|

فوگ مرگ

شرق: پل سلان، چامه‌سرای مشهور رومانیایی‌تبار آلمانی‌زبان، چامه مشهورش با عنوان «فوگ مرگ» را این‌طور آغاز کرده است: «شیر سیاه سپیده‌دم را شامگاه می‌نوشیم/ نیم‌روز و بامداد می‌نوشیم، شب می‌نوشیم/ می‌نوشیم و می‌نوشیم/ گوری در گودی ابرها می‌کنیم، آنجا می‌توان به آسودگی خفت...». خورخه سمپرون عنوان مجموعه‌ای از سخنرانی‌هایش را که در قالب کتابی منتشر شده، بر‌اساس سطری از همین چامه پل سلان، «گوری در گودی ابرها» نام نهاده است. این کتاب این روزها با ترجمه عبدالوهاب احمدی در نشر آگه منتشر شده است. خورخه سمپرون، نویسنده، سناریونویس، منتقد هنری و نظریه‌پرداز اسپانیایی است که در سال 1923 در مادرید متولد شد. کتابی که به‌تازگی از او به فارسی منتشر شده، درواقع گزیده‌ای از سخنرانی‌های او است که مربوط به دو دهه پایانی قرن بیستم هستند. قرن بیستم قرنی پرآشوب و متلاطم بود و سمپرون در سخنرانی‌هایش به برخی از مهم‌ترین رویدادهای این سده پرداخته است. مترجم کتاب در آغاز یادداشتی که در ابتدای کتاب نوشته، به همین موضوع اشاره کرده است: «گفته‌اند که تاریخ سده بیستم را می‌توان همچون رمانی آکنده از نبردها، جنگ‌های هراسناک و کشاکش‌ها خواند. هرچند دو جنگ جهانی، پیدایش نظام‌های توتالیتر-فاشیستی و کمونیستی، دیکتاتورهای راست و چپ، ایدئولوژی‌های برانگیزنده و برباددهنده، کاربست جنگ‌افزارهای کشتار جمعی و هسته‌ای مهر خود را بر این سده کوبیده‌اند؛ اما این سده برچیدگی نظام استعماری، بیداری و آگاه‌شدگی مردمان بیشتر کشورها، دامن‌گستری آزادی‌ها و به‌رسمیت‌یابی حقوق انسان، افزایش شمار دولت‌های دموکراتیک و پیشرفت‌های چشمگیر در زمینه‌های علمی، فرهنگی، بهداشتی و... را نیز به خود دیده است». مترجم کتاب سمپرون را از‌جمله روشنفکرانی می‌داند که گواهی‌دهنده رویدادهای مهم این دوران است. سمپرون دوران نوجوانی و جوانی‌اش را در یکی از بحرانی‌ترین دوره‌های قرن بیستم زیسته است. او در نوجوانی به مبارزه با نازیسم پرداخت و دو سالی در یکی از اردوگاه‌های کار اجباری با سختی‌های بسیار به سر برد و بعد به کمونیسم روی آورد؛ اما این نیز دوامی نداشت. سمپرون در آثارش کوشیده تا تجربه‌هایش از این دوران را در فرم‌های مختلف نوشتاری روایت کند. آن‌طور که مترجم کتاب نیز توضیح داده، سخنرانی‌های گردآمده در «گوری در گودی ابرها»، فاقد ترتیب زمانی و تاریخی‌اند و اگرچه محور اصلی آنها مسائل اروپا در قرن بیستم و وضعیت امروزی و آینده اروپا است؛ اما پرداختن به موضوعات هنری و اجتماعی و فلسفی و سیاسی دیگر سخنرانی‌ها را پربارتر کرده است. سمپرون در آغاز پیشگفتارش درباره سخنرانی‌های گردآمده در کتاب نوشته است: «هنگام بازخوانی مطالب این مجموعه برای چاپ به زبان فرانسه، دریافتم که به رغم گونگی بن‌مایه‌ها و اوضاع و احوال معین هر‌کدام، گونه‌ای پیوستگی درونی -گاه پایدار و حتی تکرای- در آنها وجود دارد که بی‌گمان ... و پیش از هر چیز به واقعیتی عینی یعنی به واقعیت بافتار تاریخی مربوط می‌شود. همه متن‌های گردآمده در این مجموعه، به جز یک متن، سخنرانی‌هایی هستند که به مناسبت یادبودها، همایش‌های گوناگون یا گردهمایی‌هایی دانشگاهی در آلمان ایراد شده‌اند». سمپرون در ابتدا بیشتر به فعالیت‌های حزبی و سیاسی مشغول بود؛ اما بعد از آنکه به مرور از مارکسیسم دور شد و به سوسیال‌دموکراسی گرایش یافت، کم‌کم از فعالیت‌های مستقیم سیاسی هم فاصله گرفت. زندگی هنری و ادبی سمپرون با نگارش «سفر بزرگ» در سال 1963 آغاز شد و تا پایان زندگی‌اش به این کار ادامه داد. در سال 1966 او به سناریونویسی هم روی آورد و در طول چند دهه برای کارگردانان مطرحی چون آلن رنه، کوستاو گاوراس، جوزف لوزی و... سناریو نوشت. او در سال 1969 نیز برنده جایزه ادبی فمینا برای نوشتن کتاب «مرگ دوم رامون مردکار» شد. او در دهه 1980 به سراغ روایت خاطره‌هایش از دوران زندان و اردوگاه نازی‌ها پرداخت. سمپرون نسبت به آینده اتحادیه اروپا و به طور خاص آینده چپ در اروپا حساس بود و دغدغه‌هایش در این زمینه در دو کتاب «انسان اروپایی» و «چپ به کجا می‌رود» دیده می‌شود. در بخشی از مقاله «شر و مدرنتیه:‌ پویش تاریخ» می‌خوانیم: «بی‌گمان این نکته را رفته‌رفته درمی‌یابند که هرمان بروخ یکی از بزرگ‌ترین نویسندگان سده بیستم است و نام برخی از رمان‌هایش همچنان در یادها مانده است. از‌جمله می‌توان از خواب‌گردها،‌ بی‌مسئولیت‌ها، مرگ ویرژیل نام برد. افزون بر این، نمایش‌نامه او به نام زرلین بانوی خدمتکار، سراسر جهان را درنوردیده است. اما آنچه کمتر می‌دانند این است که بروخ اندیشه‌ورز سیاسی و فیلسوف تاریخ نیز هست که به‌ویژه به پدیده توده‌ای‌شدن و انبوه‌شدگی جامعه‌های مدرن دموکراتیک توجه داشت. در سال 1940، هرمان بروخ به ایالات متحده آمریکا پناه برده است. او دو سال پیش‌تر توانست اتریش نازی‌زده در پی انشلوس را با دشواری و خطرپذیری ترک گوید».
شرق: پل سلان، چامه‌سرای مشهور رومانیایی‌تبار آلمانی‌زبان، چامه مشهورش با عنوان «فوگ مرگ» را این‌طور آغاز کرده است: «شیر سیاه سپیده‌دم را شامگاه می‌نوشیم/ نیم‌روز و بامداد می‌نوشیم، شب می‌نوشیم/ می‌نوشیم و می‌نوشیم/ گوری در گودی ابرها می‌کنیم، آنجا می‌توان به آسودگی خفت...». خورخه سمپرون عنوان مجموعه‌ای از سخنرانی‌هایش را که در قالب کتابی منتشر شده، بر‌اساس سطری از همین چامه پل سلان، «گوری در گودی ابرها» نام نهاده است. این کتاب این روزها با ترجمه عبدالوهاب احمدی در نشر آگه منتشر شده است. خورخه سمپرون، نویسنده، سناریونویس، منتقد هنری و نظریه‌پرداز اسپانیایی است که در سال 1923 در مادرید متولد شد. کتابی که به‌تازگی از او به فارسی منتشر شده، درواقع گزیده‌ای از سخنرانی‌های او است که مربوط به دو دهه پایانی قرن بیستم هستند. قرن بیستم قرنی پرآشوب و متلاطم بود و سمپرون در سخنرانی‌هایش به برخی از مهم‌ترین رویدادهای این سده پرداخته است. مترجم کتاب در آغاز یادداشتی که در ابتدای کتاب نوشته، به همین موضوع اشاره کرده است: «گفته‌اند که تاریخ سده بیستم را می‌توان همچون رمانی آکنده از نبردها، جنگ‌های هراسناک و کشاکش‌ها خواند. هرچند دو جنگ جهانی، پیدایش نظام‌های توتالیتر-فاشیستی و کمونیستی، دیکتاتورهای راست و چپ، ایدئولوژی‌های برانگیزنده و برباددهنده، کاربست جنگ‌افزارهای کشتار جمعی و هسته‌ای مهر خود را بر این سده کوبیده‌اند؛ اما این سده برچیدگی نظام استعماری، بیداری و آگاه‌شدگی مردمان بیشتر کشورها، دامن‌گستری آزادی‌ها و به‌رسمیت‌یابی حقوق انسان، افزایش شمار دولت‌های دموکراتیک و پیشرفت‌های چشمگیر در