|

آينه

اعتماد
سـرگیجه‌های روشـنفکری

هادی خانیکی: اگر ما به دکتر شریعتی برمی‌گردیم، به نظر من اگر حسینیه ارشاد را از او بگیریم، نمی‌توانیم درباره او و عرصه عمومی صحبت کنیم. البته مفهوم فیزیکی حسینیه مورد نظرم نیست، به مفهوم نهادی بین آکادمی و جامعه، به مفهوم جایی که گفت‌وگو نیز در آن شکل می‌گیرد. درواقع نوع خاصی از گفت‌وگو در رویکرد شریعتی وجود دارد که خیلی موفق است و خود او نیز می‌گوید که وقتی به پرسش و پاسخ یا گفت‌وگوی سرپایی با دانشجویان خود می‌پردازد، لذت‌بخش‌ترین بخشی است که برای او وجود دارد یا به‌طور مثال اینکه فقط و فقط در آن محدوده باقی نمی‌ماند. حسینیه ارشاد روشنفکری که امروز درباره او صحبت می‌کنیم، کجاست؟ مسجد هدایت او کجاست؟ حتی همین وضعیت را می‌توانیم بعد از شریعتی نیز ببینیم.
غلامرضا کاشی: روشنفکری ایران بعد از انقلاب با یک موج نئولیبرال جهانی نیز همراه بود اما نخستین کاری که کردند اساسا دین و ارزش‌های دینی را از ساختارهای زبانی خود کنار گذاشتند. بنابراین چه بخواهیم و چه نخواهیم، آن زبانی که جانشین شد از اول نیز این قدرت را نداشت که بتواند مجددا آن ساختار عمومی و عرصه عمومی را به نحوی که قبل از انقلاب بود، با آن قدرت بازآفرینی کند.
داود فیرحی: به نظر می‌رسد روشنفکری آینده باید به مفهوم خلاقیت تکیه کرده و به شهروند به‌عنوان سوژه انتخابگر توجه کند که چگونه بتواند محصولات خود را به این شهروند بفروشد. اگر روشنفکر بتواند این کار را بکند، روشنفکری دوباره زنده می‌شود اما معنی روشنفکری این است که ما باید یک بازاندیشی خیلی قوی روی این مفهوم داشته باشیم. چراکه ما دو دگرگونی سنگین داریم؛ یکی مسئله انقلاب و پساانقلاب است و دیگری بحث مهاجرت از ایده‌های چپ که در دنیا در حال شکل‌گرفتن است. تحت‌تأثیر اینها خردشدن جوامع است. ما دیگر جامعه به معنی وجود یک کلیت نداریم، پس به دنبال راه‌حل کلی گشتن هم طبیعتا بی‌معناست. بنابراین ما به دنبال روشنفکرانی هستیم که همانند مدل‌های نوبه‌نو سامسونگ و اپل و اینها برای ما روزبه‌روز ایده‌های جدید و عملی‌تر بدهند. اینها مهم هستند. ممکن است تا دیروز روشنفکر ایده‌های خلاقی ارائه بدهد و جامعه بگیرد اما فردا نگیرد. یعنی ما به احتمال زیاد مجبور هستیم با دنیایی از تکثر روشنفکر مواجه باشیم.

ايران
چرا باید پشت صحنه افشا شود؟

حسن وزینی: زمینه‌های لازم از سوی دست‌هایی نه‌چندان پنهان فراهم شده و خودسرها نه‌تنها تهییج، بلکه تحریک شده بودند و نیروهای حاضر در صحنه هم تحت‌تأثیر این فضاسازی تصور کرده‌اند که نباید مانع آن شوند. بنابراین نیروهای خودسر گرچه سازماندهی لجستیکی نشده‌اند اما با هدف سوءاستفاده از احساساتشان برانگیخته شده بودند. اکنون سؤال این است که این برانگیختگی با چه هدفی و از سوی چه جریانی صورت گرفته است؟ قوی‌ترین فرضیه به ضعف مدیریت فضای رسانه‌ای یا نبود عزمی برای مدیریت آن برمی‌گردد. بعضی از مخالفان دولت گرچه می‌دانستند حمله به سفارت عربستان، آبرو و حیثیت نظام را مخدوش می‌کند اما از سر رقابت‌های سیاسی و جناحی ناروا با دولت اعتدال بستر خودسری و تندروی را مهیا کردند.

