاریخ هنر باز کرد. چیزی که بعدها در جمله مهم «اوکتاویو پاز» شاعر بزرگ مکزیکی یافتم: «هر چیز نو، کهن‌ترین چیزهاست.»
این یک آشنایی بود در مفهوم درک تاریخ هنر. بعد از آن سال‌ها با «پرویز» پنج‌شنبه‌ها به کوه می‌رفتیم و در راه گفت‌وگوها داشتیم و شیرین‌زبانی‌های او و... مردی زیبا، شوخ‌چشم، فرهیخته، اشراف‌زاده و مهربان و طناز بود. بعد از آن اکثر ملاقات‌ها در خانه من بود؛ شب‌ها، حضور ذهن او و درک هنر نه‌تنها نقاشی و مجسمه بلکه موسیقی هم.
نبودنش یک جای خالی بزرگ خواهد بود و مهربانی‌های «یگانه»خانوم همسر «پرویز» که عاشقانه همزبان و مراقب و نگهدار او بود تا آخرین روزها. هفته پیش بود که از کانادا به من زنگ زدند و گفتند که پرویز را به بیمارستان بردند.
زنگ زدم با «یگانه» خانوم صحبت کردم که خبر را به من داد که از روی ناچاری و آلزایمر کامل، پرویز را به بیمارستان منتقل کردند. خواستم ببینمش که گفتند هیچ‌کس را نمی‌شناسد. با خودم فکر کردم این عالی‌ترین اتفاقی ا‌ست که می‌تواند برای هر آدمیزادی پیش بیاید و الان که خبر رفتن او را می‌شنوم در باشکوه‌ترین ارتفاعات کلاردشت، در چشم‌اندازهای بی‌پایان ابر و کوه و مه، جای او را در این چشم‌انداز باشکوه، خالی می‌بینم.
-------------------------------------------
آغازگر ترجمه تاريخ هنر
محمدابراهیم جعفری
سخن گفتن درباره پرویز مرزبان در حالی که به گفته مصدق «بی تو بودن با تو بودنش» را تجربه می‌کنیم، بسیار مهم است اگرچه که ممکن است اندکی هم شاعرانه شود و بیان‌کننده خاطرات. همان‌طور که ایشان هم تاکید داشتند و همیشه هم درباره آن حرف می‌زدند، اصلی‌ترین خدمات مرزبان به ایران را می‌شود ترجمه تاریخ هنر «جنسن» دانست که بعدها نیز به صورت کتاب خلاصه‌ای ازآن را عرضه کردند. اما بخش دیگری از خدمات ایشان در حوزه آموزش است. بعد از دو سال انقلاب فرهنگی که سرپرستی بخش نقاشی دانشگاه هنر به من سپرده شد از آقای مرزبان دعوت به تدریس کردیم، ایشان هم با شوقی که برای انتقال مطالبشان به دانشجویان هنر داشتند این مسوولیت را قبول کردند. اصلی‌ترین مساله‌شان هم در مقام استاد دانشگاه، آموزش تاریخ هنر بود با تاکید بر ایجاد یک رابطه قوی میان دانشجو و آثار هنری. تاکید داشتند که مطالب نباید به صورت حفظی منتقل شود. اما وجهه استادی ایشان در دانشگاه باعث نمی‌شود که از کتاب مهم تاریخ هنر که به دستشان ترجمه شد حرفی به میان نیاید. این کتاب از مفصل‌ترین کتاب‌ها درباره تاریخ هنر بوده که در آن مقطع در ایران ترجمه شده است. تا آن زمان کتاب‌هایی که درباره تاریخ هنر به زبان فارسی وجود داشت، بسیاربسیار محدود بود و شاید بتوان تنها به کتابی - نه به این تفصیل - اشاره کرد که مرحوم علینقی وزیری نوشته بودند و در آن درباره همه هنرها صحبت کرده بودند و جزوه‌هایی که هرکدام از استادان به فراخور کار خود نوشته بودند. اما با ترجمه کتاب هنر جنسن توسط آقای مرزبان، ترجمه آثار تاریخ هنر به نوعی آغاز شد.

