|

علیه تقدیر

به‌تازگی نمایش‌نامه «باران‌ساز» ریچارد ناش با ترجمه کمال‌الدین شفیعی در نشر لاهیتا منتشر شده است. ریچارد ناش، با اسم واقعی ناتانیئل ریچارد نوس‌باوم، نمایش‌نامه‌نویس آمریکایی است که در سال 1916 متولد شد. او بیشتر در حوزه‌های فیلم‌نامه‌نویسی، تئاتر موزیکال و تله‌تئاتر فعال است و در طول سال‌های فعالیت‌اش کوشیده تا کارهایش را در بُعدی وسیع به گستره فیلم و تلویزیون بکشاند. اولین اثر او نمایش‌نامه‌ای است با عنوان «بهترین رخت‌خواب دست‌دوم» که در سال 1946 نوشته شد. آن‌طور که مترجم «باران‌ساز» در ابتدای کتاب نوشته، اولین اثر ریچارد ناش «پرداختی فارس‌گونه» دارد و از حال‌وروز شکسپیر و ماجراهایی که بر سرش آمده داستان‌پردازی کرده است. ریچارد ناش در برخی از آثارش و ازجمله در نمایش‌نامه «مراقب جگوار باش!»، بازنمایی طنزآمیزی از وضعیت اجتماعی و آنچه بر سر آدم‌ها می‌آید ارائه داده است. او در نمایش‌نامه «باران‌ساز»، فضایی نمادین آفریده و با به‌کارگیری واقعه‌ای طبیعی یعنی خشکسالی که زندگی مردم جنوب آمریکا را مختل کرده، فاجعه‌ای را تصویر می‌کند که از حد تحمل خارج است. در این نمایش‌نامه زندگی کشاورزان بر اثر خشکسالی از هم پاشیده و بسیاری از آنها مجبور به ترک خانه و زندگی‌شان هستند. فقر و بدبختی و انفعال، ویژگی‌ مشترک آدم‌های قصه است و نظم طبیعی زندگی از بین رفته. مترجم درباره فضای این نمایش‌نامه نوشته: «فضایی که نویسنده می‌آفریند اگرچه تیره‌وتار است، اما ماندگاری‌اش را پایدار نمی‌داند. از ایستایی می‌پرهیزد، و هنرپذیر در اثر، از بن‌بست نشانی نمی‌یابد. در گذر زمان، مرحله‌ای از زندگی تنش‌زا می‌شود که به‌ظاهر تغییر‌ناپذیر می‌نماید، ولی در بطن خود چشم‌به‌راه تغییری است که از درون تیرگی‌ها سر برمی‌آورد و زمین و زمانه را در آغوش می‌کشد. از این‌رو نویسنده آدم‌های نمایش‌نامه‌اش را به سرنوشتی مقدر محکوم نمی‌کند و آنها را به دست تقدیر نمی‌سپارد. میان اراده و تقدیر، مقوله اختیار را می‌نشاند و دامنه این اختیار را تا رسیدن به نتیجه نهایی گسترش می‌دهد. او وضع متعارف خانواده را با عوامل طبیعت می‌آمیزد، زیرورویش می‌کند و تا مرز فروپاشی کامل پیشش می‌برد، ولی نمی‌گذارد که نابود شود. او در مهلکه بی‌کسی و تنهایی، به‌ناگاه روزنه‌ای از امید را می‌گشاید». نمایش‌نامه «باران‌ساز» به‌جز این ویژگی‌ها، از منظری دیگر نیز حائز اهمیت است و آن در درک درست مقوله دراماتورژی در تئاتر است. آن‌طور که مترجم در ابتدای کتاب نیز اشاره کرده، واژه دراماتورژی را اولین‌بار گوتهولد اپرائیم لسینگ، نمایش‌نامه‌نویس مشهور آلمانی، به دایره اصطلاحات تئاتری اضافه کرد و در بین سه نمایش‌نامه‌ای که برای درک بهتر دراماتورژی به دانشجویانش پیشنهاد داد یکی هم «باران‌ساز» ریچارد ناش بود. «باران‌ساز» سال‌ها پیش به شکل داستان در «کتاب هفته» چاپ شده بود و کمال‌ا‌لدین شفیعی در سال 1341 آن را پرداخت نمایشی کرده بود. «باران‌ساز» نمایش‌نامه‌ای است در سه پرده که داستان‌ آن در جنوب ایالات متحده آمریکا، به هنگام خشکسالی فراگیر، درخانه کری، یکی از شخصیت‌های نمایش‌نامه که مردی است 60 ساله، می‌گذرد.

