|

يك خاطره

پرنده خیس...

کاوه گوهرین

این نوشته را به «فرهاد گلسرخی» اهدا می‌کنم.
تابستان 1374، پس از ماه‌ها تلاش سرانجام توانستم بعد از انتشار نخستین دفتر از شعرهای زنده‌یاد خسرو گلسرخی که به نام «ای سرزمین من» به دست صاحبان اصلی‌اش یعنی مردم سپرده بودم دفتر دوم از شعرهای او را نیز گردآوری و تدوین کنم. نام مجموعه دوم «پرنده خیس» بود؛ نامی که بنابر اظهار دوست از دست‌رفته «عمران صلاحی» نام انتخابی خود خسرو بود و طرح روی جلد آن را نیز«پرویز شاپور» گرامی‌یاد اجرا کرده بود. دریغا که با دستگیری خسرو در روز هشتم فروردین 1352 شمسی و تاراج تمامی نوشته‌ها و آثار او از سوی ماموران امنیتی دستگاه استبداد شاهنشاهی، انتشار پرنده خیس هرگز میسر نشد. اما اینک تابستان 1374 است و من که شادم از انتشار دفتر دوم شعرها، گوشی تلفن را برمی‌دارم تا شماره تلفن منزل مادر خسرو، بانو شمس‌الشریعه وحید را بگیرم و بشارت انتشار کتاب را به این مادر دلخسته بدهم. تفاوت این کتاب با مجموعه اول یعنی «ای سرزمین من» در این بود که کتاب جدید در صفحات انتهایی‌اش چندین تصویر چاپ‌نشده از خسرو داشت که برگرفته شده از آلبوم خانوادگی خانم وحید بود. در چند تماس اول کسی گوشی را برنداشت. سخت ناامید و نگران شده بودم. در سومین تماس فرزند فرهاد گلسرخی گوشی را برداشت و وقتی که مرا شناخت با صدایی غمگین گفت مادربزرگ سخت بیمار است و او را به بیمارستانی در تهران منتقل کرده‌اند. نشانی بیمارستان را گرفتم و به شتاب خود را برای دیدار مادر مهیا کردم. حدود ساعت 16 بود که برابر در بزرگ بیمارستان رسیدم با بسته کتاب جدید خسرو و این اندیشه که مادر خسرو با دیدن کتاب چقدر شادمان خواهد شد ...
از پله‌ها که بالا رفتم در ورودی سالن اصلی بیمارستان همسر فرهاد را دیدم که ایستاده و به آرامی اشک می‌ریزد. با دیدن من فریاد زد:
دیر آمدی آقای گوهرین مادر رفت... مادر کتاب پسرش را ندید...
چیزی درون قلبم شکست و برخود نفرین فرستادم که چرا زودتر به دیدار مادر نرفته بودم... سراغ فرهاد را از همسرش گرفتم، گفت مشغول بحث‌وجدل با رییس بیمارستان است تا جنازه را به آرامگاه خانوادگی در قم منتقل کنیم. به سمت صندوق بیمارستان رفتم گفتند چون پنجشنبه است صندوق تعطیل است. صدای فرهاد را از اتاق رییس بیمارستان شنیدم که سخت پرخاشگرانه با دکتر صحبت می‌کرد. وقتی وارد اتاق شدم دکتر با چهره برافروخته‌ای فریاد زد: نمی‌شود آقا. ما نمی‌توانیم امروز جنازه را به شما بدهیم باید شنبه بیایید و هزینه‌های بیمارستان را بپردازید و جنازه‌تان را ببرید...
فرهاد می خواست پزشک مسوول را مجاب کند که نمی‌تواند تا شنبه مادر را در بیمارستان و سردخانه بگذارد و پزشک نیز با چهره‌ای درهم حاضر به پذیرش سخن فرهاد نبود. به سوی فرهاد رفتم و دستانش را گرفتم و از اتاق بیرون آوردم چراکه بیم داشتم کار بحث‌ومجادله بالا بگیرد. دکتر هم سرلج افتاده بود و بنا نداشت جنازه را با صدور گواهی فوت در اختیار ما بگذارد. بدیهی است که سخن او به حق بود چراکه به دلیل تعطیلی صندوق امکان پرداخت هزینه‌ها نبود و فرهاد می‌گفت هر چقدر می‌خواهید پول و چک نزد شما بگذارم اما جنازه را به ما بدهید تا روز جمعه در قم تشییع و دفن کنیم و هیچ‌کس را گوش شنوایی نبود.