رسالت
کارگزاران مریخی و اصلاح‌طلبان ونوسی

حامد حاجی‌حیدری: «سوسیالیسم فردگرا» در تأکید بر خویش‌محوری افراد، اصلاح‌طلبی لیبرال را نزدیک‌ترین متحد خود یافته و نظر به روحیه آنارشیستی خویش، دولت‌ستیزی را نصب‌العین ساخته است و البته از حق هم نباید گذشت که عمیقا به نابرابری سهمگین در شهرهایی مانند تهران اعتراض دارد و اعتراض او هم وارد و رواست. به دلیل ضدیت با هر نوع منبع اعتبار حقیقت و دلخوش‌کردن به توانمندی‌های عاریتی که دستگاه‌های دیجیتال به تک‌تک آنها بخشیده‌اند، هریک از اعضای این توده پادفرهنگ، برای خود، اعتباری قیاس‌ناپذیر با دیگران قائل است و از این رو، یکی، دیگری را قبول ندارد؛ شعار ته دل آنها این است: «هیچ چیز برای من مهم‌تر از خودم نیست». در یک بازسازی الگوشناختی از «سوسیالیسم فردگرا»، تقدم فرد و فضیلت استقلال اخلاقی او، کانون و هسته اصلی این گفتمان را تشکیل می‌دهد؛ و از این دیدگاه، آنها نتیجه می‌گیرند که فقط فرد به‌راستی آزاد، خلاقیت ارزشمندی خواهد آفرید و هم‌اوست که ارزش اقدام خواهد داشت. وقتی از «سوسیالیسم فردگرا» خواسته شود که بگوید فرد از چه چیزهایی آزاد می‌شود، پاسخ سه‌گانه‌ای خواهد گفت: 1) فرد شهروند به‌عنوان عضوی از طبقه متوسط شهری از یوغ سرمایه‌داران نوکیسه که به طرزی بی‌ربط صاحب «پورشه» شده‌اند آزاد خواهد شد؛ 2) فرد به‌عنوان شهروند از یوغ حکمران‌هایی که در مکانیسم‌های تصادفی و ابلهانه دموکراسی ناگهان قدرت زیادی به چنگ می‌آورند، آزاد خواهد شد؛ 3) فرد به‌عنوان یک شهروند از اقتدار اخلاق یله و رها خواهد شد همچون هنرپیشگان و چهره‌های ورزشی که روزگاری قرار بود الگوهای فرهنگی باشند، مگر آنها از برخی هنرپیشه‌ها و فوتبالیست‌های کثیف چه جربزه‌ای کم دارند؟!

اعتماد
سـرگیجه‌های روشـنفکری

هادی خانیکی: اگر ما به دکتر شریعتی برمی‌گردیم، به نظر من اگر حسینیه ارشاد را از او بگیریم، نمی‌توانیم درباره او و عرصه عمومی صحبت کنیم. البته مفهوم فیزیکی حسینیه مورد نظرم نیست، به مفهوم نهادی بین آکادمی و جامعه، به مفهوم جایی که گفت‌وگو نیز در آن شکل می‌گیرد. درواقع نوع خاصی از گفت‌وگو در رویکرد شریعتی وجود دارد که خیلی موفق است و خود او نیز می‌گوید که وقتی به پرسش و پاسخ یا گفت‌وگوی سرپایی با دانشجویان خود می‌پردازد، لذت‌بخش‌ترین بخشی است که برای او وجود دارد یا به‌طور مثال اینکه فقط و فقط در آن محدوده باقی نمی‌ماند. حسینیه ارشاد روشنفکری که امروز درباره او صحبت می‌کنیم، کجاست؟ مسجد هدایت او کجاست؟ حتی همین وضعیت را می‌توانیم بعد از شریعتی نیز ببینیم.
غلامرضا کاشی: روشنفکری ایران بعد از انقلاب با یک موج نئولیبرال جهانی نیز همراه بود اما نخستین کاری که کردند اساسا دین و ارزش‌های دینی را از ساختارهای زبانی خود کنار گذاشتند. بنابراین چه بخواهیم و چه نخواهیم، آن زبانی که جانشین شد از اول نیز این قدرت را نداشت که بتواند مجددا آن ساختار عمومی و عرصه عمومی را به نحوی که قبل از انقلاب بود، با آن قدرت بازآفرینی کند.
داود فیرحی: به نظر می‌رسد روشنفکری آینده باید به مفهوم خلاقیت تکیه کرده و به شهروند به‌عنوان سوژه انتخابگر توجه کند که چگونه بتواند محصولات خود را به این شهروند بفروشد. اگر روشنفکر بتواند این کار را بکند، روشنفکری دوباره زنده می‌شود اما معنی روشنفکری این است که ما باید یک بازاندیشی خیلی قوی روی این مفهوم داشته باشیم. چراکه ما دو دگرگونی سنگین داریم؛ یکی مسئله انقلاب و پساانقلاب است و دیگری بحث مهاجرت از ایده‌های چپ که در دنیا در حال شکل‌گرفتن است. تحت‌تأثیر اینها خردشدن جوامع است. ما دیگر جامعه به معنی وجود یک کلیت نداریم، پس به دنبال راه‌حل کلی گشتن هم طبیعتا بی‌معناست. بنابراین ما به دنبال روشنفکرانی هستیم که همانند مدل‌های نوبه‌نو سامسونگ و اپل و اینها برای ما روزبه‌روز ایده‌های جدید و عملی‌تر بدهند. اینها مهم هستند. ممکن است تا دیروز روشنفکر ایده‌های خلاقی ارائه بدهد و جامعه بگیرد اما فردا نگیرد. یعنی ما به احتمال زیاد مجبور هستیم با دنیایی از تکثر روشنفکر مواجه باشیم.