به‌تازگی نمایش‌نامه «باران‌ساز» ریچارد ناش با ترجمه کمال‌الدین شفیعی در نشر لاهیتا منتشر شده است. ریچارد ناش، با اسم واقعی ناتانیئل ریچارد نوس‌باوم، نمایش‌نامه‌نویس آمریکایی است که در سال 1916 متولد شد. او بیشتر در حوزه‌های فیلم‌نامه‌نویسی، تئاتر موزیکال و تله‌تئاتر فعال است و در طول سال‌های فعالیت‌اش کوشیده تا کارهایش را در بُعدی وسیع به گستره فیلم و تلویزیون بکشاند. اولین اثر او نمایش‌نامه‌ای است با عنوان «بهترین رخت‌خواب دست‌دوم» که در سال 1946 نوشته شد. آن‌طور که مترجم «باران‌ساز» در ابتدای کتاب نوشته، اولین اثر ریچارد ناش «پرداختی فارس‌گونه» دارد و از حال‌وروز شکسپیر و ماجراهایی که بر سرش آمده داستان‌پردازی کرده است. ریچارد ناش در برخی از آثارش و ازجمله در نمایش‌نامه «مراقب جگوار باش!»، بازنمایی طنزآمیزی از وضعیت اجتماعی و آنچه بر سر آدم‌ها می‌آید ارائه داده است. او در نمایش‌نامه «باران‌ساز»، فضایی نمادین آفریده و با به‌کارگیری واقعه‌ای طبیعی یعنی خشکسالی که زندگی مردم جنوب آمریکا را مختل کرده، فاجعه‌ای را تصویر می‌کند که از حد تحمل خارج است. در این نمایش‌نامه زندگی کشاورزان بر اثر خشکسالی از هم پاشیده و بسیاری از آنها مجبور به ترک خانه و زندگی‌شان هستند. فقر و بدبختی و انفعال، ویژگی‌ مشترک آدم‌های قصه است و نظم طبیعی زندگی از بین رفته. مترجم درباره فضای این نمایش‌نامه نوشته: «فضایی که نویسنده می‌آفریند اگرچه تیره‌وتار است، اما ماندگاری‌اش را پایدار نمی‌داند. از ایستایی می‌پرهیزد، و هنرپذیر در اثر، از بن‌بست نشانی نمی‌یابد. در گذر زمان، مرحله‌ای از زندگی تنش‌زا می‌شود که به‌ظاهر تغییر‌ناپذیر می‌نماید، ولی در بطن خود چشم‌به‌راه تغییری است که از درون تیرگی‌ها سر برمی‌آورد و زمین و زمانه را در آغوش می‌کشد. از این‌رو نویسنده آدم‌های نمایش‌نامه‌اش را به سرنوشتی مقدر محکوم نمی‌کند و آنها را به دست تقدیر نمی‌سپارد. میان اراده و تقدیر، مقوله اختیار را می‌نشاند و دامنه این اختیار را تا رسیدن به نتیجه نهایی گسترش می‌دهد. او وضع متعارف خانواده را با عوامل طبیعت می‌آمیزد، زیرورویش می‌کند و تا مرز فروپاشی کامل پیشش می‌برد، ولی نمی‌گذارد که نابود شود. او در مهلکه بی‌کسی و تنهایی، به‌ناگاه روزنه‌ای از امید را می‌گشاید». نمایش‌نامه «باران‌ساز» به‌جز این ویژگی‌ها، از منظری دیگر نیز حائز اهمیت است و آن در درک درست مقوله دراماتورژی در تئاتر است. آن‌طور که مترجم در ابتدای کتاب نیز اشاره کرده، واژه دراماتورژی را اولین‌بار گوتهولد اپرائیم لسینگ، نمایش‌نامه‌نویس مشهور آلمانی، به دایره اصطلاحات تئاتری اضافه کرد و در بین سه نمایش‌نامه‌ای که برای درک بهتر دراماتورژی به دانشجویانش پیشنهاد داد یکی هم «باران‌ساز» ریچارد ناش بود. «باران‌ساز» سال‌ها پیش به شکل داستان در «کتاب هفته» چاپ شده بود و کمال‌ا‌لدین شفیعی در سال 1341 آن را پرداخت نمایشی کرده بود. «باران‌ساز» نمایش‌نامه‌ای است در سه پرده که داستان‌ آن در جنوب ایالات متحده آمریکا، به هنگام خشکسالی فراگیر، درخانه کری، یکی از شخصیت‌های نمایش‌نامه که مردی است 60 ساله، می‌گذرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.