|

مرور

نه من ز بی‌عملی ملولم
«بغل‌کردن دنیا»، با عنوان فرعی «طنز- نگاره»، مجموعه‌ای است از نوشته‌های طنزآمیز جواد مجابی به‌همراه طرح‌هایی از خود او و همچنین یادداشت‌هایی از او، که از طرف نشر مروارید منتشر شده است. بخش اول کتاب «بغل‌کردن دنیا» را می‌توان عصاره نگرش طنزآمیزی دانست که مجابی از «یادداشت‌های آدم پرمدعا»، نخستین اثر طنزآمیزی که از او منتشر شد، تا آثار طنزآمیز متاخرش نظیر «روایت عور» همواره آن را دنبال کرده و به‌تدریج پرورانده است. نگرشی که به تمام امور تثبیت‌شده و بدیهی تلقی‌شده با دیدی انتقادی و تردیدی آمیخته به طعن و ریشخند می‌نگرد، نه به قصد هجوِ صرف، بلکه به این قصد تا از زاویه‌ای نامتعارف به این امور بنگرد و در آن‌چه بدیهی فرض می‌شود چون‌وچرا کند. این‌گونه است که در نوشته‌های طنزآمیز مجابی پایه همه‌چیز، از جمله شکل‌های مختلف نوشتار، لق می‌شود. «یادداشت‌های جد بزرگوار»، «جانورنوشت‌ها»، «فرشته‌نوشت‌ها»، «یادداشت‌های سلطان بویحیی در جزیره‌ی آبسکون»، «سنگ‌نوشت‌ها»، «یادداشت مشترک میز و صندلی»، «استخوان‌نوشت‌ها»، «یادداشت‌های پستو، پسله»، «مناقشات ابوی با مدیر مطبعه‌ی ناصری»، «روزنوشت‌های سلطان بویحیی در سنت هلن»، «تتمه»، «فال‌های واقعی برای شهروندان غیرواقعی»، «فال‌های غیرواقعی برای شهروندان واقعی»، «وله ایضا»، «پاسخ جد بزرگوار به پرسشنامه‌ی پروست»، «تتمه‌ی یادداشت‌های جد بزرگوار» و «خاطرات یک مونیتور روشن» عنوان‌های قطعات طنزآمیزی هستند که در بخش اول کتاب «بغل‌کردن دنیا» آمده‌اند. کتاب اما بخش دیگری هم دارد با عنوان «پیوست‌های ناپیوسته» که بخش عمده آن شامل یادداشت‌هایی است پیرامون ادبیات و فرهنگ و تاملات نویسنده درباره شعر، طنز، شاعر و شهر، مرگ، روشنفکری و ... در بخش اول کتاب، چنانکه گفته شد شامل نوشته‌های طنزآمیز مجابی است، مجابی گاه نثر و ادبیات کهن را نیز دستمایه شوخی قرار داده که از خلال آن محتوای این نثر و ادبیات نیز مورد نقد قرار گرفته است. همچنین است شوخی‌های او در بخشی از این کتاب با فال‌ و طالع‌بینی و از این دست. جایی دیگر اشیاء و مکان‌ها روایتگر آدم‌ها می‌شوند و اسرار آن‌ها را باز می‌گویند مثل «خاطرات یک مونیتور روشن» و «یادداشت‌های پستو، پسله» و «یادداشت‌های مشترک میز و صندلی» که در آن‌ها با جابه‌جایی انسانی که سخن می‌گوید با اشیاء ساکت، کلام از انسان ربوده می‌شود و اشیاء بی‌جان رشته سخن را به دست می‌گیرند و صاحبان خود را دست می‌اندازند و به آن‌ها از زاویه‌ای دیگر می‌نگرند و به این شکل، انسان موضوع نگاه اشیاء قرار می‌گیرد. این‌چنین است که مثلا در بخشی از «یادداشت مشترک میز و صندلی»، میز می‌گوید: «خاطراتی از نویسنده‌ای دارم که ضدبشری فکر می‌کرد و آن را با الفاظ انسان‌گرایانه بیان می‌کرد». و جایی دیگر از همین قطعه می‌خوانیم: «صندلی‌ها اگرچه