من به فرهاد گفتم آیا به رییس بیمارستان گفتی که این بانو مادر زنده‌یاد گلسرخی است؟ شاید اگر می‌گفتی مساعدتی می‌کرد.
فرهاد گفت: من نمی‌خواهم در چنین جاهایی از نام خسرو سوءاستفاده بکنم!
گفتم چه سوءاستفاده‌ای عزیز من، همه خسرو را می‌شناسند او برای همین مردم جانش را داد. این پزشک هم روزی دانشجو بوده و حتما دادگاه خسرو را به یاد می‌آورد، کاش به او می‌گفتی...
فرهاد با چهره‌ای غمگین گفت من‌که نمی‌توانم بگویم.
و من گفتم این را به‌عهده من بگذار و به سوی اتاق رییس بیمارستان رفتم، دکتر تا مرا دید فریاد زد: بیرون آقا... وقت مرا بیش از این نگیرید.
من با خونسردی ‌گفتم آقای دکتر تنها یک سوال از شما دارم اگر پاسخ دهید ممنون می‌شوم. فریاد زد بگو! و من با ملایمت گفتم آقای دکتر می‌دانید این پیرزن که در بیمارستان شما فوت کرده و شما حاضر به صدورگواهی فوت و تحویل جنازه‌اش نیستید کیست؟
دکتر که سخت عصبی بود فریاد زد: هرکه می‌خواهد باشد آقا، بیمارستان قانون دارد بروید شنبه بیایید..
من با تامل گفتم: آقای دکتر این بانو، مادر زنده‌یاد خسرو گلسرخی است، شاعر و نویسنده مردم ایران که در سال 52 و در دادگاه نظامی برای جانش چانه نزد و تنها از مردمش دفاع کرد... یادتان هست...؟
تا این کلام از میان لبانم بیرون آمد نگاه آتشین دکتر یک‌باره رنگ مهربانی و اندوه گرفت و نالید: پس چرا زودتر نگفتید آقا...؟
من گفتم: آن آقا که با شما بحث می‌کرد برادر خسرو است و مرگ مادر برای او سخت ناگوار است چراکه شاهد رنج و حرمان این مادر دل‌شکسته در این همه سال بوده و دیگر تحمل هیچ اندوه دیگری را ندارد...
تا من به خود آیم دکتر از اتاق بیرون دوید و در راهرو به سمت فرهاد خیز برداشت. فرهاد با دیدن دکتر فکر کرد که دکتر برای ادامه بحث‌وجدل می‌آید، اما دکتر امان نداد تا فرهاد چیزی بگوید. به او رسید و ناگهان در آغوشش کشید و چشمان اشکبارش را بوسید و زمزمه کرد: چرا روز اول نگفتی که این بیمار مادر خسرو است تا ما بیشتر به وظیفه‌مان عمل کنیم...
فرهاد مات برجای مانده بود و نمی‌دانست چه بگوید...
ساعتی بعد بهترین آمبولانس بیمارستان پیکر غرق در گل‌های اهدایی رییس‌بیمارستان را به سوی قم می‌برد بی‌آنکه هزینه بیمارستان را پرداخته باشیم. رییس بیمارستان گفته بود هر وقت که خواستید می‌توانید برای پرداخت بیایید. در راه به فرهاد گفتم: دیدی این مردم خسرو را می‌شناسند و او را از خودشان می‌دانند، خسرو هم این مردم را خوب می‌شناخت و برای همین در دفاع از آنان بیدادگاه نظامی شاه را با کلامش به آتش کشید و با آن دفاعیات جانانه در کنار هم‌رزمش «کرامت دانشیان» دستگاه حکومت استبدادی را در برابر چشم جهانیان و دوربین‌های تلویزیونی به ننگ ابدی گرفتار کرد.
در تاریکی شب به سوی قم می‌راندیم و شانه‌های فرهاد از شدت گریه سخت تکان می‌خورد و زیر لب می‌گفت: ای وای مادرم که هیچ روز خوشی در زندگی‌اش ندید... ای وای مادرم که نام خسرو هرگز از لبانش نیفتاد.
و همسر فرهاد گفت: حالا دیگر هر دو کنار هم هستند...