«پرويز مرزبان» مترجم «تاریخ هنر جانسن» درگذشت نبودنش؛ یک جای خالی بزرگ
بهرام دبیری
آشنایی بی‌پایان داشتم با «پرویز مرزبان». او یکی از عزیزان من بود در مقولات نقاشی و هنر و از این قبیل. اولین ملاقات ما به سال 1352 برمی‌گردد. او به خانه من آمد و کارهایم را دید و اصلا هم دوست نداشت. بخش دیگری از آشنایی ما برمی‌گردد به ترجمه‌ها و کتاب‌های او در باب تاریخ هنر. پس از آن سال، کمتر همدیگر را می‌دیدیم تا سال 1362 که او به من گفت: «تو باید انگلیسی خوب یاد بگیری.» وقتی پذیرفتم گفت که هفته‌ای یکی دو روز به کارگاهت خواهم آمد تا با تو انگلیسی را کار کنم. اولین کتابی که با خودش آورد و با آن شروع به درس‌خواندن کردیم، کتابی بود با عنوان «خدایان، خدایانند» که درواقع کتابی بود درباب ده‌هزار سال تاریخ هنر مدرن. این منجر به آموزش جدی زبان انگلیسی نشد اما چشم من را به گستره بی‌پایان تاریخ هنر باز کرد. چیزی که بعدها در جمله مهم «اوکتاویو پاز» شاعر بزرگ مکزیکی یافتم: «هر چیز نو، کهن‌ترین چیزهاست.»
این یک آشنایی بود در مفهوم درک تاریخ هنر. بعد از آن سال‌ها با «پرویز» پنج‌شنبه‌ها به کوه می‌رفتیم و در راه گفت‌وگوها داشتیم و شیرین‌زبانی‌های او و... مردی زیبا، شوخ‌چشم، فرهیخته، اشراف‌زاده و مهربان و طناز بود. بعد از آن اکثر ملاقات‌ها در خانه من بود؛ شب‌ها، حضور ذهن او و درک هنر نه‌تنها نقاشی و مجسمه بلکه موسیقی هم.
نبودنش یک جای خالی بزرگ خواهد بود و مهربانی‌های «یگانه»خانوم همسر «پرویز» که عاشقانه همزبان و مراقب و نگهدار او بود تا آخرین روزها. هفته پیش بود که از کانادا به من زنگ زدند و گفتند که پرویز را به بیمارستان بردند.
زنگ زدم با «یگانه» خانوم صحبت کردم که خبر را به من داد که از روی ناچاری و آلزایمر کامل، پرویز را به بیمارستان منتقل کردند. خواستم ببینمش که گفتند هیچ‌کس را نمی‌شناسد. با خودم فکر کردم این عالی‌ترین اتفاقی ا‌ست که می‌تواند برای هر آدمیزادی پیش بیاید و الان که خبر رفتن او را می‌شنوم در باشکوه‌ترین ارتفاعات کلاردشت، در چشم‌اندازهای بی‌پایان ابر و کوه و مه، جای او را در این چشم‌انداز باشکوه، خالی می‌بینم.
-------------------------------------------
آغازگر ترجمه تاريخ هنر
محمدابراهیم جعفری
سخن گفتن درباره پرویز مرزبان در حالی که به گفته مصدق «بی تو بودن با تو بودنش» را تجربه می‌کنیم، بسیار مهم است اگرچه که ممکن است اندکی هم شاعرانه شود و بیان‌کننده خاطرات. همان‌طور که ایشان هم تاکید داشتند و همیشه هم درباره آن حرف می‌زدند، اصلی‌ترین خدمات مرزبان به ایران را می‌شود ترجمه تاریخ هنر «جنسن» دانست که بعدها نیز به صورت کتاب خلاصه‌ای ازآن را عرضه کردند. اما بخش دیگری از خدمات ایشان در حوزه آموزش است. بعد از دو سال انقلاب فرهنگی که سرپرستی بخش نقاشی دانشگاه هنر به من سپرده شد از آقای مرزبان دعوت به تدریس کردیم، ایشان هم با شوقی که برای انتقال مطالبشان به دانشجویان هنر داشتند این مسوولیت را قبول کردند. اصلی‌ترین مساله‌شان هم در مقام استاد دانشگاه، آموزش تاریخ هنر بود با تاکید بر ایجاد یک رابطه قوی میان دانشجو و آثار هنری. تاکید داشتند که مطالب نباید به صورت حفظی منتقل شود. اما وجهه استادی ایشان در دانشگاه باعث نمی‌شود که از کتاب مهم تاریخ هنر که به دستشان ترجمه شد حرفی به میان نیاید. این کتاب از مفصل‌ترین کتاب‌ها درباره تاریخ هنر بوده که در آن مقطع در ایران ترجمه شده است. تا آن زمان کتاب‌هایی که درباره تاریخ هنر به زبان فارسی وجود داشت، بسیاربسیار محدود بود و شاید بتوان تنها به کتابی - نه به این تفصیل - اشاره کرد که مرحوم علینقی وزیری نوشته بودند و در آن درباره همه هنرها صحبت کرده بودند و جزوه‌هایی که هرکدام از استادان به فراخور کار خود نوشته بودند. اما با ترجمه کتاب هنر جنسن توسط آقای مرزبان، ترجمه آثار تاریخ هنر به نوعی آغاز شد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.