|

گزارش «شرق» از وضعیت مذاکره هسته‌ای

ایست «وین»

گروه سیاسی، زینب اسماعیلی: ذهن‌ها درگیر سوالات زیادی است؛ «توافق» شکست خورد یا به «تعلیق» افتاد؛ امید به مذاکرات هسته‌‌ای بازمی‌گردد یا تلاش‌ها به بن‌بست خواهد رسید؟ عباس عراقچی، مذاکره‌کننده ارشد هسته‌ای گفته که مذاکرات پیشرفت چندانی نداشته و برخلاف قرار قبلی، نوشتن توافق نهایی آغاز نشده؛ موضوعی که نشان می‌دهد اختلاف‌ها بین ایران و کشورهای«1+5» چقدر است. مذاکره‌کننده ارشد هسته‌ای ایران به «العالم» گفته که «درخصوص همه مسایلی که در دستور کار این دوره از مذاکرات قرار گرفته است، اختلاف نظر وجود دارد.» عباس عراقچی بعد از سه روز مذاکره نفسگیر در وین تاکید کرد: «پیشرفت‌نداشتن مذاکرات به معنای شکست آن نیست. ما خواهان این نیستیم که به هر قیمتی تا قبل از 30 تیر به توافق نهایی دست پیدا کنیم.» او یادآوری کرده که «هدف اصلی ما تامین حقوق و خواسته ملت است.» در واقع؛ ایران مایل به «توافق» است اما درچارچوب حفظ «منافع ملی» ایرانیان و نه به هر بهایی. برای احیای حافظه تاریخی خودمان هم که شده بد نیست به یاد بیاوریم بعد از مذاکرات در دوره سعید جلیلی، هفته‌ها طول می‌کشید تا زمان و مکان مذاکرات بعدی مشخص شود. مکان، اغلب یکی از کشورهایی بود که به بهانه میزبانی مذاکرات، رانتی از دولت ایران می‌گرفت؛ استانبول، بغداد، آلماتی و... البته استانبول در یکی از مذاکرات، به لوکیشن تولید فیلم تبلیغاتی سعید جلیلی برای انتخابات ریاست‌جمهوری هم تبدیل شد. حالا این اولین دور مذاکره‌ای است که در هشت‌ماه گذشته بدون تعیین زمان و مکان مذاکره بعدی به پایان رسیده‌ است. البته با فاصله یک‌روز، به نقل از یک مقام ارشد آمریکایی اعلام شده ما بار دیگر در ماه ژوئن برای انجام مذاکرات در سطح مدیران سیاسی بازمی‌گردیم. اتحادیه اروپا زمان دور بعدی مذاکرات را اعلام خواهد کرد، اما کارشناسان ما گفت‌وگو‌هایشان را ادامه می‌دهند. آنها روزانه با یکدیگر مذاکره می‌کنند. او اضافه کرده که «همه طرف‌های مذاکره‌کننده جدی هستند. ما این مساله را‌ می‌دانیم اما معتقدیم که باید واقع‌نگری بیشتری اعمال شود.» همچنین «ایسنا» به نقل از خبرگزاری «ایتارتاس» روسیه، به نقل از یک منبع دیپلماتیک از برگزاری احتمالی دور جدید مذاکرات ایران و «1+5» به مدت سه روز از 26 تا 29 خرداد (16 تا 19 ژوئن) خبر داد. در مذاکرات حتی رفتارهای کوچک، معنا و مفهوم دارد، بیانیه مشترک، نشست خبری مشترک، نشست خبری بدون ذکر نام یا نشست با خبرنگاران داخلی یا خارجی و...
اگرچه همه شش دور مذاکره پیشین که در ژنو و وین برگزار شد، با نشست خبری مشترک یا بیانیه مشترک محمدجواد ظریف و کاترین اشتون به پایان می‌رسید که اغلب از مفیدبودن مذاکرات گزارش می‌دادند؛ اما این‌بار حتی نشست خبری کوتاه چند دقیقه‌ای دو مسوول ارشد مذاکره‌کننده هم برگزار نشد. موضوعی که عباس عراقچی علتش را اینگونه توضیح داده: «طبیعتا چون پیشرفت خاصی در مذاکرات صورت نگرفت، دلیلی هم وجود نداشت که کنفرانس مشترکی برگزار شود. ما در ابتدای راهِ یک دوره مذاکرات طولانی و پیچیده و فشرده قرار داریم و هرگاه توافقی- هرچند مقدماتی- حاصل شود، طرفین آن را بیان خواهند کرد.»