و شانه‌های فرهاد سخت‌تر لرزید....
این نوشته را به «فرهاد گلسرخی» اهدا می‌کنم.
تابستان 1374، پس از ماه‌ها تلاش سرانجام توانستم بعد از انتشار نخستین دفتر از شعرهای زنده‌یاد خسرو گلسرخی که به نام «ای سرزمین من» به دست صاحبان اصلی‌اش یعنی مردم سپرده بودم دفتر دوم از شعرهای او را نیز گردآوری و تدوین کنم. نام مجموعه دوم «پرنده خیس» بود؛ نامی که بنابر اظهار دوست از دست‌رفته «عمران صلاحی» نام انتخابی خود خسرو بود و طرح روی جلد آن را نیز«پرویز شاپور» گرامی‌یاد اجرا کرده بود. دریغا که با دستگیری خسرو در روز هشتم فروردین 1352 شمسی و تاراج تمامی نوشته‌ها و آثار او از سوی ماموران امنیتی دستگاه استبداد شاهنشاهی، انتشار پرنده خیس هرگز میسر نشد. اما اینک تابستان 1374 است و من که شادم از انتشار دفتر دوم شعرها، گوشی تلفن را برمی‌دارم تا شماره تلفن منزل مادر خسرو، بانو شمس‌الشریعه وحید را بگیرم و بشارت انتشار کتاب را به این مادر دلخسته بدهم. تفاوت این کتاب با مجموعه اول یعنی «ای سرزمین من» در این بود که کتاب جدید در صفحات انتهایی‌اش چندین تصویر چاپ‌نشده از خسرو داشت که برگرفته شده از آلبوم خانوادگی خانم وحید بود. در چند تماس اول کسی گوشی را برنداشت. سخت ناامید و نگران شده بودم. در سومین تماس فرزند فرهاد گلسرخی گوشی را برداشت و وقتی که مرا شناخت با صدایی غمگین گفت مادربزرگ سخت بیمار است و او را به بیمارستانی در تهران منتقل کرده‌اند. نشانی بیمارستان را گرفتم و به شتاب خود را برای دیدار مادر مهیا کردم. حدود ساعت 16 بود که برابر در بزرگ بیمارستان رسیدم با بسته کتاب جدید خسرو و این اندیشه که مادر خسرو با دیدن کتاب چقدر شادمان خواهد شد ...
از پله‌ها که بالا رفتم در ورودی سالن اصلی بیمارستان همسر فرهاد را دیدم که ایستاده و به آرامی اشک می‌ریزد. با دیدن من فریاد زد:
دیر آمدی آقای گوهرین مادر رفت... مادر کتاب پسرش را ندید...
چیزی درون قلبم شکست و برخود نفرین فرستادم که چرا زودتر به دیدار مادر نرفته بودم... سراغ فرهاد را از همسرش گرفتم، گفت مشغول بحث‌وجدل با رییس بیمارستان است تا جنازه را به آرامگاه خانوادگی در قم منتقل کنیم. به سمت صندوق بیمارستان رفتم گفتند چون پنجشنبه است صندوق تعطیل است. صدای فرهاد را از اتاق رییس بیمارستان شنیدم که سخت پرخاشگرانه با دکتر صحبت می‌کرد. وقتی وارد اتاق شدم دکتر با چهره برافروخته‌ای فریاد زد: نمی‌شود آقا. ما نمی‌توانیم امروز جنازه را به شما بدهیم باید شنبه بیایید و هزینه‌های بیمارستان را بپردازید و جنازه‌تان را ببرید...
فرهاد می خواست پزشک مسوول را مجاب کند که نمی‌تواند تا شنبه مادر را در بیمارستان و سردخانه بگذارد و پزشک نیز با چهره‌ای درهم حاضر به پذیرش سخن فرهاد نبود. به سوی فرهاد رفتم و دستانش را گرفتم و از اتاق بیرون آوردم چراکه بیم داشتم کار بحث‌ومجادله بالا بگیرد. دکتر هم سرلج افتاده بود و بنا نداشت جنازه را با صدور گواهی فوت در اختیار ما بگذارد. بدیهی است که سخن او به حق بود چراکه به دلیل تعطیلی صندوق امکان پرداخت هزینه‌ها نبود و فرهاد می‌گفت هر چقدر می‌خواهید پول و چک نزد شما بگذارم اما جنازه را به ما بدهید تا روز جمعه در قم تشییع و دفن کنیم و هیچ‌کس را گوش شنوایی نبود.