شباهتی به نردبان ندارند اما پایه‌های ترقی می‌شوند برای جاه‌طلبان». از جمله یادداشت‌های بخش دوم کتاب، یادداشتی است با عنوان «نه من ز بی‌عملی ملولم!» که در باب «نرسیدن» است. در بخشی از این یادداشت می‌خوانیم: «آنان کوششی خستگی‌ناپذیر دارند برای نرسیدن و هرگز به جایی و چیزی نرسیدن. وضع آنان برای کسانی که جهت رسیدن به هدفی و جایی در زندگی می‌کوشند نه‌تنها عجیب بلکه چون عیبی نابخشودنی‌ست. اما آن «شازده‌ها» بی‌اعتنا به این شماتت‌ها و عیب‌جویی‌ها همچنان در بی‌عملی سماجت می‌ورزند. نه‌تنها از بی‌عملی ملول نیستند، بلکه شادمانند و این جماعت - اسما شازده- در تمامی قشرها حضور دارند، چندان فراوانند که کوشندگان راه‌جو در محاصره‌ی تنبلی‌های ایشان قرار دارند. من نه این جماعت را می‌ستایم نه آن‌ها را ناهنجار و ناچیز می‌شمارم.»

نمایشی در سه پرده
از جواد مجابی این روزها یک نمایشنامه هم به چاپ رسیده است. نمایشنامه‌ای به نام «شبح سدوم» که آن را نشر افراز منتشر کرده است. «شبح سدوم» نمایشنامه‌ای است در سه پرده که مکان رویدادهای آن مراکش است. شخصیت‌های این نمایشنامه عبارتند از: سدوم، مهتوک، جغرات، جحی، سعتری، بن‌بداک، ابوغلاله، ژنرال، معاون ژنرال، مرد اول، مرد دوم، پیرزن، منشی، خدمتکار، چند افسر و سرباز و سیاه‌پوش. «شبح سدوم» نمایشنامه‌ای است رازآلود که با صحنه‌ای پلیسی آغاز می‌شود. مردی هفت‌تیربه‌دست به اتاق مردی دیگر می‌آید، اما توسط مرد اول غافلگیر می‌شود. مرد دوم می‌گوید که آمده است تا جان کسی به نام «سدوم» را بگیرد. اینکه سدوم کیست در صحنه دوم از پرده اول آشکار می‌شود. آن‌جا که سدوم، خود به صحنه می‌آید. سدوم شخصیتی غریب و پیچیده است که در طول نمایش به‌تدریج ابعاد مختلف او مکشوف می‌شود. آن‌چه می‌خوانید قسمتی از این نمایشنامه است که سدوم دارد خواب خود را برای همسرش، مهتوک، تعریف می‌کند. او می‌گوید: «چه شد که از تمام صداهای جهان کر شده بودم؟ چگونه بازیچه‌ی دست روزگار شدم که مرا با خود در جهت بادها، نورها و صحنه‌ها بگرداند، شب خسته و فرسوده در این تابوت بزرگ، این عمارت خشت‌خشت‌اش از دروغ، ناآرام و جانورآسا رها کند که حتا خواب در آن راه ندارد. خدایا در آن میدان چه گذشت که مردم آن‌گاه که در ارتعاش صداهای گنگ روحم منفجر می‌شدم، دسته‌دسته خداحافظی کردند و خندان میدان را ترک کردند، چه کابوسی! وقتی که ابر آمد و بر میدان سایه انداخت تنها یک‌نفر در میدان پای بالکن ایستاده بود با دشنه‌اش، یک‌نفر که پیش از این انگار او را دیده بودم، حرکاتش به نظرم آشنا بود، دستش، دشنه‌اش، خدایا!» مهتوک می‌پرسد: «شناختیش؟» و سدوم آن فرد دشنه‌به‌دست را این‌گونه وصف می‌کند: «سر نداشت، از گردن بریده‌اش خون می‌رفت، میدان را فراگرفت خون تا زانوان بالا آمد، پایه‌های قصر را خون گرفت، خون موج‌زنان بالا می‌آمد که از خواب پریدم».

