|

حاشيه‌اي بر نمايشگاه انفرادي پگاه شعيبي در گالري هپتا

حاضرِ غايب

فرهاد اكبرزاده

اگر بپذیریم که شهر محل و امکان تجربه است و در دل هر تجربه‌ ناب زیسته‌ای هست، باید بپذیریم که بدن تقاطع میان شهر و زیسته است. جسم به‌مثابه فردیت محض؛ همچنان‌‌که لیوتار ماده را تفاوت محض می‌فهمید و فروید آناتومی را تقدیر، یا همان دامنه‌ کنش. پس، جسم مکان نشانه‌گذاری شهر است و شهر امکان و محل بروز زیسته؛ پس زیسته چیست اگر كه امکان بروز سیاسی‌ترین تجربه و بنیادین‌ترین هسته‌ سیاست، به‌مثابه عقلانیت کنش، نباشد؟ باز هم مرور می‌کنیم. شهر، به‌عنوان سامانه و مکان سیاست‌گذاری جسم، سطح یا بستر برخورد تفاوت‌هاست؛ و زیسته چیزی نیست جز جوهره‌ تنانه‌ تجربه؛ تجربه‌ای که با جسم آمیخته. بااین‌حساب، هر جسم را می‌توان در نهایت تفاوتي دید، مقاومتي! مقاومت جسم در برابر شهر در نهایت همان مقاومت ماده در برابر زبان است؛ یا به‌تعبیری، اشاره‌ای‌ است به نام‌ناپذیری «چیز». در اینجا، شهر مدیوم یا واسط تجربه است، آنجا که قواعد عمل با محدودیت‌های جسم مواجه می‌شوند و ایده‌ها بر مواد و مواد بر ایده‌ها اثر می‌گذارند. پس اشاره به شهر بیشتر اشاره به سامانه‌ای از کنش است که به تجربه، و از آن مهم‌تر، به تجربه‌ تنانه یا زیسته شکل می‌دهد. حال بايد پرسيد چگونه مي‌توان جسم را روی بوم فهمید؟ احتمالا به دو شکل کلی: جسم به‌مثابه محل ثبتِ گذار یک تاریخ - رد، نشانه یا بقایای یک شهر؛ و جسم به‌مثابه یک مقاومت - آنجا که چیزی نیست جز بازنمایی گوشت یا همان جوهره‌ نام‌ناپذیر هستی. پگاه شعيبي نام نخستين نمايشگاه آثارش را، كه شامل مجموعه‌اي از كارهاي سال‌های اخیر اوست، فانتوم ليمب گذاشته است. فانتوم لیمب (عضو خیالی) به‌طور خلاصه به عضو یا احساس وجود موهوم عضوی‌ گفته می‌شود که اساسا وجود ندارد، اما بااین‌حال همچنان [با درد] حس می‌شود - مثل دندان کشیده‌شده یا عضوِ قطع‌شده. با اين تفاسير، اگر هر اثر را به شکل نوعی سکونت درک کنیم، سکونت هنرمند در متن اثر با چند فرض کلی قابل درک خواهد بود. در اینجا، مي‌توانیم آثار را مکان ثبت و تحقق ناب آرزو ببینیم و به‌تعبیری آن را چون چیزي مطلوب و درعین‌حال غایبی درک کنیم که در کار بازآفرینی شده است. در این صورت، به‌طورکلی به اشکال مختلفی از شکل‌دادن به یک غیاب خواهیم رسید. اما غایب بزرگ این مجموعه چیست؟ یا کیست؟ بیایید فرض کنیم که «شهر» غایب این مجموعه است. غیاب شهر در آثار پگاه شعیبی می‌تواند چون حضور مسلم یک نااندیشیده درک شود. گویی کلمات در برخورد با اين ناانديشيده، این بلوک حسی، هم‌زمان در سیاه‌چاله‌ای از سکوت و پرگویی می‌افتند. درست همان‌طورکه گفتن از معشوق همواره یک پرحرفی، یک هیجان، یک بن‌بست انتقال، و البته یک مواجهه‌ ناقص است. درهرحال، آنچه در آثار شعيبي دیده می‌شود جسم نیست، بلکه شهر در کورترین گوشه‌ها و نادیده‌ترین نقاط است. این آثار شهر را در خود فرو برده و شكل‌زدايي می‌کنند، چراکه آنها خود حاصل شكل‌زدايي هر تجربه‌اند. آنها نارسایی شهر در هم‌پوشانی جسم را عیان می‌کنند و غیاب شهر در تک‌تک آنها چون حضور مسلم نااندیشیدگی، یا به‌تعبیري، نفی قابلیت ارتباط درک می‌شود. دولوز و گتاری در کتاب «فلسفه چیست؟» می‌نویسند: «چه‌گونه شهر مي‌توانست بدون انسان و پيش از او وجود داشته باشد، يا چه‌گونه آينه مي‌توانست بدون پيرزني كه منعكس مي‌كند وجود داشته باشد، حتي اگر پيرزن در آينه به خودش ننگرد؟ معماي سزان از همين قرار است و اغلب بدين صورت تعبير مي‌شود: «انساني كه از منظره غايب است اما كاملاً درون آن حضور دارد».مسئله در اینجا صرفا سروته‌کردن و بازنویسی همین گفته‌ در مورد نمایشگاه فانتوم لیمبِ پگاه شعیبی است: «شهری که از منظره غایب است، اما کاملا درون آن حضور دارد».