زمینه‌های علمی، فرهنگی، بهداشتی و... را نیز به خود دیده است». مترجم کتاب سمپرون را از‌جمله روشنفکرانی می‌داند که گواهی‌دهنده رویدادهای مهم این دوران است. سمپرون دوران نوجوانی و جوانی‌اش را در یکی از بحرانی‌ترین دوره‌های قرن بیستم زیسته است. او در نوجوانی به مبارزه با نازیسم پرداخت و دو سالی در یکی از اردوگاه‌های کار اجباری با سختی‌های بسیار به سر برد و بعد به کمونیسم روی آورد؛ اما این نیز دوامی نداشت. سمپرون در آثارش کوشیده تا تجربه‌هایش از این دوران را در فرم‌های مختلف نوشتاری روایت کند. آن‌طور که مترجم کتاب نیز توضیح داده، سخنرانی‌های گردآمده در «گوری در گودی ابرها»، فاقد ترتیب زمانی و تاریخی‌اند و اگرچه محور اصلی آنها مسائل اروپا در قرن بیستم و وضعیت امروزی و آینده اروپا است؛ اما پرداختن به موضوعات هنری و اجتماعی و فلسفی و سیاسی دیگر سخنرانی‌ها را پربارتر کرده است. سمپرون در آغاز پیشگفتارش درباره سخنرانی‌های گردآمده در کتاب نوشته است: «هنگام بازخوانی مطالب این مجموعه برای چاپ به زبان فرانسه، دریافتم که به رغم گونگی بن‌مایه‌ها و اوضاع و احوال معین هر‌کدام، گونه‌ای پیوستگی درونی -گاه پایدار و حتی تکرای- در آنها وجود دارد که بی‌گمان ... و پیش از هر چیز به واقعیتی عینی یعنی به واقعیت بافتار تاریخی مربوط می‌شود. همه متن‌های گردآمده در این مجموعه، به جز یک متن، سخنرانی‌هایی هستند که به مناسبت یادبودها، همایش‌های گوناگون یا گردهمایی‌هایی دانشگاهی در آلمان ایراد شده‌اند». سمپرون در ابتدا بیشتر به فعالیت‌های حزبی و سیاسی مشغول بود؛ اما بعد از آنکه به مرور از مارکسیسم دور شد و به سوسیال‌دموکراسی گرایش یافت، کم‌کم از فعالیت‌های مستقیم سیاسی هم فاصله گرفت. زندگی هنری و ادبی سمپرون با نگارش «سفر بزرگ» در سال 1963 آغاز شد و تا پایان زندگی‌اش به این کار ادامه داد. در سال 1966 او به سناریونویسی هم روی آورد و در طول چند دهه برای کارگردانان مطرحی چون آلن رنه، کوستاو گاوراس، جوزف لوزی و... سناریو نوشت. او در سال 1969 نیز برنده جایزه ادبی فمینا برای نوشتن کتاب «مرگ دوم رامون مردکار» شد. او در دهه 1980 به سراغ روایت خاطره‌هایش از دوران زندان و اردوگاه نازی‌ها پرداخت. سمپرون نسبت به آینده اتحادیه اروپا و به طور خاص آینده چپ در اروپا حساس بود و دغدغه‌هایش در این زمینه در دو کتاب «انسان اروپایی» و «چپ به کجا می‌رود» دیده می‌شود. در بخشی از مقاله «شر و مدرنتیه:‌ پویش تاریخ» می‌خوانیم: «بی‌گمان این نکته را رفته‌رفته درمی‌یابند که هرمان بروخ یکی از بزرگ‌ترین نویسندگان سده بیستم است و نام برخی از رمان‌هایش همچنان در یادها مانده است. از‌جمله می‌توان از خواب‌گردها،‌ بی‌مسئولیت‌ها، مرگ ویرژیل نام برد. افزون بر این، نمایش‌نامه او به نام زرلین بانوی خدمتکار، سراسر جهان را درنوردیده است. اما آنچه کمتر می‌دانند این است که بروخ اندیشه‌ورز سیاسی و فیلسوف تاریخ نیز هست که به‌ویژه به پدیده توده‌ای‌شدن و انبوه‌شدگی جامعه‌های مدرن دموکراتیک توجه داشت. در سال 1940، هرمان بروخ به ایالات متحده آمریکا پناه برده است. او دو سال پیش‌تر توانست اتریش نازی‌زده در پی انشلوس را با دشواری و خطرپذیری ترک گوید».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.