|

حيات علمي دلوز

ژیل دلوز، فیلسوف برجسته فرانسوی، در 1925 در پاریس متولد شد و در 1995 در همان شهر هنگامی كه بیماری تنفسی مزمن زندگی را بر او سخت كرده بود، با پرتاب خود از پنجره آپارتمانش به زندگی خود پایان داد. دلوز از دهه 1960 تا هنگام مرگ آثار تأثیرگذار و پیچیده‌ای در حوزه‌ها‌ی فلسفه، ادبیات، مطالعات سیاسی، روان‌كاوی، سینما و تصویرنگاری از خود بر جای گذاشت. او تا دوران بازنشستگی در 1988 یكی از استادان سرشناس فلسفه بود. دلوز در ایران نیز متفكری شناخته‌شده است و ارجاعات زیادی به نام و اندیشه او می‌شود. این در حالی است كه از آثار اصلی او در زبان فارسی كمتر ترجمه قابل اطمینانی در دست است و آشنایی خوانندگان با اندیشه او بیشتر به‌واسطه شرح‌هایی است كه از فلسفه او منتشر می‌شود. به‌تازگی كتاب «ژیل دلوز» از سری كتاب‌های مجموعه «چه می‌دانم؟» نشر ثالث منتشر شده كه شرحی خوانا بر رئوس كلی اندیشه این فیلسوف فرانسوی و تصویری از حیات علمی دلوز به دست می‌دهد. «چه می‌دانم؟» عنوان یكی از مهم‌ترین مجموعه‌های نشر فرانسه است كه سال 1941 به همت پل آنگولوان بنیان نهاده شد و نشر دانشگاهی فرانسه از آن هنگام تاكنون به‌طور عمده عهده‌دار چاپ و نشر كتاب‌های این حوزه بوده است. كتاب‌های این مجموعه موضوعات مختلفی بر‌اساس ضرورت‌ها و اولویت‌های حوزه پژوهش در اختیار علاقه‌مندان و دانشجویان قرار می‌دهد. نشر ثالث درصدد است گلچینی از كتاب‌های این مجموعه را متناسب با نیازهای علمی و فرهنگی در اختیار خوانندگان قرار دهد. نویسنده كتاب «ژیل دلوز» ایگور كرتولیكا است. كرتولیكا رساله دكتری‌اش را درباره نظام فلسفی ژیل دلوز نوشته و مؤلف آثار بسیاری در حوزه فلسفه به‌ویژه درباره ژیل دلوز است. او در‌حال‌حاضر دانشیار گروه فلسفه دانشگاه لیموژ است. كرتولیكا در این كتاب می‌كوشد منطق كلی چندوجهی دلوز را شرح دهد؛ بنابراین به رابطه موجود میان تأملات دلوز در زمینه تاریخ فلسفه، كتاب‌هایی كه دلوز به‌طور نظام‌مند منتشر كرده، آثاری كه با گواتاری در حوزه فلسفه سیاسی ارائه داده است و همچنین نوشته‌های این فیلسوف فرانسوی درباره ادبیات و هنر می‌پردازد. به‌این‌ترتیب كرتولیكا نشان می‌دهد آثار دلوز بر محوری نقدگونه تنظیم شده‌اند كه سعی دارد از یك‌سو تعریف ارائه‌شده از جهان را تخریب كند و از سوی دیگر امكان‌های نوینی بیافریند كه می‌توانند در هستی وجود داشته باشند. این تلاش دوسویه می‌تواند شالوده اندیشه دلوز را نشان دهد. كتاب با یاری‌گرفتن از شیوه‌های رایج در تاریخ فلسفه بنیان یكپارچه آثار دلوز را به خواننده نشان می‌دهد. فصل اول به زندگی و حیات علمی دلوز می‌پردازد و فصل دوم رئوس فلسفه او را شرح می‌دهد. حیات علمی دلوز پنجاه سال طول کشید، از سال 1945 تا 1995. طبق مبنایی که ظاهرا دلوز نیز آن را قبول داشته است، حیات علمی‌اش در کل شامل سه دوره می‌شود. در دوره نخست که تا 1970 ادامه دارد، دلوز بیشتر به پژوهش‌های مربوط به تاریخ فلسفه و ارائه نخستین بخش از تعابیر نظام کامل اندیشه‌اش در کتاب «تفاوت و تکرار» می‌پردازد. دوره دوم از 1970 تا 1980 به طول می‌انجامد: در این دوره گواتاری در تکوین فلسفه‌ای سیاسی که در کتابی با ابعاد جهانی، یعنی «هزار فلات» به اوج خود می‌رسد، با دلوز همکاری دارد؛ و سرانجام سومین دوره نیز از 1980 تا 1995 ادامه می‌یابد: این دوره عمدتا به آفرینش ادبی و فلسفی مربوط می‌شود و در اثر «فلسفه چیست؟» به اعتلا می‌رسد. دلوز با دوری از تفکر استعلایی فلسفه‌ای به‌اصطلاح درون‌ماندگار را بنیان گذاشت. کار او هم‌زمان مبارزه با مفاهیم برآمده از سنت‌های گوناگون ساختارگرایی، پدیدارشناسی، روان‌کاوی (فرویدی و لکانی)، فلسفه هگلی و هایدگری و حتی خود تاریخ فلسفه بود که تا سال‌ها خود زندگی را به نفع مسائل کاذب تقبیح می‌کردند. نخستین دوره آثار دلوز بسیار ناهمگن است. ارتباط چندان مشخصی میان پژوهش‌های مروبط به هیوم، برگسون، نیچه، كانت، پروست، اسپینوزا و همچنین تألیفاتی مانند تفاوت و تكرار و منطق معنا وجود ندارد. با‌این‌حال سه بنیان اجازه می‌دهد تا بتوان برای این مجموعه یك منحنی رسم كرد: تجربه‌گرایی، نقد و تصویر مربوط به تفكر. رابطه این بنیان‌های مختلف در آثار دلوز تغییر نخواهد یافت: الهام از تجربه‌گرایی مبنای نقد را تشكیل می‌دهد و نقد در پی گستردن تصویر جدیدی از تفكر است. وقتی این موضوع در اثر نیچه و فلسفه، نخستین اصل را تشكیل می‌دهد، دو وظیفه‌ای كه بر‌عهده نقد است، آشكار می‌شود: وظیفه‌ای منفی مبنی بر ویران‌كردن دنیای بازنمایی‌ها و وظیفه‌ای مثبت مبنی بر آفرینش امر بدیع. این دو وظیفه در بخش اول فصل دوم كتاب بررسی می‌شوند. بخش دوم به درونمایه‌های نقد و سیاست در آنتی‌ادیپ و هزار‌ فلات اختصاص دارد. سیاست و آفرینش هنری نیز موضوعی است كه در آخرین بخش كتاب بررسی می‌شود. این موضوعات از آغاز دهه 1980 در تفكر دلوز برجسته شدند كه حاصل آن انتشار پی‌در‌پی تأملات دلوز درباره نقاشی و متعاقب آن دو مجلد درباره سینما است.
ژیل دلوز، فیلسوف برجسته فرانسوی، در 1925 در پاریس متولد شد و در 1995 در همان شهر هنگامی كه بیماری تنفسی مزمن زندگی را بر او سخت كرده بود، با پرتاب خود از پنجره آپارتمانش به زندگی خود پایان داد. دلوز از دهه 1960 تا هنگام مرگ آثار تأثیرگذار و پیچیده‌ای در حوزه‌ها‌ی فلسفه، ادبیات، مطالعات سیاسی، روان‌كاوی، سینما و تصویرنگاری از خود بر جای گذاشت. او تا دوران بازنشستگی در 1988 یكی از استادان سرشناس فلسفه بود. دلوز در ایران نیز متفكری شناخته‌شده است و ارجاعات زیادی به نام و اندیشه او می‌شود. این در حالی است كه از آثار اصلی او در زبان فارسی كمتر ترجمه قابل اطمینانی در دست است و آشنایی خوانندگان با اندیشه او بیشتر به‌واسطه شرح‌هایی است كه از فلسفه او منتشر می‌شود. به‌تازگی كتاب «ژیل دلوز» از سری كتاب‌های مجموعه «چه می‌دانم؟» نشر ثالث منتشر شده كه شرحی خوانا بر رئوس كلی اندیشه این فیلسوف فرانسوی و تصویری از حیات علمی دلوز به دست می‌دهد. «چه می‌دانم؟» عنوان یكی از مهم‌ترین مجموعه‌های نشر فرانسه است كه سال 1941 به همت پل آنگولوان بنیان نهاده شد و نشر دانشگاهی فرانسه از آن هنگام تاكنون به‌طور عمده عهده‌دار چاپ و نشر كتاب‌های این حوزه بوده است. كتاب‌های این مجموعه موضوعات مختلفی بر‌اساس ضرورت‌ها و اولویت‌های حوزه پژوهش در اختیار علاقه‌مندان و دانشجویان قرار می‌دهد. نشر ثالث درصدد است گلچینی از كتاب‌های این مجموعه را متناسب با نیازهای علمی و فرهنگی در اختیار خوانندگان قرار دهد. نویسنده كتاب «ژیل دلوز» ایگور كرتولیكا است. كرتولیكا رساله دكتری‌اش را درباره نظام فلسفی ژیل دلوز نوشته و مؤلف آثار بسیاری در حوزه فلسفه