اگر بپذیریم که شهر محل و امکان تجربه است و در دل هر تجربه‌ ناب زیسته‌ای هست، باید بپذیریم که بدن تقاطع میان شهر و زیسته است. جسم به‌مثابه فردیت محض؛ همچنان‌‌که لیوتار ماده را تفاوت محض می‌فهمید و فروید آناتومی را تقدیر، یا همان دامنه‌ کنش. پس، جسم مکان نشانه‌گذاری شهر است و شهر امکان و محل بروز زیسته؛ پس زیسته چیست اگر كه امکان بروز سیاسی‌ترین تجربه و بنیادین‌ترین هسته‌ سیاست، به‌مثابه عقلانیت کنش، نباشد؟ باز هم مرور می‌کنیم. شهر، به‌عنوان سامانه و مکان سیاست‌گذاری جسم، سطح یا بستر برخورد تفاوت‌هاست؛ و زیسته چیزی نیست جز جوهره‌ تنانه‌ تجربه؛ تجربه‌ای که با جسم آمیخته. بااین‌حساب، هر جسم را می‌توان در نهایت تفاوتي دید، مقاومتي! مقاومت جسم در برابر شهر در نهایت همان مقاومت ماده در برابر زبان است؛ یا به‌تعبیری، اشاره‌ای‌ است به نام‌ناپذیری «چیز». در اینجا، شهر مدیوم یا واسط تجربه است، آنجا که قواعد عمل با محدودیت‌های جسم مواجه می‌شوند و ایده‌ها بر مواد و مواد بر ایده‌ها اثر می‌گذارند. پس اشاره به شهر بیشتر اشاره به سامانه‌ای از کنش است که به تجربه، و از آن مهم‌تر، به تجربه‌ تنانه یا زیسته شکل می‌دهد. حال بايد پرسيد چگونه مي‌توان جسم را روی بوم فهمید؟ احتمالا به دو شکل کلی: جسم به‌مثابه محل ثبتِ گذار یک تاریخ - رد، نشانه یا بقایای یک شهر؛ و جسم به‌مثابه یک مقاومت - آنجا که چیزی نیست جز بازنمایی گوشت یا همان جوهره‌ نام‌ناپذیر هستی. پگاه شعيبي نام نخستين نمايشگاه آثارش را، كه شامل مجموعه‌اي از كارهاي سال‌های اخیر اوست، فانتوم ليمب گذاشته است. فانتوم لیمب (عضو خیالی) به‌طور خلاصه به عضو یا احساس وجود موهوم عضوی‌ گفته می‌شود که اساسا وجود ندارد، اما بااین‌حال همچنان [با درد] حس می‌شود - مثل دندان کشیده‌شده یا عضوِ قطع‌شده. با اين تفاسير، اگر هر اثر را به شکل نوعی سکونت درک کنیم، سکونت هنرمند در متن اثر با چند فرض کلی قابل درک خواهد بود. در اینجا، مي‌توانیم آثار را مکان ثبت و تحقق ناب آرزو ببینیم و به‌تعبیری آن را چون چیزي مطلوب و درعین‌حال غایبی درک کنیم که در کار بازآفرینی شده است. در این صورت، به‌طورکلی به اشکال مختلفی از شکل‌دادن به یک غیاب خواهیم رسید. اما غایب بزرگ این مجموعه چیست؟ یا کیست؟ بیایید فرض کنیم که «شهر» غایب این مجموعه است. غیاب شهر در آثار پگاه شعیبی می‌تواند چون حضور مسلم یک نااندیشیده درک شود. گویی کلمات در برخورد با اين ناانديشيده، این بلوک حسی، هم‌زمان در سیاه‌چاله‌ای از سکوت و پرگویی می‌افتند. درست همان‌طورکه گفتن از معشوق همواره یک پرحرفی، یک هیجان، یک بن‌بست انتقال، و البته یک مواجهه‌ ناقص است. درهرحال، آنچه در آثار شعيبي دیده می‌شود جسم نیست، بلکه شهر در کورترین گوشه‌ها و نادیده‌ترین نقاط است. این آثار شهر را در خود فرو برده و شكل‌زدايي می‌کنند، چراکه آنها خود حاصل شكل‌زدايي هر تجربه‌اند. آنها نارسایی شهر در هم‌پوشانی جسم را عیان می‌کنند و غیاب شهر در تک‌تک آنها چون حضور مسلم نااندیشیدگی، یا به‌تعبیري، نفی قابلیت ارتباط درک می‌شود. دولوز و گتاری در کتاب «فلسفه چیست؟» می‌نویسند: «چه‌گونه شهر مي‌توانست بدون انسان و پيش از او وجود داشته باشد، يا چه‌گونه آينه مي‌توانست بدون پيرزني كه منعكس مي‌كند وجود داشته باشد، حتي اگر پيرزن در آينه به خودش ننگرد؟ معماي سزان از همين قرار است و اغلب بدين صورت تعبير مي‌شود: «انساني كه از منظره غايب است اما كاملاً درون آن حضور دارد».مسئله در اینجا صرفا سروته‌کردن و بازنویسی همین گفته‌ در مورد نمایشگاه فانتوم لیمبِ پگاه شعیبی است: «شهری که از منظره غایب است، اما کاملا درون آن حضور دارد».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.