اما بد نیست به یاد بیاریم که سال گذشته همین موقع؛ مذاکرات هسته‌ای به بهانه نامزدی انتخاباتی، مذاکره‌کننده ارشد هسته‌ای وقت، یعنی سعید جلیلی متوقف شده ‌بود. فروردین 92 بود که آنها آخرین مذاکره را در «آلماتی» برگزار کردند ولی خبری از محتوای مذاکرات منتشر نشد و مذاکره‌کننده ارشد هسته‌ای ایران به انتشار بیانیه‌ای اکتفا کرد.
پس از آن بود که «کریستین ساینس مانیتور» و «ال‌مانیتور» متن کامل پیشنهادی مذاکره‌کنندگان ایرانی را منتشر کردند. اتفاقی که بارها در مذاکرات پیشین تکرار می‌شد. به گفته یکی از مذاکره‌کنندگان ارشد پیش از اولین جلسه مذاکره در ژنو، تصویر ذهنی مذاکره‌کنندگان «1+5» از مذاکره‌کنندگان ایرانی این است که ما به‌دنبال چانه‌زنی در مذاکره ‌هستیم، «عرضه به قیمت گزاف و بعد کاهش پله‌پله قیمت با چانه‌زنی» همان نکته‌ای که علی‌اکبر ولایتی در مناظره‌های انتخاباتی آن را به نشانه نقد عملکرد سعید جلیلی مطرح کرد. اما مذاکره‌کنندگان جدید از اولین روز مذاکره تصمیم گرفتند این تصویر ذهنی را بشکنند. تصویری که اکنون ایجاد شده این است که مذاکره‌کنندگان ایرانی، برای دستیابی به حقوق خود جدی و قاطع هستند.
معامله بر سر چیست؟
اما ایرانی‌ها در مذاکرات دنبال چه هستند؟ طرف غربی مدعی است که برنامه هسته‌ای تهران اهداف صلح‌آمیز ندارد از همین‌رو آنها به این کشور به‌عنوان تهدیدی در منطقه نگاه می‌کنند. حالا مذاکره‌کنندگان دولت یازدهم می‌خواهند به آنها اطمینان بدهند که برنامه هسته‌ای تهران، صلح‌آمیز و در راستای رفع نیازهای هسته‌ای کشور در حوزه انرژی و پزشکی است. آنها هدف اصلی‌تری را در این مذاکرات دنبال می‌کنند، هدفی که به زندگی روزمره مردم گره خورده است؛ آن‌هم رفع تحریم. برآورده‌شدن این خواسته ایران در بستر مذاکرات هسته‌ای، بسیار سخت و نیازمند تدابیر ویژه است؛ امری که باید طرف غربی توانایی انجام آن را داشته باشد؛ در توافق موقت «ژنو» نیز یادآوری شده که در اقدام جامع، به قطعنامه‌های شورای امنیت پرداخته می‌شود. آنها باید در این مذاکرات، سازوکارهای چگونگی رفع تحریم‌ها را بیندیشند و در عوض با همراهی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، تمهیدات نظارت بر فعالیت هسته‌ای ایران را هم طراحی کنند. اینها همه در حالی است که طرف غربی بپذیرد ایران می‌خواهد به چالش 10ساله بی‌دلیل بر سر برنامه هسته‌ای‌اش پایان دهد؛ همان‌گونه که این‌ ر‌ا در عنوان پیشنهادی «برنامه اقدام مشترک» هم آورده است. مذاکرات سخت و پیچیده است؛ مذاکره‌کنندگان غربی هرکدام دنبال ایفای نقش خود هستند و طرف ایرانی از کاترین اشتون، مسوول سیاست خارجی اتحایه اروپا می‌خواهد که مواضع آنها را یک‌ کاسه کند. به هر ترتیب مذاکرات پیش‌رو سخت و پیچیده است.
