|

از سرخط

«بعدازظهر روز جمعه، هجدهم ربیع‌الثانی سال1070هجری‌قمری، پس از نماز جماعت، جنب مسجد جامع دهلی، در برابر چشم نمازگزاران، سعید سرمد را گردن زدند؛ به فرمان اورنگ زیب (پادشاه وقت هندوستان) و فتوای ملاعبدالقوی (قاضی‌القضات شهر دهلی). جرم سرمد چه بود؟ از نظر صاحبان زر و زور و تزویر و زودباوران، عریانی و بیان سخنان کفرآمیز. اما سخن راست را از حافظ بشنویم: «جرمش این بود که اسرار هویدا می‌کرد!»؛ اسرار اورنگیان خونخواره و محرابیان آن‌کاره را! سرمد را کشتند، به همان دلیل که یک‌سال پیش از قتل او دارالشکوه را کشتند. به همان دلیل که 57سال پیش از قتل او ابوالفضل علامی را کشتند: سه‌قتل سیاسی، با خطی مشترک». این شروع کتابی است درباره احوال و افکار و آثار سعید سرمدکاشانی که به کوشش عمران صلاحی منتشر شده، همراه با منظومه‌ای از صلاحی درباره او، با عنوان «رویاهای مرد نیلوفری» که اولین‌بار در سال1370 منتشر شد. سرمد شاعر و عارف ایرانی بوده و آنطور که صلاحی در مقدمه این کتاب نوشته، تذکره‌نویسان سال شهادت او را 1070، 1071، 1072 و حتی 1074 نوشته‌اند و صلاحی سال 1070 را معتبرتر دانسته است. سرمد بیشتر به رباعی‌گویی شهره بوده و شعرهای او در قالب‌های دیگر اندک است. اطلاعات امروزی ما درباره سرمد اندک است، خاصه از دوره‌ای که در ایران بوده، تنها اینقدر معلوم است که اهل کاشان بوده و شاگرد ملاصدرا و میرفندرسکی. و بعد به دلیل شرایط آن روزگار ایران، به هند مهاجرت می‌کند و در آنجا به شهادت می‌رسد. اما ماجرای نوشته‌شدن این کتاب به برخورد اتفاقی صلاحی با دیوان شعر سرمد برمی‌گردد: عمران صلاحی سال61 و به طور اتفاقی کتابی می‌یابد با نام «رباعیات سرمد ایرانی» به تصحیح و اهتمام اردشیر خاضع. این کتاب اشتیاقی در صلاحی پدید می‌آورد برای جست‌وجو در احوال و آثار سرمد و او بر اساس منابعی دیگر به کار تصحیح رباعی‌های سرمد می‌پردازد و اشعاری جاافتاده از او را هم می‌یابد. حاصل کار صلاحی و نیز شرح احوال و زندگی سرمد در کتاب «رویاهای مرد نیلوفری» گرد آمده‌اند. در پایان کتاب هم منظومه‌ای از صلاحی درباره سعید سرمد آمده که در پیش‌درآمد آن می‌خوانیم: «نیلوفری در سر داشت و نیلوفری در دل. و برای بالیدن، آبی زلال می‌خواست و آسمانی باز و سایه آرامشی از رنگین‌کمان پر طاووس. از هرگوشه، زاغی فریاد می‌زد: این منم طاووس! و او همچنان به دنبال طاووس بود؛ به دنبال رنگین‌کمان. گفتند: هرکه طاووس خواهد، جور هندوستان کشد!»
«بعدازظهر روز جمعه، هجدهم ربیع‌الثانی سال1070هجری‌قمری، پس از نماز جماعت، جنب مسجد جامع دهلی، در برابر چشم نمازگزاران، سعید سرمد را گردن زدند؛ به فرمان اورنگ زیب (پادشاه وقت هندوستان) و فتوای ملاعبدالقوی (قاضی‌القضات شهر دهلی). جرم سرمد چه بود؟ از نظر صاحبان زر و زور و تزویر و زودباوران، عریانی و بیان سخنان کفرآمیز. اما سخن راست را از حافظ بشنویم: «جرمش این بود که اسرار هویدا می‌کرد!»؛ اسرار اورنگیان خونخواره و محرابیان آن‌کاره را! سرمد را کشتند، به همان دلیل که یک‌سال پیش از قتل او دارالشکوه را کشتند. به همان دلیل که 57سال پیش از قتل او ابوالفضل علامی را کشتند: سه‌قتل سیاسی، با خطی مشترک». این شروع کتابی است درباره احوال و افکار و آثار سعید سرمدکاشانی که به کوشش عمران صلاحی منتشر شده، همراه با منظومه‌ای از صلاحی درباره او، با عنوان «رویاهای مرد نیلوفری» که اولین‌بار در سال1370 منتشر شد. سرمد شاعر و عارف ایرانی بوده و آنطور که صلاحی در مقدمه این کتاب نوشته، تذکره‌نویسان سال شهادت او را 1070، 1071، 1072 و حتی 1074 نوشته‌اند و صلاحی سال 1070 را معتبرتر دانسته است. سرمد بیشتر به رباعی‌گویی شهره بوده و شعرهای او در قالب‌های دیگر اندک است. اطلاعات امروزی ما درباره سرمد اندک است، خاصه از دوره‌ای که در ایران بوده، تنها اینقدر معلوم است که اهل کاشان بوده و شاگرد ملاصدرا و میرفندرسکی. و بعد به دلیل شرایط آن روزگار ایران، به هند مهاجرت می‌کند و در آنجا به شهادت می‌رسد. اما ماجرای نوشته‌شدن این کتاب به برخورد اتفاقی صلاحی با دیوان شعر سرمد برمی‌گردد: عمران صلاحی سال61 و به طور اتفاقی کتابی می‌یابد با نام «رباعیات سرمد ایرانی» به تصحیح و اهتمام اردشیر خاضع. این کتاب اشتیاقی در صلاحی پدید می‌آورد برای جست‌وجو در احوال و آثار سرمد و او بر اساس منابعی دیگر به کار تصحیح رباعی‌های سرمد می‌پردازد و اشعاری جاافتاده از او را هم می‌یابد. حاصل کار صلاحی و نیز شرح احوال و زندگی سرمد در کتاب «رویاهای مرد نیلوفری» گرد آمده‌اند. در پایان کتاب هم منظومه‌ای از صلاحی درباره سعید سرمد آمده که در پیش‌درآمد آن می‌خوانیم: «نیلوفری در سر داشت و نیلوفری در دل. و برای بالیدن، آبی زلال می‌خواست و آسمانی باز و سایه آرامشی از رنگین‌کمان پر طاووس. از هرگوشه، زاغی فریاد می‌زد: این منم طاووس! و او همچنان به دنبال طاووس بود؛ به دنبال رنگین‌کمان. گفتند: هرکه طاووس خواهد، جور هندوستان کشد!»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.