کتاب
جعفر مدرسصادقی
روزنامه کیلویی سیصد تومن، مجله کیلویی سیصد تومن، کتاب هم کیلویی سیصد تومن، اما توی همان مغازهای که روزنامه و مجله و کتاب میخرد، میبینی همان کتابهایی را که کیلویی سیصد تومن خریدهاند چیدهاند توی قفسهها و دانهیی میفروشند. یک قفسه همه از دم دانهای پانصد تومن و یک قفسهی دیگر همه از دم دانهای هزار تومن. روزنامهها را نخپیچ کردهاند و آماده است که ببرند خمیر کنند، مجلهها را هم نخپیچ کردهاند و آماده است که ببرند خمیر کنند، اما کتابها همه سر پا، کنار هم، جا خوش کردهاند توی قفسهها و از روی عطف نگاه میکنی و انتخاب میکنی و یکییکی میکشی بیرون و پانصد تومن یا هزار تومن بابت هر کدام میپردازی و با خودت میبری، و همان کتابی که یک زمانی توی یک قفسهای ــ شاید سالها ــ سر پا بوده است، توی قفسهی دیگری همچنان سر پا میماند. شاید سالها یا سالهای سال بماند توی این قفسهی جدید و کنار کتابهای دیگر خاک بخورد، بی آن که یک نفر هم حتا نگاهی به عطف آن بیندازد، بی آن که یک نفر هم با نوک انگشت یک فشاری بدهد و از لای کتابهای دیگر بیرونش بکشد، بی آن که یک نفر هم لای آن را باز کند و یک تورّقی و یک تماشایی بکند.
خواندن پیشکش! لطفن یک تورّقی بکنید و یک تماشایی بکنید و یک حالی به این کتاب بدهید! اما همین کتابی که ما اینهمه دلمان به حالش میسوزد، یک احترامی و یک ارج و قُربی دارد که مجله و روزنامه هرگز ندارد. سبزی خوردن را لای روزنامه میپیچیم و میدهیم دست مشتری، لای کتاب نمیپیچیم، کف آشپزخانه را با روزنامه تمیز میکنیم، با کتاب تمیز نمیکنیم، شیشهها را هم با روزنامه پاک میکنیم، نه با کتاب. نه فقط به این دلیل که اصلن کتاب به درد یک چنین کارهایی نمیخورد، بل که به این دلیل که شأن کتاب خیلی بالاتر از این حرفهاست که بشود با آن یک چنین معاملههایی کرد. و این جمعیّت مشتاقی هم که این روزها از صبح تا غروب توی محوّطهی مصلای تهران بالا و پایین میروند و توی راهروهای شبستان مصلا بالا و پایین میروند و به هم تنه میزنند و پاهای همدیگر را لگد میکنند فقط نیامدهاند تماشا کنند. داریم به چشم خودمان بستهها و کیسههای پُر از کتابی را که به دست دارند میبینیم و باز هم میگوییم فقط تماشا میکنند. آخه ناسلامتی اینجا نمایشگاه کتاب است، راستهی کتابفروشیها که نیست. این همه معلومات توی دست تماشاچیها و توی بستهها و کیسههایی که
از این طرف به آن طرف میکشند چهکار میکند؟ توی هیچ نمایشگاه کتاب دیگری در هیچ جای دنیا از این خبرها نیست. آنها که رفتهاند میگویند. نه ازدحامی و نه همهمهای و نه هیچ شور و غوغایی و نه هیچ لهله زدنی برای تماشا کردن و کتاب خریدن. نه کسی پای کسی را لگد میکند، نه کسی به کسی تنه میزند. راهروها همه ساکت و سوت و کور و آنهایی که آمدهاند تماشا همگی آرام و بی سر و صدا از کنار هم رد میشوند و هیچ حالی از همدیگر نمیپرسند. توی هر غرفهای سه چهار نفر نشستهاند سر یک میز و دارند باهم حرف میزنند، اما هیچ معلوم نیست که دارند حال همدیگر را میپرسند یا باهم مذاکره میکنند و قرارداد میبندند. سمینار و سخنرانی و میز گرد و بحث و بررسی دربارهی آخرین تحوّلات صنعت نشر و بازار کتاب هم تا دلت بخواهد برگزار میشود، اما نه ساندویچ و پُفک و چیپس و بستنی و نوشابهای در کار است و نه بلندگویی و نه هیچ شور و اشتیاق و هیجانی. دلم به حال آنها میسوزد. یا این که از صبح تا شب توی سمینار و میز گرد و سخنرانی وقت تلف میکنند و یا توی غرفههای به آن خلوتی مینشینند و مگس میپرانند. شاید هم یک کارهای دیگری میکنند که ما خبر نداریم. ما
فقط از حال خودمان خبر داریم و همین قدر میدانیم که حالمان خیلی خوب است و اصلن هیچ ربطی هم به کسی ندارد که چرا حالمان خوب است. اصلن ما دلمان میخواهد هر کاری که دلمان میخواهد بکنیم. اصلن ما طرفدار استثناییم، نه قاعده. اصلن این که آیا این کتابهایی را که میخریم میخوانیم یا میبریم میچینیم توی قفسهها و بعد از مدتی میبریم کیلویی سیصد تومن میفروشیم، هیچ ربطی به کسی ندارد. و بقیهاش بماند برای هفتهی بعد.