160میلیارد هزینه
حالا فصل دوره‌‌گردی کاسبان است، از یک طرف کاسبان دلواپسی از طرف دیگر آنها که دنبال فرصتی برای اعلام شکست مذاکرات بوده و هستند. محمد جهرمی، وزیر کار دولت محمود احمدی‌نژاد از این ماجرای کشدار مذاکرات هسته‌ای عدد و رقم داده؛ «پرونده هسته‌ای همه ساله بیش از ۱۶۰میلیارددلار به کشور «ضرر» زده و مذاکرات مربوط به ژنو باید ۱۸سال پیش انجام می‌شد.» این همان‌ نقطه‌ای است که کاسبان تحریم به راه می‌افتند و از یک‌سو اختلاس و از دیگر سو، «دست در جیب مردم»کردن را به‌راحتی انجام می‌دهند. در دیگر سو، «ایسنا» به نقل از پایگاه اینترنتی «دیلی بیست»، گزارش داده که باب کورکر، سناتور جمهوریخواه آمریکا هفته آینده تلاش می‌کند قانونی را ارایه کند که به کنگره این حق را می‌دهد که رای مخالف با توافق ایران- آمریکا درباره برنامه هسته‌ای این کشور بدهد.
باید از سر گرفته شود
معاون وزیر امورخارجه روسیه هم یکی از کسانی است که تاکید دارد در این دور از مذاکرات ایران و 1+5 فضای مثبت حاکم بوده از همین‌رو «مذاکرات باید در آینده نزدیک از سر گرفته شود.» رویترز به نقل از منابع دیپلماتیک از برگزاری دور جدید دیدارهای مقامات ایران و آژانس در جهت حل موضوع هسته‌ای ایران در هفته آینده خبر دادند. بازرسان آژانس به نظارت بر برنامه هسته‌ای ایران ادامه می‌دهند، گزارش‌های دبیرکل آژانس از فعالیت هسته‌ای ایران، مثبت است و توجه اعضای شورای امنیت را به گزارش‌های خود جلب می‌کند تا آنها با خیال راحت بتوانند به توافق جامعی با ایران دست پیدا کنند.
گروه سیاسی، زینب اسماعیلی: ذهن‌ها درگیر سوالات زیادی است؛ «توافق» شکست خورد یا به «تعلیق» افتاد؛ امید به مذاکرات هسته‌‌ای بازمی‌گردد یا تلاش‌ها به بن‌بست خواهد رسید؟ عباس عراقچی، مذاکره‌کننده ارشد هسته‌ای گفته که مذاکرات پیشرفت چندانی نداشته و برخلاف قرار قبلی، نوشتن توافق نهایی آغاز نشده؛ موضوعی که نشان می‌دهد اختلاف‌ها بین ایران و کشورهای«1+5» چقدر است. مذاکره‌کننده ارشد هسته‌ای ایران به «العالم» گفته که «درخصوص همه مسایلی که در دستور کار این دوره از مذاکرات قرار گرفته است، اختلاف نظر وجود دارد.» عباس عراقچی بعد از سه روز مذاکره نفسگیر در وین تاکید کرد: «پیشرفت‌نداشتن مذاکرات به معنای شکست آن نیست. ما خواهان این نیستیم که به هر قیمتی تا قبل از 30 تیر به توافق نهایی دست پیدا کنیم.» او یادآوری کرده که «هدف اصلی ما تامین حقوق و خواسته ملت است.» در واقع؛ ایران مایل به «توافق» است اما درچارچوب حفظ «منافع ملی» ایرانیان و نه به هر بهایی. برای احیای حافظه تاریخی خودمان هم که شده بد نیست به یاد بیاوریم بعد از مذاکرات در دوره سعید جلیلی، هفته‌ها طول می‌کشید تا زمان و مکان مذاکرات بعدی مشخص شود. مکان، اغلب یکی از کشورهایی بود که به بهانه میزبانی مذاکرات، رانتی از دولت ایران می‌گرفت؛ استانبول، بغداد، آلماتی و... البته استانبول در یکی از مذاکرات، به لوکیشن