|

مرگ می ‌ناب

سیدابوالحسن مختاباد

مرگ برخی از افراد خاطراتی را در آدمی زنده می‌کند که از جنس دیگری است جنس مقاومت و تلاش برای اثبات حقانیتی که سال‌ها به پای آن ایستادی و هیچ زمانی دم نزدی و عقب ننشستی. شرایطی را تحمل کردی اما ذره‌ای تردید در مسیری که انتخاب کردی از خود بروز ندادی؟ استاد عبدالرحیم جعفری تجسم چنین شخصیتی بود. فردی که از دل ادبار و رنج و بدبختی سربرکشیده بود و ذره‌ذره زندگی‌اش و آجربه‌آجر آن را خود ساخت و پی نهاد و برکشاند و طبیعی است که برای ازکف‌رفتنش باید تلاش می‌کرد، تلاشی سخت و فرساینده و طاقت‌سوز.
جلد اول و دوم خاطرات او چگونگی برکشیده‌شدن و خودساخته‌شدنش است و جلد سوم که متأسفانه 10سالی است در اداره کتاب ارشاد مانده و فرصت انتشار نیافته است، مقاومت و توصیه او به این کلام معصوم است که اگر اجحافی بر تو رفته است خاموش ننشین و به دفاع و بیان بپرداز. جلد سوم خاطرات استاد جعفری که خوشبختانه شخص ایشان نسخه‌ای از آن را کپی کردند و به نگارنده دادند و البته به برخی دیگر از اهالی فرهنگ، نماد پیگیری‌های این مرد سترگ برای احقاق حقی است که از او گرفته شد. انتشارات امیرکبیر زیست‌بومی ‌فرهنگی بود که با کوشش و خطرخیزی بنیان‌گذارش پا گرفت و در سال‌های پایانی دهه 50 به معتبر‌ترین ناشر بخش خصوصی در ایران و خاورمیانه تبدیل شد. اگر تاریخ نشر ایران را به بعد و قبل امیرکبیر تقسیم کنیم قطعا سخنی به گزاف نگفته‌ایم. جعفری و امیرکبیر نشر ایران را به سمت توسعه و صنعتی‌شدن سوق دادند. اما فضای خاص روزهای نخست انقلاب دامن انتشارات امیرکبیر و صاحبش را هم گرفت. عبدالرحیم جعفری اما باوجود ازدست‌دادن انتشارات امیرکبیر از پای ننشست و در تمامی‌ این سال‌ها در پی راهی بود که بتواند تشکیلات خود را دوباره به دست آورد. وی در این مسیر راه‌های قانونی را طی کرد و با شکایت از کسانی که سرمایه‌اش را از کفش به در آوردند، توانست از طریق آیت‌الله موسوی بجنوردی که زمانی رئیس دادگاه عالی انقلاب ‌بود، حکم بازگشت اموالش را بگیرد. اما این فقط قانون نیست که تعیین‌کننده امور است، بلکه مسائل دیگری هم در این ملک و سرا هست که فراتر از قانون می‌نشیند و آقای جعفری باوجود آنکه در مرحله نظر و قانون از هرگونه خلافی مبرا شد، در عمل مال‌باخته‌ای بزرگ بود که به هر جا سر زد نتوانست اموالش را پس بگیرد. جالب‌ترین اتفاق درباره امیرکبیر و جعفری زمانی رخ داد که در همین کشوری که اموالش را تصرف کردند، نهادی دیگر از آن در مراسمی‌ خاص از تلاش‌های وی تجلیل به عمل آورد. تابستان سال 83 بود که در مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی‌ با حضور جمع کثیری از بزرگان علم و ادب از سال‌ها تلاش عبدالرحیم جعفری تقدیر به عمل آمد و بهاء‌الدین خرمشاهی، در مقاله‌ای از وضعیتی که بر جعفری رفت یاد کرد و خواستار بازگشت انتشارات امیرکبیر به جعفری شد و کار‌ تا آنجا پیش رفت که مدیران کنونی امیرکبیر هم در همان مراسم حضور یافتند و به وی هدیه‌ای اهدا کردند. نکته جالب توجه اینکه به گفته فرزند برومندشان آقای محمدرضا جعفری پی‌گیری‌ها و نتیجه‌گیری‌های تازه نیز ثمری نبخشید. به گفته او «با وجود اینکه رئیس قوه‌ قضائیه اعلام کرده است که در اجرای حکم بازگشت اموال هیچ تعدی انجام نگیرد و آقای دادستان تهران هم گزارش داده است که مؤید حقانیت ما است، اما آقایانی که در محاکم اصل ۴۹ هستند زیر بار بازپس‌دادن اموال ما نمی‌روند. او تا آخرین روزهای حیاتش بر عهدش پایدار بود؛ در سال‌های پایانی عمرش به سمت یادگیری نواختن پیانو رفت. وقتی با او دراین‌باره صحبت می‌کردم، می‌گفت موسیقی به من کمک می‌کند که سرپاتر بایستم و بتوانم با انگیزه بیشتری به این زندگی ادامه دهم. او تجسم مقاومت و پایداری در عرصه فرهنگ ایران بود.

