|

چرا؟ چه كم داريم؟!

حسین حقگو- کارشناس اقتصادی

تا كی می‌توان جامه اقتصاد را وصله‌پینه زد؟ تا كی می‌توان با مسكن‌هایی هرچند قوی به‌ظاهر از درد و رنج مردم در عذاب و سختی معیشت و كسب‌وكار كاست؟ جوان تحصیل‌كرده بی‌كار را با ادامه تحصیل بیشتر سر كار گذاشت و كارگر خسته را با حداقل دستمزدی كه كفاف هزینه‌های یك‌سوم ماهش را نمی‌دهد روانه كارگاه و كارخانه كرد و كارخانه‌دار را با خرده‌رانتی دلخوش به كار و فعالیت كرد و كشاورز را با وام و مختصر آب و نانی پابند زمین نگه داشت و كارمند را با چندرغاز حقوق از فساد و زیرمیزی برحذر داشت و پزشك و مهندس و هنرمند و... را با شعر و شعار وفادار به این سرزمین نگه داشت و مانع مهاجرتشان شد؟ و... . تا چه زمانی می‌شود جامه جامعه ایران را وصله‌پینه كرد؟! به‌ نظر می‌رسد كمتر فرصتی باقی مانده و چهره رنجور این مردم دیگر امكان این مشاطه‌گری‌ها را نمی‌دهد! این حرف و سخنی است كه هر روز در رسانه‌ها فریاد می‌شود. دو خبر زیر در یك روز و یك ساعت روی خروجی دو سایت پرمخاطب قرار گرفته است. یكی گزارشی میدانی از سوی یك خبرنگار و دیگری گزارشی مستدل و رسمی از سوی یك مقام عالی‌رتبه دولتی:

«یکی از متصدیان فروشگاه‌های زنجیره‌ای می‌گوید: مدت‌هاست که بسیاری از مردم از حضور در فروشگاه‌های زنجیره‌ای تنها به ابزاری برای تفریح می‌نگرند كه کم‌کم به یک تفریح لوکس تبدیل شده است... ظرف یک سال گذشته، قدرت خرید مردم به‌شدت کاهش یافته است و این وضعیت را می‌توان از سبدهای خالی که مصرف‌کنندگان و خریداران در میان قفسه‌های فروشگاه می‌چرخانند به‌خوبی دریافت» (اقتصادآنلاین- 17/5/ 1400).