تولید فیلم تبلیغاتی سعید جلیلی برای انتخابات ریاست‌جمهوری هم تبدیل شد. حالا این اولین دور مذاکره‌ای است که در هشت‌ماه گذشته بدون تعیین زمان و مکان مذاکره بعدی به پایان رسیده‌ است. البته با فاصله یک‌روز، به نقل از یک مقام ارشد آمریکایی اعلام شده ما بار دیگر در ماه ژوئن برای انجام مذاکرات در سطح مدیران سیاسی بازمی‌گردیم. اتحادیه اروپا زمان دور بعدی مذاکرات را اعلام خواهد کرد، اما کارشناسان ما گفت‌وگو‌هایشان را ادامه می‌دهند. آنها روزانه با یکدیگر مذاکره می‌کنند. او اضافه کرده که «همه طرف‌های مذاکره‌کننده جدی هستند. ما این مساله را‌ می‌دانیم اما معتقدیم که باید واقع‌نگری بیشتری اعمال شود.» همچنین «ایسنا» به نقل از خبرگزاری «ایتارتاس» روسیه، به نقل از یک منبع دیپلماتیک از برگزاری احتمالی دور جدید مذاکرات ایران و «1+5» به مدت سه روز از 26 تا 29 خرداد (16 تا 19 ژوئن) خبر داد. در مذاکرات حتی رفتارهای کوچک، معنا و مفهوم دارد، بیانیه مشترک، نشست خبری مشترک، نشست خبری بدون ذکر نام یا نشست با خبرنگاران داخلی یا خارجی و...
اگرچه همه شش دور مذاکره پیشین که در ژنو و وین برگزار شد، با نشست خبری مشترک یا بیانیه مشترک محمدجواد ظریف و کاترین اشتون به پایان می‌رسید که اغلب از مفیدبودن مذاکرات گزارش می‌دادند؛ اما این‌بار حتی نشست خبری کوتاه چند دقیقه‌ای دو مسوول ارشد مذاکره‌کننده هم برگزار نشد. موضوعی که عباس عراقچی علتش را اینگونه توضیح داده: «طبیعتا چون پیشرفت خاصی در مذاکرات صورت نگرفت، دلیلی هم وجود نداشت که کنفرانس مشترکی برگزار شود. ما در ابتدای راهِ یک دوره مذاکرات طولانی و پیچیده و فشرده قرار داریم و هرگاه توافقی- هرچند مقدماتی- حاصل شود، طرفین آن را بیان خواهند کرد.»
اما بد نیست به یاد بیاریم که سال گذشته همین موقع؛ مذاکرات هسته‌ای به بهانه نامزدی انتخاباتی، مذاکره‌کننده ارشد هسته‌ای وقت، یعنی سعید جلیلی متوقف شده ‌بود. فروردین 92 بود که آنها آخرین مذاکره را در «آلماتی» برگزار کردند ولی خبری از محتوای مذاکرات منتشر نشد و مذاکره‌کننده ارشد هسته‌ای ایران به انتشار بیانیه‌ای اکتفا کرد.
پس از آن بود که «کریستین ساینس مانیتور» و «ال‌مانیتور» متن کامل پیشنهادی مذاکره‌کنندگان ایرانی را منتشر کردند. اتفاقی که بارها در مذاکرات پیشین تکرار می‌شد. به گفته یکی از مذاکره‌کنندگان ارشد پیش از اولین جلسه مذاکره در ژنو، تصویر ذهنی مذاکره‌کنندگان «1+5» از مذاکره‌کنندگان ایرانی این است که ما به‌دنبال چانه‌زنی در مذاکره ‌هستیم، «عرضه به قیمت گزاف و بعد کاهش پله‌پله قیمت با چانه‌زنی» همان نکته‌ای که علی‌اکبر ولایتی در مناظره‌های انتخاباتی آن را به نشانه نقد عملکرد سعید جلیلی مطرح کرد. اما مذاکره‌کنندگان جدید از اولین روز مذاکره تصمیم گرفتند این تصویر ذهنی را بشکنند. تصویری که اکنون ایجاد شده این است که مذاکره‌کنندگان ایرانی، برای دستیابی به حقوق خود جدی و قاطع هستند.
