|

دنیا عرصه‌ای برای مقایسه و جایزه نیست

پدیده «مریم»

بابک زمانی . متخصص مغز و اعصاب مدیرگروه نورولوژی دانشگاه علوم‌پزشکی ایران

«مریم میرزاخانی» می‌رود تا به پدیده‌ای در اذهان جوان ایرانی تبدیل شود. کم نیستند ایرانیان جوانی که این روزها در دنیا، شگفتی می‌آفرینند و کارهای شگرف می‌کنند. «مریم میرزاخانی» را دیگر همه می‌شناسند، اما ایرانی دیگر «رامین جوادی» - موسیقیدان جوان ایرانی اگرچه هنوز جایزه‌ای نگرفته اما با ساخت موسیقی فیلم «game of throne» که موسیقی‌ای باشکوه و از نغمات ماندگار بشری است، این روزها نامش و کارش در دنیا بر سر زبان‌هاست و همه‌جای دنیا با ابزارهای موسیقی ملی خود به استقبال این نغمات می‌روند و بسیاری دیگر... . راستی به این پدیده‌ها چگونه باید نگریست:
1- برخی بر ایرانی‌بودن این چهره‌ها، بیش‌ازحد تاکید می‌کنند؛ گویی وجود این چهره‌ها ثابت می‌کند که ما نسلی برتر هستیم! تصورات نسل برتری، تصوراتی کهنه و خرافاتی‌اند، اما فارغ از این تصورات خرافی، شنیدن یک نام آشنای ایرانی در میان برگزیدگان دنیا، بسیار لذت‌بخش است گویی بخشی از وجود خود ما در عرصه یک نمایش جهانی مورد تحسین قرار گفته. این احساس لذت‌بخش و نیک را هیچ‌گاه نباید با احساسات شوینیستی اشتباه گرفت. باید گفت حالا دیگر دنیا جای بسیار کوچکی است. بیشتر فرزانگان دنیا، دیگر زاده همان چند شهر بزرگ اروپایی و آمریکایی نیستند. گسترش ارتباطات و توسعه آموزش در همه کشورها باعث شده استعدادهای بالقوه همه جوانان رشد کند. این موضوع آنقدر گسترده و قوی است که هیچ مانعی قادر به جلوگیری از آن نبوده و نخواهد بود.
2- بسیاری بلافاصله خود را با «مریم میرزاخانی» مقایسه می‌کنند. باید گفت پدیده‌هایی همچون ایشان موفقیت‌های‌شان نه‌تنها بر پایه تلاش شبانه‌روزی است بلکه استعداد و خمیرمایه ذاتی دارند که دانش اعصاب هم به زحمت می‌تواند آن را توضیح دهد. اساسا مقایسه در چنین شرایطی کار درستی نیست، هرکس بسته به موقعیت و توانایی‌های خود، فضیلتی دارد که باید به دنبال فضیلت خود باشد. چه بسیار کسان که چه‌بسا تصمیم‌های شجاعانه گرفته‌اند و در کار خود با تلاش جانفرسا، اگرچه هنوز به جایزه‌ای دست پیدا نکرده‌اند، باوجود یک زندگی معمولی به بالاترین فضیلت ممکن دست یافته‌اند. در چنین شرایطی و البته در شرایطی مشابه که افراد بسیار موفقی را می‌ببینیم مقایسه نه‌تنها ممکن است باعث انفعال و افسردگی شود بلکه نقطه شروع حسادت هم هست. درست‌تر آن است که هرچه تلاش داریم در کار خود به‌کار ببندیم و هر استعدادی را هم که در دیگران می‌بینیم تحسین و راهش را هموار کنیم!
3- یکی از دلایل مهمی که «مریم میرزاخانی» به این جایزه دست یافته، آن است که جایزه در کار و زندگی او تاثیر چندانی نداشته است. آنگونه که از گفته‌هایش برمی‌آید زیبایی مسحورکننده‌ای که در ریاضیات یافته، انگیزه او بوده است نه دریافت جایزه! در واقع دنیا عرصه‌ای برای مقایسه و جایزه نیست، تنها در جوامع توسعه پیدا نکرده است که اینگونه به نظر می‌آید! حتی برای مدیران فرهنگی و تصمیم‌گیران هم البته آمار موفقیت‌های این‌چنینی که مربوط به درصد بسیار اندکی از باهوش‌ترین‌هاست، اهمیت دارد و اطمینان می‌دهد که هستند و چیزی جلودارشان نیست. اما آمارهای مهم آمار موفقیت‌های افرادی با درجات هوشی متعارف‌تر و متوسط است. جایزه‌ها هم معمولا به بی‌اعتناها داده می‌شوند چون تلاش بدون درنظرگرفتن جایزه، معمولا خالص‌تر و کارآتر است.