ايران
چرا باید پشت صحنه افشا شود؟

حسن وزینی: زمینه‌های لازم از سوی دست‌هایی نه‌چندان پنهان فراهم شده و خودسرها نه‌تنها تهییج، بلکه تحریک شده بودند و نیروهای حاضر در صحنه هم تحت‌تأثیر این فضاسازی تصور کرده‌اند که نباید مانع آن شوند. بنابراین نیروهای خودسر گرچه سازماندهی لجستیکی نشده‌اند اما با هدف سوءاستفاده از احساساتشان برانگیخته شده بودند. اکنون سؤال این است که این برانگیختگی با چه هدفی و از سوی چه جریانی صورت گرفته است؟ قوی‌ترین فرضیه به ضعف مدیریت فضای رسانه‌ای یا نبود عزمی برای مدیریت آن برمی‌گردد. بعضی از مخالفان دولت گرچه می‌دانستند حمله به سفارت عربستان، آبرو و حیثیت نظام را مخدوش می‌کند اما از سر رقابت‌های سیاسی و جناحی ناروا با دولت اعتدال بستر خودسری و تندروی را مهیا کردند.

رسالت
کارگزاران مریخی و اصلاح‌طلبان ونوسی

حامد حاجی‌حیدری: «سوسیالیسم فردگرا» در تأکید بر خویش‌محوری افراد، اصلاح‌طلبی لیبرال را نزدیک‌ترین متحد خود یافته و نظر به روحیه آنارشیستی خویش، دولت‌ستیزی را نصب‌العین ساخته است و البته از حق هم نباید گذشت که عمیقا به نابرابری سهمگین در شهرهایی مانند تهران اعتراض دارد و اعتراض او هم وارد و رواست. به دلیل ضدیت با هر نوع منبع اعتبار حقیقت و دلخوش‌کردن به توانمندی‌های عاریتی که دستگاه‌های دیجیتال به تک‌تک آنها بخشیده‌اند، هریک از اعضای این توده پادفرهنگ، برای خود، اعتباری قیاس‌ناپذیر با دیگران قائل است و از این رو، یکی، دیگری را قبول ندارد؛ شعار ته دل آنها این است: «هیچ چیز برای من مهم‌تر از خودم نیست». در یک بازسازی الگوشناختی از «سوسیالیسم فردگرا»، تقدم فرد و فضیلت استقلال اخلاقی او، کانون و هسته اصلی این گفتمان را تشکیل می‌دهد؛ و از این دیدگاه، آنها نتیجه می‌گیرند که فقط فرد به‌راستی آزاد، خلاقیت ارزشمندی خواهد آفرید و هم‌اوست که ارزش اقدام خواهد داشت. وقتی از «سوسیالیسم فردگرا» خواسته شود که بگوید فرد از چه چیزهایی آزاد می‌شود، پاسخ سه‌گانه‌ای خواهد گفت: 1) فرد شهروند به‌عنوان عضوی از طبقه متوسط شهری از یوغ سرمایه‌داران نوکیسه که به طرزی بی‌ربط صاحب «پورشه» شده‌اند آزاد خواهد شد؛ 2) فرد به‌عنوان شهروند از یوغ حکمران‌هایی که در مکانیسم‌های تصادفی و ابلهانه دموکراسی ناگهان قدرت زیادی به چنگ می‌آورند، آزاد خواهد شد؛ 3) فرد به‌عنوان یک شهروند از اقتدار اخلاق یله و رها خواهد شد همچون هنرپیشگان و چهره‌های ورزشی که روزگاری قرار بود الگوهای فرهنگی باشند، مگر آنها از برخی هنرپیشه‌ها و فوتبالیست‌های کثیف چه جربزه‌ای کم دارند؟!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.