|

روياي ناکام «ايران 140»

محمدحسين جهان‌پناه . روزنامه‌نگار هوانوردي

سانحه دلخراش «ايران 140» يا به‌طور دقيق‌تر «آنتونف 140» هواپيمايي سپاهان، چهارمين سانحه هوايي مرگبار جهان در طول هفته‌هاي اخير به شمار مي‌رفت. اين سانحه در نوع خود ششمين‌سانحه «آنتونف 140» و چهارمين‌سانحه اين هواپيما در ايران بود. در حال حاضر تنها چهار فروند «ايران 140» ديگر شامل دو فروند در ناوگان نيروي انتظامي و دو فروند ديگر در سپاهان در وضعيت عملياتي هستند. هنوز خيلي زود است که بشود علت واقعي سانحه اخير را به جرات بيان کرد، اما اين‌طور که شواهد مي‌گويند ازکارافتادن موتور شماره 2 هواپيما علت اصلي سانحه به‌شمار مي‌رفته است. اين سانحه هوايي اگرچه شايد هيچ ربطي به خوب يا بد بودن «ايران 140» نداشته باشد، اما به صورت غيرمستقيم بار ديگر اين بحث را پيش مي‌کشد که آيا اساسا «آنتونف 140» هواپيمايي مناسب شرايط و نياز ايران بود؛ هواپيمايي منطقه‌اي که مدت‌ها منتظر مشتري بود و به هزارويک دليل بي‌ربط سر از ايران درآورد تا مثلا به‌طور همزمان هم حلال مشکل کمبود هواپيماهاي مسافربري براي پروازهاي داخلي باشد و هم مشکل کمبود هواپيماي ترابري نظامي را جبران کند. درنهايت نيز معلوم شد هيچ‌کدام از خطوط هوايي مهم داخلي يا حتي نيروهاي نظامي حاضر به خريدن آن، دست‌کم با مشخصات فعلي نيستند. اما آيا اين هواپيما واقعا مناسب نيازهاي صنعت هوايي ايران بود؟
«ايران 140» تفاوت زيادي با «آنتونف 140» ندارد جز اينکه به دلیل تحريم‌ها، «آنتونف 140» از تجهیزات هدايت و ناوبري بهتري در کابين خود برخوردار است. نمي‌شود گفت هواپيما به معناي واقعي براي آب‌وهواي ايران دست‌کم با موتور فعلي آن مناسب بود. کاپيتان «عباسعلي عبدالهي‌فر» زماني گفته بود که کارخانجات «آنتونف» اعلام کرده حداکثر درجه حرارت براي عمليات اين هواپيما در وضع ISA+30 در اهواز- آبادان 45درجه و در تهران 37، کرمان 31، تبريز 36 و در شيراز 35درجه است. همه مي‌دانند در شهرهاي ذکرشده در تابستان درجه حرارت به راحتي از اين رقم‌ها فراتر مي‌رود. اين درحالي است که هواپيما مثل بسياري ديگر از هواپيماهاي ساخت اوکراين تعمير و نگهداري نسبتا پردردسر و پرهزينه‌اي نيز دارد. «آنتونف 140» اوکرايني در ژوئن 1997 ساخته شد و در سپتامبر همان سال نيز اولين پرواز خود را انجام داد. هواپيما با ظرفيت نهايي 52نفر براساس گواهينامه‌هاي هوانوردي ايالات متحده، اروپا و همچنين روسيه ساخته شده و از دو موتور توربوپراپ هرکدام با قدرتي برابر 1839کيلووات بهره مي‌گيرد. «آنتونف» تا به امروز پس از 16سال از نخستين پرواز هواپيما تنها توانسته 31فروند از اين هواپيما توليد و 25فروند آن را به تنها مشتريانش يعني روسيه و ايران صادر کند. نمونه ايراني اين هواپيما يعني «ايران 140» در ايران توسط شرکت صنايع هواپيماسازي ايران (هسا) مونتاژ مي‌شد.
در ابتدا گفته شده بود که ايران توليدکننده 70درصد هواپيما در داخل خواهد بود، اما عملا تنها 20درصد قطعات در داخل توليد می‌شد و مابقي به‌صورت مستقيم از اوکراين مي‌آمد. «هسا» پس از توليد «ايران140» مدت‌ها به دنبال مشتري در ميان خطوط هوايي داخلي بود، اما هيچ‌کدام علاقه‌اي به اين هواپيما نشان ندادند. ضمن آنکه جام‌جم در سال 89 گزارش داده بود که کاپيتان «خانلري»، رييس وقت سازمان هواپيمايي کشوري به‌علت عدم اطمينان ايمني مانع تاييد سازمان هواپيمايي کشوري براي پرواز «ايران 140» در ناوگان مسافري کشور شده بود. اما با اين حال حتي طرفداري سفت و سخت «حميد بهبهاني»، وزير راه و ترابري دولت دهم نيز نتوانست گشايشي در برنامه توليد پرهزينه هواپيما که قرار بود نياز به هواپيماهاي دست دوم را برطرف نمايد، حاصل کند.
در نهايت چون در فرآيند انتخاب هواپيما به نياز واقعي شرکت‌هاي هوايي بي‌توجهي شده بود «ايران 140» نتوانست به اهداف از پيش ‌تعيين‌شده خود دست يابد. البته اميدواريم خبرهايي که اين روزها در مورد ساخت هواپيماي 100 تا 150 نفر به گوش مي‌رسد به سرنوشت «ايران 140» دچار نشود. فراموش نکنيم که صنعت هواپيماسازي، خودروسازي نيست که با هر استانداردي بشود توليد کرد.