معامله بر سر چیست؟
اما ایرانی‌ها در مذاکرات دنبال چه هستند؟ طرف غربی مدعی است که برنامه هسته‌ای تهران اهداف صلح‌آمیز ندارد از همین‌رو آنها به این کشور به‌عنوان تهدیدی در منطقه نگاه می‌کنند. حالا مذاکره‌کنندگان دولت یازدهم می‌خواهند به آنها اطمینان بدهند که برنامه هسته‌ای تهران، صلح‌آمیز و در راستای رفع نیازهای هسته‌ای کشور در حوزه انرژی و پزشکی است. آنها هدف اصلی‌تری را در این مذاکرات دنبال می‌کنند، هدفی که به زندگی روزمره مردم گره خورده است؛ آن‌هم رفع تحریم. برآورده‌شدن این خواسته ایران در بستر مذاکرات هسته‌ای، بسیار سخت و نیازمند تدابیر ویژه است؛ امری که باید طرف غربی توانایی انجام آن را داشته باشد؛ در توافق موقت «ژنو» نیز یادآوری شده که در اقدام جامع، به قطعنامه‌های شورای امنیت پرداخته می‌شود. آنها باید در این مذاکرات، سازوکارهای چگونگی رفع تحریم‌ها را بیندیشند و در عوض با همراهی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، تمهیدات نظارت بر فعالیت هسته‌ای ایران را هم طراحی کنند. اینها همه در حالی است که طرف غربی بپذیرد ایران می‌خواهد به چالش 10ساله بی‌دلیل بر سر برنامه هسته‌ای‌اش پایان دهد؛ همان‌گونه که این‌ ر‌ا در عنوان پیشنهادی «برنامه اقدام مشترک» هم آورده است. مذاکرات سخت و پیچیده است؛ مذاکره‌کنندگان غربی هرکدام دنبال ایفای نقش خود هستند و طرف ایرانی از کاترین اشتون، مسوول سیاست خارجی اتحایه اروپا می‌خواهد که مواضع آنها را یک‌ کاسه کند. به هر ترتیب مذاکرات پیش‌رو سخت و پیچیده است.
160میلیارد هزینه
حالا فصل دوره‌‌گردی کاسبان است، از یک طرف کاسبان دلواپسی از طرف دیگر آنها که دنبال فرصتی برای اعلام شکست مذاکرات بوده و هستند. محمد جهرمی، وزیر کار دولت محمود احمدی‌نژاد از این ماجرای کشدار مذاکرات هسته‌ای عدد و رقم داده؛ «پرونده هسته‌ای همه ساله بیش از ۱۶۰میلیارددلار به کشور «ضرر» زده و مذاکرات مربوط به ژنو باید ۱۸سال پیش انجام می‌شد.» این همان‌ نقطه‌ای است که کاسبان تحریم به راه می‌افتند و از یک‌سو اختلاس و از دیگر سو، «دست در جیب مردم»کردن را به‌راحتی انجام می‌دهند. در دیگر سو، «ایسنا» به نقل از پایگاه اینترنتی «دیلی بیست»، گزارش داده که باب کورکر، سناتور جمهوریخواه آمریکا هفته آینده تلاش می‌کند قانونی را ارایه کند که به کنگره این حق را می‌دهد که رای مخالف با توافق ایران- آمریکا درباره برنامه هسته‌ای این کشور بدهد.
باید از سر گرفته شود
معاون وزیر امورخارجه روسیه هم یکی از کسانی است که تاکید دارد در این دور از مذاکرات ایران و 1+5 فضای مثبت حاکم بوده از همین‌رو «مذاکرات باید در آینده نزدیک از سر گرفته شود.» رویترز به نقل از منابع دیپلماتیک از برگزاری دور جدید دیدارهای مقامات ایران و آژانس در جهت حل موضوع هسته‌ای ایران در هفته آینده خبر دادند. بازرسان آژانس به نظارت بر برنامه هسته‌ای ایران ادامه می‌دهند، گزارش‌های دبیرکل آژانس از فعالیت هسته‌ای ایران، مثبت است و توجه اعضای شورای امنیت را به گزارش‌های خود جلب می‌کند تا آنها با خیال راحت بتوانند به توافق جامعی با ایران دست پیدا کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.