|

قلم‌انداز

کهنه و نو

سیروس ابراهیم‌زاده

یادآوری «عید»‌های کودکی آمیزه درهم‌تنیده‌ای از تلخی‌های اندک و شیرینی‌های بسیار است... و هرگز فراموش نمی‌شود. آتش‌بازی و توپ و ترقه چهارشنبه‌سوری، سالی یک‌بار با شکم سیر و ذایقه راضی از پای سفره برخاستن، ‌هفت‌سین، سبزی‌پلو با ماهی، ‌تنقلات جیره‌بندی‌نشده فت و فراوان و «سمنو» که طعم ناشناخته مطبوع این یکی سرتاسر سال در مذاق پراشتهامان باقی می‌ماند... و از همه پربارتر، نقدینه عیدی که گاه به ‌رقم قابل‌ملاحظه‌ای می‌رسید و مثلا دوچرخه‌ای را به ارمغان می‌آورد یا از بخت بد مورد توجه والدین فرصت‌طلب قرار می‌گرفت و دردی را در خانه درمان می‌کرد... و بدبیاری‌های دیگر که ‌ای کاش بتوان به فراموشی کارساز سپردشان.‌ ای‌کاش!
***
در حلقه دوستان جانی و همشاگردیانی که با هم می‌پریدیم، بیش از همه با «نظام سبزه‌واری» اُخت بودم. سلایقمان جفت‌وجور، دلهامان نزدیک و جیب‌های پر از خالی هر دو، یکی! پدر «نظام» در یک قمار بزرگ زندگی جان باخته، ‌او و برادرش را به دست همسر مهربان بی‌سروسامان سپرده بود؛ و بیوه جوان نفسانیات را به امر خویش درآورده از تبدیل به احسن کردن خانه بخت سر باز زده با درآمد خرده خیاطی، برای یتیمان طفل معصوم خود نان‌آوری و آبروداری می‌کرد. «نظام» و برادرش همیشه آراسته و تمیز لباس می‌پوشیدند، بی‌آنکه کسی بتواند نو یا نیم‌دار بودن تن‌پوش آنان را تشخیص دهد و راز این صورت و معنی را در هنر مادر باید جست‌وجو کرد، خیاطی که می‌تواند لباسی بدوزد که هرگز نو نبوده و هیچ‌وقت کهنه نمی‌شود! یکی از دلایل ارادتی که به شهاب داشتم همین بود. یعنی هیچ چیز او، به‌ویژه ظاهر و لباس پوشیدنش ذوق آدمی را نمی‌زد... البته هرگز نمی‌توانستم چون او باشم و برخلاف میل خود اغلب توجه دیگران را در افراط و تفریط به سوی خود می‌کشاندم. ولی برای پاسداری از دوستی «نظام» می‌کوشیدم حتی‌الامکان هماهنگ شوم. معمولا بعد از تعطیلات عید نوروز، وقتی به مدرسه بازمی‌گشتیم، خجالت می‌کشیدم با لباس نو در کنار «نظام» باشم و با وجود مخالفت مادرم، کهنه رخت سال رفته را - که به هر حال نیمه‌جانی داشت - می‌پوشیدم... تا زمانی که کت و شلوار نو، دور از چشم «نظام» و در طول زمان رنگ ببازد و به این ترتیب در عوالم کودکانه، با دوست یگانه‌ام ظاهرا هماهنگ می‌شدم...
***
سال هزاروسیصدوبیست‌وچهار برای خانواده ما مبارک و بخت‌آور بود... پدرم در افت‌وخیزهای متداول کسب‌وکار خود، مبلغ معتنابه نیمه‌قلنبه‌ای منفعت برده بود و به ریخت‌وپاش‌های غیــرمتداول دست‌وبال گشــوده. از جمله برای هر یک از ما دو دست لباس خریده و به مادرم امریه صادر کرده بود که کهنه‌هایمان را همچون منعمان نازپرورده به فرودستان ببخشاید!
***
روز 14فروردین همان سال- به ناچار- با لباس نو روانه مدرسه شدم... در طول راه نگران لحظه‌ای بودم که «نظام» عزیز مرا نونوار ببیند. چه خواهد گفت؟ یا چه فکر خواهد کرد؟ پاهایم سست شد. لحظه‌ای ایستادم. فکر کردم به خانه برگردم و تمارض کنم تا شاید در روزهای پیش‌رو چاره‌ای بیندیشم... یا چطور است بدوم و زودتر به مدرسه برسم و سراغ یکی از بچه‌های «بی‌بضاعت» (که کلاهش پس معرکه مانده و لباس نو به او نرسیده بود) بروم و رخت‌ نوی خود را با او تاخت بزنم؟! نه اینکه احمقانه است، پس چه؟ خدایا کمکم کن تا دوستی «نظام» را حفظ کنم و... از خَم آخر کوچه پیچ در پیچ خودمان گذشته به دربند درازی که در مدرسه در انتهایش قرار داشت رسیدم. ناگهان سیم‌پیچی مغزم جرقه‌ای زد و چراغ ذهن روشن شد: کنار دیواری تل‌خاکی ریخته بودند... راه‌حل حفظ دوستی ارزشمند «نظام» را یافته بودم. روی خاک دراز کشیدم و چند شیرغلت کامل زدم تا لباسم دیگر نو نباشد، ‌ذوق را نزند و «نظام» را نرنجاند.