سانحه دلخراش «ايران 140» يا به‌طور دقيق‌تر «آنتونف 140» هواپيمايي سپاهان، چهارمين سانحه هوايي مرگبار جهان در طول هفته‌هاي اخير به شمار مي‌رفت. اين سانحه در نوع خود ششمين‌سانحه «آنتونف 140» و چهارمين‌سانحه اين هواپيما در ايران بود. در حال حاضر تنها چهار فروند «ايران 140» ديگر شامل دو فروند در ناوگان نيروي انتظامي و دو فروند ديگر در سپاهان در وضعيت عملياتي هستند. هنوز خيلي زود است که بشود علت واقعي سانحه اخير را به جرات بيان کرد، اما اين‌طور که شواهد مي‌گويند ازکارافتادن موتور شماره 2 هواپيما علت اصلي سانحه به‌شمار مي‌رفته است. اين سانحه هوايي اگرچه شايد هيچ ربطي به خوب يا بد بودن «ايران 140» نداشته باشد، اما به صورت غيرمستقيم بار ديگر اين بحث را پيش مي‌کشد که آيا اساسا «آنتونف 140» هواپيمايي مناسب شرايط و نياز ايران بود؛ هواپيمايي منطقه‌اي که مدت‌ها منتظر مشتري بود و به هزارويک دليل بي‌ربط سر از ايران درآورد تا مثلا به‌طور همزمان هم حلال مشکل کمبود هواپيماهاي مسافربري براي پروازهاي داخلي باشد و هم مشکل کمبود هواپيماي ترابري نظامي را جبران کند. درنهايت نيز معلوم شد هيچ‌کدام از خطوط هوايي مهم داخلي يا حتي نيروهاي نظامي حاضر به خريدن آن، دست‌کم با مشخصات فعلي نيستند. اما آيا اين هواپيما واقعا مناسب نيازهاي صنعت هوايي ايران بود؟
«ايران 140» تفاوت زيادي با «آنتونف 140» ندارد جز اينکه به دلیل تحريم‌ها، «آنتونف 140» از تجهیزات هدايت و ناوبري بهتري در کابين خود برخوردار است. نمي‌شود گفت هواپيما به معناي واقعي براي آب‌وهواي ايران دست‌کم با موتور فعلي آن مناسب بود. کاپيتان «عباسعلي عبدالهي‌فر» زماني گفته بود که کارخانجات «آنتونف» اعلام کرده حداکثر درجه حرارت براي عمليات اين هواپيما در وضع ISA+30 در اهواز- آبادان 45درجه و در تهران 37، کرمان 31، تبريز 36 و در شيراز 35درجه است. همه مي‌دانند در شهرهاي ذکرشده در تابستان درجه حرارت به راحتي از اين رقم‌ها فراتر مي‌رود. اين درحالي است که هواپيما مثل بسياري ديگر از هواپيماهاي ساخت اوکراين تعمير و نگهداري نسبتا پردردسر و پرهزينه‌اي نيز دارد. «آنتونف 140» اوکرايني در ژوئن 1997 ساخته شد و در سپتامبر همان سال نيز اولين پرواز خود را انجام داد. هواپيما با ظرفيت نهايي 52نفر براساس گواهينامه‌هاي هوانوردي ايالات متحده، اروپا و همچنين روسيه ساخته شده و از دو موتور توربوپراپ هرکدام با قدرتي برابر 1839کيلووات بهره مي‌گيرد. «آنتونف» تا به امروز پس از 16سال از نخستين پرواز هواپيما تنها توانسته 31فروند از اين هواپيما توليد و 25فروند آن را به تنها مشتريانش يعني روسيه و ايران صادر کند. نمونه ايراني اين هواپيما يعني «ايران 140» در ايران توسط شرکت صنايع هواپيماسازي ايران (هسا) مونتاژ مي‌شد.
در ابتدا گفته شده بود که ايران توليدکننده 70درصد هواپيما در داخل خواهد بود، اما عملا تنها 20درصد قطعات در داخل توليد می‌شد و مابقي به‌صورت مستقيم از اوکراين مي‌آمد. «هسا» پس از توليد «ايران140» مدت‌ها به دنبال مشتري در ميان خطوط هوايي داخلي بود، اما هيچ‌کدام علاقه‌اي به اين هواپيما نشان ندادند. ضمن آنکه جام‌جم در سال 89 گزارش داده بود که کاپيتان «خانلري»، رييس وقت سازمان هواپيمايي کشوري به‌علت عدم اطمينان ايمني مانع تاييد سازمان هواپيمايي کشوري براي پرواز «ايران 140» در ناوگان مسافري کشور شده بود. اما با اين حال حتي طرفداري سفت و سخت «حميد بهبهاني»، وزير راه و ترابري دولت دهم نيز نتوانست گشايشي در برنامه توليد پرهزينه هواپيما که قرار بود نياز به هواپيماهاي دست دوم را برطرف نمايد، حاصل کند.
در نهايت چون در فرآيند انتخاب هواپيما به نياز واقعي شرکت‌هاي هوايي بي‌توجهي شده بود «ايران 140» نتوانست به اهداف از پيش ‌تعيين‌شده خود دست يابد. البته اميدواريم خبرهايي که اين روزها در مورد ساخت هواپيماي 100 تا 150 نفر به گوش مي‌رسد به سرنوشت «ايران 140» دچار نشود. فراموش نکنيم که صنعت هواپيماسازي، خودروسازي نيست که با هر استانداردي بشود توليد کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.