«در سال ۱۳۹۹، بیش از یک میلیون شغل در ایران از بین رفته و متوسط درآمد سرانه کشور از ۶.۱ میلیون تومان در سال ۱۳۹۲ (به قیمت ثابت سال ۱۳۹۰) به حدود ۴.۹ میلیون تومان در سال گذشته خورشیدی سقوط کرده است. به عبارت ساده، (به‌طور متوسط) تک‌تک ایرانی‌ها اکنون فقیرتر از سال ۱۳۹۲ هستند. (گزارش محمد نهاوندیان، معاون اقتصادی حسن روحانی در دولت دوازدهم- فرارو- 17/5) البته فقر و تنگدستی و استیصال مردم بسیار عیان است و نیاز به ادله و مدرك ندارد و تك‌تك ما در زندگی خود این درد عمیق را درك و لمس می‌كنیم؛ اما آنچه این درد را دردناك‌تر و این زخم را ناسورتر می‌كند، نمكی است (از نوع گفتار جناب آقای نمكی وزیر بهداشت) كه بر این زخم پاشیده می‌شود و به‌جای درك شدت جراحت و عمق این زخم، همچنان بر آن سوزن می‌زنند، لابد به خیال وصله‌زدن! اینكه كسانی كه بعضا از صاحب‌منصبان دولت جدید نیز خواهند بود، توصیه می‌كنند كوپن یا كالابرگ و كارت اعتباری بین مردم توزیع شود (برنامه گفت‌وگوی ویژه خبری پنجشنبه‌شب ۱۴ مرداد شبکه دو سیما) سخت دردناك است و حكایت نمك‌پاشیدن بر زخم. گویی ایشان متوجه نیستند كه بسیاری از اعضا و اندام داخلی نیز درگیر این مرض شده و جراحت، جراحتی سطحی نیست كه با پانسمان و... ترمیم شود و التیام یابد و بدون یك جراحی عمیق، صحت و سلامت این بیمار غیرممكن است. جراحی عمیق در حوزه سیاست داخلی با طرح آشتی ملی و ایجاد فضای گفت‌وگو و نقادی و امكان فعالیت آزاد احزاب و نهادها و تشكل‌های مدنی و صنفی؛ جراحی عمیق در سیاست خارجی با آشتی و گفت‌وگو با جهان و گشایش درهای این سرزمین به روی سرمایه‌های ایرانیان خارج از كشور و سرمایه‌گذاران خارجی و به روی دانش و تكنولوژی‌های جدید و به روی دانشگاه‌ها و مراكز علمی و پژوهشی؛ جراحی عمیق در اقتصاد و خاتمه‌دادن به مداخلات اختلال‌زای دولت و جمع‌كردن بساط كنترل قیمت و تعزیرات و برچیدن انحصارات و شبه‌انحصارات و ایجاد شفافیت و رقابت و احترام به حق مالكیت و حق مبادله، ارتقای جایگاه كارآفرین و بنگاهدار و حرمت دانش اقتصاد و... . چرا باید جامه اقتصادی این سرزمین را با كوپن و یارانه و وام كم‌بهره و انرژی ارزان و... وصله‌پینه كنیم؟! چرا درد تورم 20‌درصدی و رشد اقتصادی دو‌درصدری و بی‌كاری 11‌درصدی 40‌ساله را درمان نكنیم و جامه نو و رنگین و زیبا بر تن اقتصاد نپوشانیم؟! چرا جزء شش كشور دارای بالاترین تورم در بین 185 كشور جهان باشیم و نه در بین 165كشور دارای تورم تك‌رقمی یا 125 كشور دارای تورم زیر پنج‌درصدی؟! چرا در بین كشورهای فقیر دارای میانگین رشد زیر دو‌درصدی در طی چهار دهه اخیر قرار داشته باشیم و نه حتی بین كشورهای كمترتوسعه‌یافته دارای متوسط رشد سه‌درصدی؟ و... . به‌راستی این سرزمین و مردم چه كم دارند كه باید این‌گونه رنجور و معتاد به مسكن و مخدر یارانه و كمك‌های دولتی و... گذران كنند؟! آیا مادر طبیعت از ما كوه و دشت و دریا و رودخانه و جنگل و كویر و... را دریغ كرده است؟! یا خاك این سرزمین كم نفت و گاز و مس و سنگ آهن و... در دل خود جای داده و امكان كشت هر رستنی را فراهم آورده است؟! مگر سرزمینی مهجور و تك‌افتاده در گوشه‌ای از جهانیم كه ناچاریم در انزوا زندگی كنیم و نه سرزمینی وسیع در چهاراه تمدنی جهان و موقعیتی نادر در گلوگاه انرژی و پل ارتباط شرق و غرب و شمال و جنوب و محل اتصال راه‌ها و شاهراه‌های مهم منطقه و جهان؟! یا كه از فرهنگ و تمدن بی‌بهره‌ایم و اولین دولت جهان را تأسیس نكرده‌ایم؟!‌ یا مردمی كم‌هوش و بی‌سوادیم و از تحصیل‌كرده‌ترین مردم جهان نیستیم؟! و... . چرا نباید خانه‌تكانی كنیم و اصلاحات ساختاری را در دستور كارمدیریت و تدبیر اقتصاد قرار دهیم؟ چرا جامه نو بر تن معیشت و كسب‌وكار مردم نكنیم و فراتر از قوت لایموت نیندیشیم؟ چرا؟! چه كم داریم؟! عجالتا آنكه نومید و منفعل نباشیم!