مرگ برخی از افراد خاطراتی را در آدمی زنده می‌کند که از جنس دیگری است جنس مقاومت و تلاش برای اثبات حقانیتی که سال‌ها به پای آن ایستادی و هیچ زمانی دم نزدی و عقب ننشستی. شرایطی را تحمل کردی اما ذره‌ای تردید در مسیری که انتخاب کردی از خود بروز ندادی؟ استاد عبدالرحیم جعفری تجسم چنین شخصیتی بود. فردی که از دل ادبار و رنج و بدبختی سربرکشیده بود و ذره‌ذره زندگی‌اش و آجربه‌آجر آن را خود ساخت و پی نهاد و برکشاند و طبیعی است که برای ازکف‌رفتنش باید تلاش می‌کرد، تلاشی سخت و فرساینده و طاقت‌سوز.
جلد اول و دوم خاطرات او چگونگی برکشیده‌شدن و خودساخته‌شدنش است و جلد سوم که متأسفانه 10سالی است در اداره کتاب ارشاد مانده و فرصت انتشار نیافته است، مقاومت و توصیه او به این کلام معصوم است که اگر اجحافی بر تو رفته است خاموش ننشین و به دفاع و بیان بپرداز. جلد سوم خاطرات استاد جعفری که خوشبختانه شخص ایشان نسخه‌ای از آن را کپی کردند و به نگارنده دادند و البته به برخی دیگر از اهالی فرهنگ، نماد پیگیری‌های این مرد سترگ برای احقاق حقی است که از او گرفته شد. انتشارات امیرکبیر زیست‌بومی ‌فرهنگی بود که با کوشش و خطرخیزی بنیان‌گذارش پا گرفت و در سال‌های پایانی دهه 50 به معتبر‌ترین ناشر بخش خصوصی در ایران و خاورمیانه تبدیل شد. اگر تاریخ نشر ایران را به بعد و قبل امیرکبیر تقسیم کنیم قطعا سخنی به گزاف نگفته‌ایم. جعفری و امیرکبیر نشر ایران را به سمت توسعه و صنعتی‌شدن سوق دادند. اما فضای خاص روزهای نخست انقلاب دامن انتشارات امیرکبیر و صاحبش را هم گرفت. عبدالرحیم جعفری اما باوجود ازدست‌دادن انتشارات امیرکبیر از پای ننشست و در تمامی‌ این سال‌ها در پی راهی بود که بتواند تشکیلات خود را دوباره به دست آورد. وی در این مسیر راه‌های قانونی را طی کرد و با شکایت از کسانی که سرمایه‌اش را از کفش به در آوردند، توانست از طریق آیت‌الله موسوی بجنوردی که زمانی رئیس دادگاه عالی انقلاب ‌بود، حکم بازگشت اموالش را بگیرد. اما این فقط قانون نیست که تعیین‌کننده امور است، بلکه مسائل دیگری هم در این ملک و سرا هست که فراتر از قانون می‌نشیند و آقای جعفری باوجود آنکه در مرحله نظر و قانون از هرگونه خلافی مبرا شد، در عمل مال‌باخته‌ای بزرگ بود که به هر جا سر زد نتوانست اموالش را پس بگیرد. جالب‌ترین اتفاق درباره امیرکبیر و جعفری زمانی رخ داد که در همین کشوری که اموالش را تصرف کردند، نهادی دیگر از آن در مراسمی‌ خاص از تلاش‌های وی تجلیل به عمل آورد. تابستان سال 83 بود که در مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی‌ با حضور جمع کثیری از بزرگان علم و ادب از سال‌ها تلاش عبدالرحیم جعفری تقدیر به عمل آمد و بهاء‌الدین خرمشاهی، در مقاله‌ای از وضعیتی که بر جعفری رفت یاد کرد و خواستار بازگشت انتشارات امیرکبیر به جعفری شد و کار‌ تا آنجا پیش رفت که مدیران کنونی امیرکبیر هم در همان مراسم حضور یافتند و به وی هدیه‌ای اهدا کردند. نکته جالب توجه اینکه به گفته فرزند برومندشان آقای محمدرضا جعفری پی‌گیری‌ها و نتیجه‌گیری‌های تازه نیز ثمری نبخشید. به گفته او «با وجود اینکه رئیس قوه‌ قضائیه اعلام کرده است که در اجرای حکم بازگشت اموال هیچ تعدی انجام نگیرد و آقای دادستان تهران هم گزارش داده است که مؤید حقانیت ما است، اما آقایانی که در محاکم اصل ۴۹ هستند زیر بار بازپس‌دادن اموال ما نمی‌روند. او تا آخرین روزهای حیاتش بر عهدش پایدار بود؛ در سال‌های پایانی عمرش به سمت یادگیری نواختن پیانو رفت. وقتی با او دراین‌باره صحبت می‌کردم، می‌گفت موسیقی به من کمک می‌کند که سرپاتر بایستم و بتوانم با انگیزه بیشتری به این زندگی ادامه دهم. او تجسم مقاومت و پایداری در عرصه فرهنگ ایران بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.