یادآوری «عید»‌های کودکی آمیزه درهم‌تنیده‌ای از تلخی‌های اندک و شیرینی‌های بسیار است... و هرگز فراموش نمی‌شود. آتش‌بازی و توپ و ترقه چهارشنبه‌سوری، سالی یک‌بار با شکم سیر و ذایقه راضی از پای سفره برخاستن، ‌هفت‌سین، سبزی‌پلو با ماهی، ‌تنقلات جیره‌بندی‌نشده فت و فراوان و «سمنو» که طعم ناشناخته مطبوع این یکی سرتاسر سال در مذاق پراشتهامان باقی می‌ماند... و از همه پربارتر، نقدینه عیدی که گاه به ‌رقم قابل‌ملاحظه‌ای می‌رسید و مثلا دوچرخه‌ای را به ارمغان می‌آورد یا از بخت بد مورد توجه والدین فرصت‌طلب قرار می‌گرفت و دردی را در خانه درمان می‌کرد... و بدبیاری‌های دیگر که ‌ای کاش بتوان به فراموشی کارساز سپردشان.‌ ای‌کاش!
***
در حلقه دوستان جانی و همشاگردیانی که با هم می‌پریدیم، بیش از همه با «نظام سبزه‌واری» اُخت بودم. سلایقمان جفت‌وجور، دلهامان نزدیک و جیب‌های پر از خالی هر دو، یکی! پدر «نظام» در یک قمار بزرگ زندگی جان باخته، ‌او و برادرش را به دست همسر مهربان بی‌سروسامان سپرده بود؛ و بیوه جوان نفسانیات را به امر خویش درآورده از تبدیل به احسن کردن خانه بخت سر باز زده با درآمد خرده خیاطی، برای یتیمان طفل معصوم خود نان‌آوری و آبروداری می‌کرد. «نظام» و برادرش همیشه آراسته و تمیز لباس می‌پوشیدند، بی‌آنکه کسی بتواند نو یا نیم‌دار بودن تن‌پوش آنان را تشخیص دهد و راز این صورت و معنی را در هنر مادر باید جست‌وجو کرد، خیاطی که می‌تواند لباسی بدوزد که هرگز نو نبوده و هیچ‌وقت کهنه نمی‌شود! یکی از دلایل ارادتی که به شهاب داشتم همین بود. یعنی هیچ چیز او، به‌ویژه ظاهر و لباس پوشیدنش ذوق آدمی را نمی‌زد... البته هرگز نمی‌توانستم چون او باشم و برخلاف میل خود اغلب توجه دیگران را در افراط و تفریط به سوی خود می‌کشاندم. ولی برای پاسداری از دوستی «نظام» می‌کوشیدم حتی‌الامکان هماهنگ شوم. معمولا بعد از تعطیلات عید نوروز، وقتی به مدرسه بازمی‌گشتیم، خجالت می‌کشیدم با لباس نو در کنار «نظام» باشم و با وجود مخالفت مادرم، کهنه رخت سال رفته را - که به هر حال نیمه‌جانی داشت - می‌پوشیدم... تا زمانی که کت و شلوار نو، دور از چشم «نظام» و در طول زمان رنگ ببازد و به این ترتیب در عوالم کودکانه، با دوست یگانه‌ام ظاهرا هماهنگ می‌شدم...
***
سال هزاروسیصدوبیست‌وچهار برای خانواده ما مبارک و بخت‌آور بود... پدرم در افت‌وخیزهای متداول کسب‌وکار خود، مبلغ معتنابه نیمه‌قلنبه‌ای منفعت برده بود و به ریخت‌وپاش‌های غیــرمتداول دست‌وبال گشــوده. از جمله برای هر یک از ما دو دست لباس خریده و به مادرم امریه صادر کرده بود که کهنه‌هایمان را همچون منعمان نازپرورده به فرودستان ببخشاید!
***
روز 14فروردین همان سال- به ناچار- با لباس نو روانه مدرسه شدم... در طول راه نگران لحظه‌ای بودم که «نظام» عزیز مرا نونوار ببیند. چه خواهد گفت؟ یا چه فکر خواهد کرد؟ پاهایم سست شد. لحظه‌ای ایستادم. فکر کردم به خانه برگردم و تمارض کنم تا شاید در روزهای پیش‌رو چاره‌ای بیندیشم... یا چطور است بدوم و زودتر به مدرسه برسم و سراغ یکی از بچه‌های «بی‌بضاعت» (که کلاهش پس معرکه مانده و لباس نو به او نرسیده بود) بروم و رخت‌ نوی خود را با او تاخت بزنم؟! نه اینکه احمقانه است، پس چه؟ خدایا کمکم کن تا دوستی «نظام» را حفظ کنم و... از خَم آخر کوچه پیچ در پیچ خودمان گذشته به دربند درازی که در مدرسه در انتهایش قرار داشت رسیدم. ناگهان سیم‌پیچی مغزم جرقه‌ای زد و چراغ ذهن روشن شد: کنار دیواری تل‌خاکی ریخته بودند... راه‌حل حفظ دوستی ارزشمند «نظام» را یافته بودم. روی خاک دراز کشیدم و چند شیرغلت کامل زدم تا لباسم دیگر نو نباشد، ‌ذوق را نزند و «نظام» را نرنجاند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.