تا كی می‌توان جامه اقتصاد را وصله‌پینه زد؟ تا كی می‌توان با مسكن‌هایی هرچند قوی به‌ظاهر از درد و رنج مردم در عذاب و سختی معیشت و كسب‌وكار كاست؟ جوان تحصیل‌كرده بی‌كار را با ادامه تحصیل بیشتر سر كار گذاشت و كارگر خسته را با حداقل دستمزدی كه كفاف هزینه‌های یك‌سوم ماهش را نمی‌دهد روانه كارگاه و كارخانه كرد و كارخانه‌دار را با خرده‌رانتی دلخوش به كار و فعالیت كرد و كشاورز را با وام و مختصر آب و نانی پابند زمین نگه داشت و كارمند را با چندرغاز حقوق از فساد و زیرمیزی برحذر داشت و پزشك و مهندس و هنرمند و... را با شعر و شعار وفادار به این سرزمین نگه داشت و مانع مهاجرتشان شد؟ و... . تا چه زمانی می‌شود جامه جامعه ایران را وصله‌پینه كرد؟! به‌ نظر می‌رسد كمتر فرصتی باقی مانده و چهره رنجور این مردم دیگر امكان این مشاطه‌گری‌ها را نمی‌دهد! این حرف و سخنی است كه هر روز در رسانه‌ها فریاد می‌شود. دو خبر زیر در یك روز و یك ساعت روی خروجی دو سایت پرمخاطب قرار گرفته است. یكی گزارشی میدانی از سوی یك خبرنگار و دیگری گزارشی مستدل و رسمی از سوی یك مقام عالی‌رتبه دولتی:

«یکی از متصدیان فروشگاه‌های زنجیره‌ای می‌گوید: مدت‌هاست که بسیاری از مردم از حضور در فروشگاه‌های زنجیره‌ای تنها به ابزاری برای تفریح می‌نگرند كه کم‌کم به یک تفریح لوکس تبدیل شده است... ظرف یک سال گذشته، قدرت خرید مردم به‌شدت کاهش یافته است و این وضعیت را می‌توان از سبدهای خالی که مصرف‌کنندگان و خریداران در میان قفسه‌های فروشگاه می‌چرخانند به‌خوبی دریافت» (اقتصادآنلاین- 17/5/ 1400).