به‌ویژه درباره ژیل دلوز است. او در‌حال‌حاضر دانشیار گروه فلسفه دانشگاه لیموژ است. كرتولیكا در این كتاب می‌كوشد منطق كلی چندوجهی دلوز را شرح دهد؛ بنابراین به رابطه موجود میان تأملات دلوز در زمینه تاریخ فلسفه، كتاب‌هایی كه دلوز به‌طور نظام‌مند منتشر كرده، آثاری كه با گواتاری در حوزه فلسفه سیاسی ارائه داده است و همچنین نوشته‌های این فیلسوف فرانسوی درباره ادبیات و هنر می‌پردازد. به‌این‌ترتیب كرتولیكا نشان می‌دهد آثار دلوز بر محوری نقدگونه تنظیم شده‌اند كه سعی دارد از یك‌سو تعریف ارائه‌شده از جهان را تخریب كند و از سوی دیگر امكان‌های نوینی بیافریند كه می‌توانند در هستی وجود داشته باشند. این تلاش دوسویه می‌تواند شالوده اندیشه دلوز را نشان دهد. كتاب با یاری‌گرفتن از شیوه‌های رایج در تاریخ فلسفه بنیان یكپارچه آثار دلوز را به خواننده نشان می‌دهد. فصل اول به زندگی و حیات علمی دلوز می‌پردازد و فصل دوم رئوس فلسفه او را شرح می‌دهد. حیات علمی دلوز پنجاه سال طول کشید، از سال 1945 تا 1995. طبق مبنایی که ظاهرا دلوز نیز آن را قبول داشته است، حیات علمی‌اش در کل شامل سه دوره می‌شود. در دوره نخست که تا 1970 ادامه دارد، دلوز بیشتر به پژوهش‌های مربوط به تاریخ فلسفه و ارائه نخستین بخش از تعابیر نظام کامل اندیشه‌اش در کتاب «تفاوت و تکرار» می‌پردازد. دوره دوم از 1970 تا 1980 به طول می‌انجامد: در این دوره گواتاری در تکوین فلسفه‌ای سیاسی که در کتابی با ابعاد جهانی، یعنی «هزار فلات» به اوج خود می‌رسد، با دلوز همکاری دارد؛ و سرانجام سومین دوره نیز از 1980 تا 1995 ادامه می‌یابد: این دوره عمدتا به آفرینش ادبی و فلسفی مربوط می‌شود و در اثر «فلسفه چیست؟» به اعتلا می‌رسد. دلوز با دوری از تفکر استعلایی فلسفه‌ای به‌اصطلاح درون‌ماندگار را بنیان گذاشت. کار او هم‌زمان مبارزه با مفاهیم برآمده از سنت‌های گوناگون ساختارگرایی، پدیدارشناسی، روان‌کاوی (فرویدی و لکانی)، فلسفه هگلی و هایدگری و حتی خود تاریخ فلسفه بود که تا سال‌ها خود زندگی را به نفع مسائل کاذب تقبیح می‌کردند. نخستین دوره آثار دلوز بسیار ناهمگن است. ارتباط چندان مشخصی میان پژوهش‌های مروبط به هیوم، برگسون، نیچه، كانت، پروست، اسپینوزا و همچنین تألیفاتی مانند تفاوت و تكرار و منطق معنا وجود ندارد. با‌این‌حال سه بنیان اجازه می‌دهد تا بتوان برای این مجموعه یك منحنی رسم كرد: تجربه‌گرایی، نقد و تصویر مربوط به تفكر. رابطه این بنیان‌های مختلف در آثار دلوز تغییر نخواهد یافت: الهام از تجربه‌گرایی مبنای نقد را تشكیل می‌دهد و نقد در پی گستردن تصویر جدیدی از تفكر است. وقتی این موضوع در اثر نیچه و فلسفه، نخستین اصل را تشكیل می‌دهد، دو وظیفه‌ای كه بر‌عهده نقد است، آشكار می‌شود: وظیفه‌ای منفی مبنی بر ویران‌كردن دنیای بازنمایی‌ها و وظیفه‌ای مثبت مبنی بر آفرینش امر بدیع. این دو وظیفه در بخش اول فصل دوم كتاب بررسی می‌شوند. بخش دوم به درونمایه‌های نقد و سیاست در آنتی‌ادیپ و هزار‌ فلات اختصاص دارد. سیاست و آفرینش هنری نیز موضوعی است كه در آخرین بخش كتاب بررسی می‌شود. این موضوعات از آغاز دهه 1980 در تفكر دلوز برجسته شدند كه حاصل آن انتشار پی‌در‌پی تأملات دلوز درباره نقاشی و متعاقب آن دو مجلد درباره سینما است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.