من به فرهاد گفتم آیا به رییس بیمارستان گفتی که این بانو مادر زنده‌یاد گلسرخی است؟ شاید اگر می‌گفتی مساعدتی می‌کرد.
فرهاد گفت: من نمی‌خواهم در چنین جاهایی از نام خسرو سوءاستفاده بکنم!
گفتم چه سوءاستفاده‌ای عزیز من، همه خسرو را می‌شناسند او برای همین مردم جانش را داد. این پزشک هم روزی دانشجو بوده و حتما دادگاه خسرو را به یاد می‌آورد، کاش به او می‌گفتی...
فرهاد با چهره‌ای غمگین گفت من‌که نمی‌توانم بگویم.
و من گفتم این را به‌عهده من بگذار و به سوی اتاق رییس بیمارستان رفتم، دکتر تا مرا دید فریاد زد: بیرون آقا... وقت مرا بیش از این نگیرید.
من با خونسردی ‌گفتم آقای دکتر تنها یک سوال از شما دارم اگر پاسخ دهید ممنون می‌شوم. فریاد زد بگو! و من با ملایمت گفتم آقای دکتر می‌دانید این پیرزن که در بیمارستان شما فوت کرده و شما حاضر به صدورگواهی فوت و تحویل جنازه‌اش نیستید کیست؟
دکتر که سخت عصبی بود فریاد زد: هرکه می‌خواهد باشد آقا، بیمارستان قانون دارد بروید شنبه بیایید..
من با تامل گفتم: آقای دکتر این بانو، مادر زنده‌یاد خسرو گلسرخی است، شاعر و نویسنده مردم ایران که در سال 52 و در دادگاه نظامی برای جانش چانه نزد و تنها از مردمش دفاع کرد... یادتان هست...؟
تا این کلام از میان لبانم بیرون آمد نگاه آتشین دکتر یک‌باره رنگ مهربانی و اندوه گرفت و نالید: پس چرا زودتر نگفتید آقا...؟
من گفتم: آن آقا که با شما بحث می‌کرد برادر خسرو است و مرگ مادر برای او سخت ناگوار است چراکه شاهد رنج و حرمان این مادر دل‌شکسته در این همه سال بوده و دیگر تحمل هیچ اندوه دیگری را ندارد...
تا من به خود آیم دکتر از اتاق بیرون دوید و در راهرو به سمت فرهاد خیز برداشت. فرهاد با دیدن دکتر فکر کرد که دکتر برای ادامه بحث‌وجدل می‌آید، اما دکتر امان نداد تا فرهاد چیزی بگوید. به او رسید و ناگهان در آغوشش کشید و چشمان اشکبارش را بوسید و زمزمه کرد: چرا روز اول نگفتی که این بیمار مادر خسرو است تا ما بیشتر به وظیفه‌مان عمل کنیم...
فرهاد مات برجای مانده بود و نمی‌دانست چه بگوید...
ساعتی بعد بهترین آمبولانس بیمارستان پیکر غرق در گل‌های اهدایی رییس‌بیمارستان را به سوی قم می‌برد بی‌آنکه هزینه بیمارستان را پرداخته باشیم. رییس بیمارستان گفته بود هر وقت که خواستید می‌توانید برای پرداخت بیایید. در راه به فرهاد گفتم: دیدی این مردم خسرو را می‌شناسند و او را از خودشان می‌دانند، خسرو هم این مردم را خوب می‌شناخت و برای همین در دفاع از آنان بیدادگاه نظامی شاه را با کلامش به آتش کشید و با آن دفاعیات جانانه در کنار هم‌رزمش «کرامت دانشیان» دستگاه حکومت استبدادی را در برابر چشم جهانیان و دوربین‌های تلویزیونی به ننگ ابدی گرفتار کرد.
در تاریکی شب به سوی قم می‌راندیم و شانه‌های فرهاد از شدت گریه سخت تکان می‌خورد و زیر لب می‌گفت: ای وای مادرم که هیچ روز خوشی در زندگی‌اش ندید... ای وای مادرم که نام خسرو هرگز از لبانش نیفتاد.
و همسر فرهاد گفت: حالا دیگر هر دو کنار هم هستند...
و شانه‌های فرهاد سخت‌تر لرزید....

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.