«در سال ۱۳۹۹، بیش از یک میلیون شغل در ایران از بین رفته و متوسط درآمد سرانه کشور از ۶.۱ میلیون تومان در سال ۱۳۹۲ (به قیمت ثابت سال ۱۳۹۰) به حدود ۴.۹ میلیون تومان در سال گذشته خورشیدی سقوط کرده است. به عبارت ساده، (به‌طور متوسط) تک‌تک ایرانی‌ها اکنون فقیرتر از سال ۱۳۹۲ هستند. (گزارش محمد نهاوندیان، معاون اقتصادی حسن روحانی در دولت دوازدهم- فرارو- 17/5) البته فقر و تنگدستی و استیصال مردم بسیار عیان است و نیاز به ادله و مدرك ندارد و تك‌تك ما در زندگی خود این درد عمیق را درك و لمس می‌كنیم؛ اما آنچه این درد را دردناك‌تر و این زخم را ناسورتر می‌كند، نمكی است (از نوع گفتار جناب آقای نمكی وزیر بهداشت) كه بر این زخم پاشیده می‌شود و به‌جای درك شدت جراحت و عمق این زخم، همچنان بر آن سوزن می‌زنند، لابد به خیال وصله‌زدن! اینكه كسانی كه بعضا از صاحب‌منصبان دولت جدید نیز خواهند بود، توصیه می‌كنند كوپن یا كالابرگ و كارت اعتباری بین مردم توزیع شود (برنامه گفت‌وگوی ویژه خبری پنجشنبه‌شب ۱۴ مرداد شبکه دو سیما) سخت دردناك است و حكایت نمك‌پاشیدن بر زخم. گویی ایشان متوجه نیستند كه بسیاری از اعضا و اندام داخلی نیز درگیر این مرض شده و جراحت، جراحتی سطحی نیست كه با پانسمان و... ترمیم شود و التیام یابد و بدون یك جراحی عمیق، صحت و سلامت این بیمار غیرممكن است. جراحی عمیق در حوزه سیاست داخلی با طرح آشتی ملی و ایجاد فضای گفت‌وگو و نقادی و امكان فعالیت آزاد احزاب و نهادها و تشكل‌های مدنی و صنفی؛ جراحی عمیق در سیاست خارجی با آشتی و گفت‌وگو با جهان و گشایش درهای این سرزمین به روی سرمایه‌های ایرانیان خارج از كشور و سرمایه‌گذاران خارجی و به روی دانش و تكنولوژی‌های جدید و به روی دانشگاه‌ها و مراكز علمی و پژوهشی؛ جراحی عمیق در اقتصاد و خاتمه‌دادن به مداخلات اختلال‌زای دولت و جمع‌كردن بساط كنترل قیمت و تعزیرات و برچیدن انحصارات و شبه‌انحصارات و ایجاد شفافیت و رقابت و احترام به حق مالكیت و حق مبادله، ارتقای جایگاه كارآفرین و بنگاهدار و حرمت دانش اقتصاد و... . چرا باید جامه اقتصادی این سرزمین را با كوپن و یارانه و وام كم‌بهره و انرژی ارزان و... وصله‌پینه كنیم؟! چرا درد تورم 20‌درصدی و رشد اقتصادی دو‌درصدری و بی‌كاری 11‌درصدی 40‌ساله را درمان نكنیم و جامه نو و رنگین و زیبا بر تن اقتصاد نپوشانیم؟! چرا جزء شش كشور دارای بالاترین تورم در بین 185 كشور جهان باشیم و نه در بین 165كشور دارای تورم تك‌رقمی یا 125 كشور دارای تورم زیر پنج‌درصدی؟! چرا در بین كشورهای فقیر دارای میانگین رشد زیر دو‌درصدی در طی چهار دهه اخیر قرار داشته باشیم و نه حتی بین كشورهای كمترتوسعه‌یافته دارای متوسط رشد سه‌درصدی؟ و... . به‌راستی این سرزمین و مردم چه كم دارند كه باید این‌گونه رنجور و معتاد به مسكن و مخدر یارانه و كمك‌های دولتی و... گذران كنند؟! آیا مادر طبیعت از ما كوه و دشت و دریا و رودخانه و جنگل و كویر و... را دریغ كرده است؟! یا خاك این سرزمین كم نفت و گاز و مس و سنگ آهن و... در دل خود جای داده و امكان كشت هر رستنی را فراهم آورده است؟! مگر سرزمینی مهجور و تك‌افتاده در گوشه‌ای از جهانیم كه ناچاریم در انزوا زندگی كنیم و نه سرزمینی وسیع در چهاراه تمدنی جهان و موقعیتی نادر در گلوگاه انرژی و پل ارتباط شرق و غرب و شمال و جنوب و محل اتصال راه‌ها و شاهراه‌های مهم منطقه و جهان؟! یا كه از فرهنگ و تمدن بی‌بهره‌ایم و اولین دولت جهان را تأسیس نكرده‌ایم؟!‌ یا مردمی كم‌هوش و بی‌سوادیم و از تحصیل‌كرده‌ترین مردم جهان نیستیم؟! و... . چرا نباید خانه‌تكانی كنیم و اصلاحات ساختاری را در دستور كارمدیریت و تدبیر اقتصاد قرار دهیم؟ چرا جامه نو بر تن معیشت و كسب‌وكار مردم نكنیم و فراتر از قوت لایموت نیندیشیم؟ چرا؟! چه كم داریم؟! عجالتا آنكه نومید و منفعل نباشیم!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.