«مریم میرزاخانی» می‌رود تا به پدیده‌ای در اذهان جوان ایرانی تبدیل شود. کم نیستند ایرانیان جوانی که این روزها در دنیا، شگفتی می‌آفرینند و کارهای شگرف می‌کنند. «مریم میرزاخانی» را دیگر همه می‌شناسند، اما ایرانی دیگر «رامین جوادی» - موسیقیدان جوان ایرانی اگرچه هنوز جایزه‌ای نگرفته اما با ساخت موسیقی فیلم «game of throne» که موسیقی‌ای باشکوه و از نغمات ماندگار بشری است، این روزها نامش و کارش در دنیا بر سر زبان‌هاست و همه‌جای دنیا با ابزارهای موسیقی ملی خود به استقبال این نغمات می‌روند و بسیاری دیگر... . راستی به این پدیده‌ها چگونه باید نگریست:
1- برخی بر ایرانی‌بودن این چهره‌ها، بیش‌ازحد تاکید می‌کنند؛ گویی وجود این چهره‌ها ثابت می‌کند که ما نسلی برتر هستیم! تصورات نسل برتری، تصوراتی کهنه و خرافاتی‌اند، اما فارغ از این تصورات خرافی، شنیدن یک نام آشنای ایرانی در میان برگزیدگان دنیا، بسیار لذت‌بخش است گویی بخشی از وجود خود ما در عرصه یک نمایش جهانی مورد تحسین قرار گفته. این احساس لذت‌بخش و نیک را هیچ‌گاه نباید با احساسات شوینیستی اشتباه گرفت. باید گفت حالا دیگر دنیا جای بسیار کوچکی است. بیشتر فرزانگان دنیا، دیگر زاده همان چند شهر بزرگ اروپایی و آمریکایی نیستند. گسترش ارتباطات و توسعه آموزش در همه کشورها باعث شده استعدادهای بالقوه همه جوانان رشد کند. این موضوع آنقدر گسترده و قوی است که هیچ مانعی قادر به جلوگیری از آن نبوده و نخواهد بود.
2- بسیاری بلافاصله خود را با «مریم میرزاخانی» مقایسه می‌کنند. باید گفت پدیده‌هایی همچون ایشان موفقیت‌های‌شان نه‌تنها بر پایه تلاش شبانه‌روزی است بلکه استعداد و خمیرمایه ذاتی دارند که دانش اعصاب هم به زحمت می‌تواند آن را توضیح دهد. اساسا مقایسه در چنین شرایطی کار درستی نیست، هرکس بسته به موقعیت و توانایی‌های خود، فضیلتی دارد که باید به دنبال فضیلت خود باشد. چه بسیار کسان که چه‌بسا تصمیم‌های شجاعانه گرفته‌اند و در کار خود با تلاش جانفرسا، اگرچه هنوز به جایزه‌ای دست پیدا نکرده‌اند، باوجود یک زندگی معمولی به بالاترین فضیلت ممکن دست یافته‌اند. در چنین شرایطی و البته در شرایطی مشابه که افراد بسیار موفقی را می‌ببینیم مقایسه نه‌تنها ممکن است باعث انفعال و افسردگی شود بلکه نقطه شروع حسادت هم هست. درست‌تر آن است که هرچه تلاش داریم در کار خود به‌کار ببندیم و هر استعدادی را هم که در دیگران می‌بینیم تحسین و راهش را هموار کنیم!
3- یکی از دلایل مهمی که «مریم میرزاخانی» به این جایزه دست یافته، آن است که جایزه در کار و زندگی او تاثیر چندانی نداشته است. آنگونه که از گفته‌هایش برمی‌آید زیبایی مسحورکننده‌ای که در ریاضیات یافته، انگیزه او بوده است نه دریافت جایزه! در واقع دنیا عرصه‌ای برای مقایسه و جایزه نیست، تنها در جوامع توسعه پیدا نکرده است که اینگونه به نظر می‌آید! حتی برای مدیران فرهنگی و تصمیم‌گیران هم البته آمار موفقیت‌های این‌چنینی که مربوط به درصد بسیار اندکی از باهوش‌ترین‌هاست، اهمیت دارد و اطمینان می‌دهد که هستند و چیزی جلودارشان نیست. اما آمارهای مهم آمار موفقیت‌های افرادی با درجات هوشی متعارف‌تر و متوسط است. جایزه‌ها هم معمولا به بی‌اعتناها داده می‌شوند چون تلاش بدون درنظرگرفتن جایزه، معمولا خالص‌تر و کارآتر است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.