روزنامه کیلویی سیصد تومن، مجله کیلویی سیصد تومن، کتاب هم کیلویی سیصد تومن، اما توی همان مغازهای که روزنامه و مجله و کتاب میخرد، میبینی همان کتابهایی را که کیلویی سیصد تومن خریدهاند چیدهاند توی قفسهها و دانهیی میفروشند. یک قفسه همه از دم دانهای پانصد تومن و یک قفسهی دیگر همه از دم دانهای هزار تومن. روزنامهها را نخپیچ کردهاند و آماده است که ببرند خمیر کنند، مجلهها را هم نخپیچ کردهاند و آماده است که ببرند خمیر کنند، اما کتابها همه سر پا، کنار هم، جا خوش کردهاند توی قفسهها و از روی عطف نگاه میکنی و انتخاب میکنی و یکییکی میکشی بیرون و پانصد تومن یا هزار تومن بابت هر کدام میپردازی و با خودت میبری، و همان کتابی که یک زمانی توی یک قفسهای ــ شاید سالها ــ سر پا بوده است، توی قفسهی دیگری همچنان سر پا میماند. شاید سالها یا سالهای سال بماند توی این قفسهی جدید و کنار کتابهای دیگر خاک بخورد، بی آن که یک نفر هم حتا نگاهی به عطف آن بیندازد، بی آن که یک نفر هم با نوک انگشت یک فشاری بدهد و از لای کتابهای دیگر بیرونش بکشد، بی آن که یک نفر هم لای آن را باز کند و یک تورّقی و یک تماشایی بکند.
خواندن پیشکش! لطفن یک تورّقی بکنید و یک تماشایی بکنید و یک حالی به این کتاب بدهید! اما همین کتابی که ما اینهمه دلمان به حالش میسوزد، یک احترامی و یک ارج و قُربی دارد که مجله و روزنامه هرگز ندارد. سبزی خوردن را لای روزنامه میپیچیم و میدهیم دست مشتری، لای کتاب نمیپیچیم، کف آشپزخانه را با روزنامه تمیز میکنیم، با کتاب تمیز نمیکنیم، شیشهها را هم با روزنامه پاک میکنیم، نه با کتاب. نه فقط به این دلیل که اصلن کتاب به درد یک چنین کارهایی نمیخورد، بل که به این دلیل که شأن کتاب خیلی بالاتر از این حرفهاست که بشود با آن یک چنین معاملههایی کرد. و این جمعیّت مشتاقی هم که این روزها از صبح تا غروب توی محوّطهی مصلای تهران بالا و پایین میروند و توی راهروهای شبستان مصلا بالا و پایین میروند و به هم تنه میزنند و پاهای همدیگر را لگد میکنند فقط نیامدهاند تماشا کنند. داریم به چشم خودمان بستهها و کیسههای پُر از کتابی را که به دست دارند میبینیم و باز هم میگوییم فقط تماشا میکنند. آخه ناسلامتی اینجا نمایشگاه کتاب است، راستهی کتابفروشیها که نیست. این همه معلومات توی دست تماشاچیها و توی بستهها و کیسههایی که
از این طرف به آن طرف میکشند چهکار میکند؟ توی هیچ نمایشگاه کتاب دیگری در هیچ جای دنیا از این خبرها نیست. آنها که رفتهاند میگویند. نه ازدحامی و نه همهمهای و نه هیچ شور و غوغایی و نه هیچ لهله زدنی برای تماشا کردن و کتاب خریدن. نه کسی پای کسی را لگد میکند، نه کسی به کسی تنه میزند. راهروها همه ساکت و سوت و کور و آنهایی که آمدهاند تماشا همگی آرام و بی سر و صدا از کنار هم رد میشوند و هیچ حالی از همدیگر نمیپرسند. توی هر غرفهای سه چهار نفر نشستهاند سر یک میز و دارند باهم حرف میزنند، اما هیچ معلوم نیست که دارند حال همدیگر را میپرسند یا باهم مذاکره میکنند و قرارداد میبندند. سمینار و سخنرانی و میز گرد و بحث و بررسی دربارهی آخرین تحوّلات صنعت نشر و بازار کتاب هم تا دلت بخواهد برگزار میشود، اما نه ساندویچ و پُفک و چیپس و بستنی و نوشابهای در کار است و نه بلندگویی و نه هیچ شور و اشتیاق و هیجانی. دلم به حال آنها میسوزد. یا این که از صبح تا شب توی سمینار و میز گرد و سخنرانی وقت تلف میکنند و یا توی غرفههای به آن خلوتی مینشینند و مگس میپرانند. شاید هم یک کارهای دیگری میکنند که ما خبر نداریم. ما
فقط از حال خودمان خبر داریم و همین قدر میدانیم که حالمان خیلی خوب است و اصلن هیچ ربطی هم به کسی ندارد که چرا حالمان خوب است. اصلن ما دلمان میخواهد هر کاری که دلمان میخواهد بکنیم. اصلن ما طرفدار استثناییم، نه قاعده. اصلن این که آیا این کتابهایی را که میخریم میخوانیم یا میبریم میچینیم توی قفسهها و بعد از مدتی میبریم کیلویی سیصد تومن میفروشیم، هیچ ربطی به کسی ندارد. و بقیهاش بماند برای هفتهی بعد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.