نه من ز بی‌عملی ملولم
«بغل‌کردن دنیا»، با عنوان فرعی «طنز- نگاره»، مجموعه‌ای است از نوشته‌های طنزآمیز جواد مجابی به‌همراه طرح‌هایی از خود او و همچنین یادداشت‌هایی از او، که از طرف نشر مروارید منتشر شده است. بخش اول کتاب «بغل‌کردن دنیا» را می‌توان عصاره نگرش طنزآمیزی دانست که مجابی از «یادداشت‌های آدم پرمدعا»، نخستین اثر طنزآمیزی که از او منتشر شد، تا آثار طنزآمیز متاخرش نظیر «روایت عور» همواره آن را دنبال کرده و به‌تدریج پرورانده است. نگرشی که به تمام امور تثبیت‌شده و بدیهی تلقی‌شده با دیدی انتقادی و تردیدی آمیخته به طعن و ریشخند می‌نگرد، نه به قصد هجوِ صرف، بلکه به این قصد تا از زاویه‌ای نامتعارف به این امور بنگرد و در آن‌چه بدیهی فرض می‌شود چون‌وچرا کند. این‌گونه است که در نوشته‌های طنزآمیز مجابی پایه همه‌چیز، از جمله شکل‌های مختلف نوشتار، لق می‌شود. «یادداشت‌های جد بزرگوار»، «جانورنوشت‌ها»، «فرشته‌نوشت‌ها»، «یادداشت‌های سلطان بویحیی در جزیره‌ی آبسکون»، «سنگ‌نوشت‌ها»، «یادداشت مشترک میز و صندلی»، «استخوان‌نوشت‌ها»، «یادداشت‌های پستو، پسله»، «مناقشات ابوی با مدیر مطبعه‌ی ناصری»، «روزنوشت‌های سلطان بویحیی در سنت هلن»، «تتمه»، «فال‌های واقعی برای شهروندان غیرواقعی»، «فال‌های غیرواقعی برای شهروندان واقعی»، «وله ایضا»، «پاسخ جد بزرگوار به پرسشنامه‌ی پروست»، «تتمه‌ی یادداشت‌های جد بزرگوار» و «خاطرات یک مونیتور روشن» عنوان‌های قطعات طنزآمیزی هستند که در بخش اول کتاب «بغل‌کردن دنیا» آمده‌اند. کتاب اما بخش دیگری هم دارد با عنوان «پیوست‌های ناپیوسته» که بخش عمده آن شامل یادداشت‌هایی است پیرامون ادبیات و فرهنگ و تاملات نویسنده درباره شعر، طنز، شاعر و شهر، مرگ، روشنفکری و ... در بخش اول کتاب، چنانکه گفته شد شامل نوشته‌های طنزآمیز مجابی است، مجابی گاه نثر و ادبیات کهن را نیز دستمایه شوخی قرار داده که از خلال آن محتوای این نثر و ادبیات نیز مورد نقد قرار گرفته است. همچنین است شوخی‌های او در بخشی از این کتاب با فال‌ و طالع‌بینی و از این دست. جایی دیگر اشیاء و مکان‌ها روایتگر آدم‌ها می‌شوند و اسرار آن‌ها را باز می‌گویند مثل «خاطرات یک مونیتور روشن» و «یادداشت‌های پستو، پسله» و «یادداشت‌های مشترک میز و صندلی» که در آن‌ها با جابه‌جایی انسانی که سخن می‌گوید با اشیاء ساکت، کلام از انسان ربوده می‌شود و اشیاء بی‌جان رشته سخن را به دست می‌گیرند و صاحبان خود را دست می‌اندازند و به آن‌ها از زاویه‌ای دیگر می‌نگرند و به این شکل، انسان موضوع نگاه اشیاء قرار می‌گیرد. این‌چنین است که مثلا در بخشی از «یادداشت مشترک میز و صندلی»، میز می‌گوید: «خاطراتی از نویسنده‌ای دارم که ضدبشری فکر می‌کرد و آن را با الفاظ انسان‌گرایانه بیان می‌کرد». و جایی دیگر از همین قطعه می‌خوانیم: «صندلی‌ها اگرچه شباهتی به نردبان ندارند اما پایه‌های ترقی می‌شوند برای جاه‌طلبان». از جمله یادداشت‌های بخش دوم کتاب، یادداشتی است با عنوان «نه من ز بی‌عملی ملولم!» که در باب «نرسیدن» است. در بخشی از این یادداشت می‌خوانیم: «آنان کوششی خستگی‌ناپذیر دارند برای نرسیدن و هرگز به جایی و چیزی نرسیدن. وضع آنان برای کسانی که جهت رسیدن به هدفی و جایی در زندگی می‌کوشند نه‌تنها عجیب بلکه چون عیبی نابخشودنی‌ست. اما آن «شازده‌ها» بی‌اعتنا به این شماتت‌ها و عیب‌جویی‌ها همچنان در بی‌عملی سماجت می‌ورزند. نه‌تنها از بی‌عملی ملول نیستند، بلکه شادمانند و این جماعت - اسما شازده- در تمامی قشرها حضور دارند، چندان فراوانند که کوشندگان راه‌جو در محاصره‌ی تنبلی‌های ایشان قرار دارند. من نه این جماعت را می‌ستایم نه آن‌ها را ناهنجار و ناچیز می‌شمارم.»

نمایشی در سه پرده
از جواد مجابی این روزها یک نمایشنامه هم به چاپ رسیده است. نمایشنامه‌ای به نام «شبح سدوم» که آن را نشر افراز منتشر کرده است. «شبح سدوم» نمایشنامه‌ای است در سه پرده که مکان رویدادهای آن مراکش است. شخصیت‌های این نمایشنامه عبارتند از: سدوم، مهتوک، جغرات، جحی، سعتری، بن‌بداک، ابوغلاله، ژنرال، معاون ژنرال، مرد اول، مرد دوم، پیرزن، منشی، خدمتکار، چند افسر و سرباز و سیاه‌پوش. «شبح سدوم» نمایشنامه‌ای است رازآلود که با صحنه‌ای پلیسی آغاز می‌شود. مردی هفت‌تیربه‌دست به اتاق مردی دیگر می‌آید، اما توسط مرد اول غافلگیر می‌شود. مرد دوم می‌گوید که آمده است تا جان کسی به نام «سدوم» را بگیرد. اینکه سدوم کیست در صحنه دوم از پرده اول آشکار می‌شود. آن‌جا که سدوم، خود به صحنه می‌آید. سدوم شخصیتی غریب و پیچیده است که در طول نمایش به‌تدریج ابعاد مختلف او مکشوف می‌شود. آن‌چه می‌خوانید قسمتی از این نمایشنامه است که سدوم دارد خواب خود را برای همسرش، مهتوک، تعریف می‌کند. او می‌گوید: «چه شد که از تمام صداهای جهان کر شده بودم؟ چگونه بازیچه‌ی دست روزگار شدم که مرا با خود در جهت بادها، نورها و صحنه‌ها بگرداند، شب خسته و فرسوده در این تابوت بزرگ، این عمارت خشت‌خشت‌اش از دروغ، ناآرام و جانورآسا رها کند که حتا خواب در آن راه ندارد. خدایا در آن میدان چه گذشت که مردم آن‌گاه که در ارتعاش صداهای گنگ روحم منفجر می‌شدم، دسته‌دسته خداحافظی کردند و خندان میدان را ترک کردند، چه کابوسی! وقتی که ابر آمد و بر میدان سایه انداخت تنها یک‌نفر در میدان پای بالکن ایستاده بود با دشنه‌اش، یک‌نفر که پیش از این انگار او را دیده بودم، حرکاتش به نظرم آشنا بود، دستش، دشنه‌اش، خدایا!» مهتوک می‌پرسد: «شناختیش؟» و سدوم آن فرد دشنه‌به‌دست را این‌گونه وصف می‌کند: «سر نداشت، از گردن بریده‌اش خون می‌رفت، میدان را فراگرفت خون تا زانوان بالا آمد، پایه‌های قصر را خون گرفت، خون موج‌زنان بالا می‌آمد که از خواب پریدم».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.