|

نخبگان دزد

گیتی صفرزاده

زبان فارسی بازی‌های زبانی زیادی دارد؛ برای مثال همین تیتری که برای مطلبم انتخاب کرده‌ام می‌تواند به‌عنوان نخبگانی که دزد هستند یا کسانی که نخبه می‌دزدند تعبیر شود. اما خود کلمه نخبه هم اینجا ذهن ما را قلقلک می‌دهد. نخبه به معنی فرد برگزیده و باهوش است و در باور عمومی جامعه معنایی مثبت دارد؛ مثلا وقتی می‌خواهند از برگزیدگان دانش نام ببرند، می‌گویند نخبگان علمی. برای همین نشاندن کلمه‌ای با این بار مثبت در کنار کلمه دزد (که البته مرحوم ویکتور هوگو با خلق شخصیت ژان والژان ما را به تفکر عمیق درباره‌اش واداشت) یا حکایت از بی‌ذوقی می‌کند یا اینکه نگارنده تنش می‌خاریده که موضوعی را بیان کند.

اگر با این ماجرا آشنا باشیم که طبق روال مرسوم 200‌ساله اخیر هرساله تعدادی از جوانان برای خواندن درسی به دانشگاه‌هایی خارج از کشورشان می‌روند، پس با این روش مألوف هم آشناییم که آن دانشگاه‌ها برای پذیرش دانشجویان دو روش بیشتر ندارند: یا در آزمون ورودی ما امتیاز لازم را کسب کن یا پول درس‌خواندن در این دانشگاه را بده. البته دولت‌ها هم با توجه به اهمیت علم در این ماجرا بی‌کار نمی‌نشینند؛ یعنی یا با شناسایی نخبه‌های علمی کشورهای دیگر می‌گویند بیا پیش ما درس بخوان، خودمان پولش را هم می‌دهیم یا با شناسایی نخبه‌های خودشان می‌گویند برو آن دانشگاه خارجی علم‌اندوزی کن به حساب ما. درهرحال هرکدام از این روش‌ها که باشد، به نظر چیز غریبی نمی‌آید یا حداقل نیت‌ها روشن و عملکرد هم واضح است. در نهایت پس از طی دوره آموزشی ما با تعدادی نخبه علمی مواجه هستیم که حالا تصمیم برای اینکه کجا و چطور کار کنند با خودشان است. اینکه کسی تصمیم بگیرد در یک دانشگاهی با پرداخت پول درس بخواند، تصمیم فردی خودش است و هیچ اشکالی هم ندارد، اما اگر سیستم آموزش عالی کشوری بگوید «ای فرزندان کشور من که می‌روید تا در فلان دانشگاه خارجی درس بخوانید و پول هم می‌خواهید بدهید و در آزمون ورودی هم شرکت می‌کنید، چون ظرفیت پذیرش دانشجوی خارجی آن دانشگاه محدود است، یک پول قلمبه‌ای این میان به ما بدهید تا شما را میان آن ظرفیت محدود جا بدهیم»؛ یعنی اینکه بعد از چندین‌ سال فارغ‌التحصیلان علمی‌ای خواهیم داشت که بیشتر از نخبگان علمی، نخبگان دزدی خواهند بود، چون چنین روشی را از نهاد آموزش عالی پدرانه خود یاد گرفته‌اند که با پول بیشتر می‌شود خود را حائز شرایط‌تر کرد و لاجرم همین سنت را در باقی زندگی به کار خواهند برد. این سنت حسنه البته در سیستم آموزش عالی داخلی هم در جریان است و همیشه دم کنکور عده‌ای هستند که دم گوش داوطلبان می‌گویند بگو صندلی قبولی کدام رشته را می‌خواهی تا بگویم چند و همه مراحل هم خیلی دقیق و درست انجام می‌شود.
واضح و مبرهن است که سیستم آموزش عالی این کار را آشکار و رسمی انجام نمی‌دهد، چون اگر حداقل به شکل آشکار بود توجیه می‌کردیم که می‌خواهد بخیه‌ای به بودجه زخمی آموزش بزند. نکته شیرینش اینجاست که این پول‌ها صرف دوستان و آشنایان واسطه‌ای می‌شود که از فرایند نخبه‌پروری، جیبشان را پروار می‌کنند، درست همان‌طور که از پول‌های عجیب‌وغریب میلیونی که ما برای خرید خودروهای وطنی در طی این سال‌ها دادیم، آپشن تبدیل دستگیره هندلی به اتوماتیک نصیب ما شد و پول‌های میلیاردی نصیب خواهران و برادران عزیزی که حبس یا اعدامشان بیشتر آدم را متأثر می‌کند تا متنبه؛ چون می‌دانیم محصولات نخبگان دزدی که در سال‌های آتی به داخل جامعه خواهند آمد بیشتر از خودروهای بی‌کیفیت جسم و جان ما را خواهد گرفت.

زبان فارسی بازی‌های زبانی زیادی دارد؛ برای مثال همین تیتری که برای مطلبم انتخاب کرده‌ام می‌تواند به‌عنوان نخبگانی که دزد هستند یا کسانی که نخبه می‌دزدند تعبیر شود. اما خود کلمه نخبه هم اینجا ذهن ما را قلقلک می‌دهد. نخبه به معنی فرد برگزیده و باهوش است و در باور عمومی جامعه معنایی مثبت دارد؛ مثلا وقتی می‌خواهند از برگزیدگان دانش نام ببرند، می‌گویند نخبگان علمی. برای همین نشاندن کلمه‌ای با این بار مثبت در کنار کلمه دزد (که البته مرحوم ویکتور هوگو با خلق شخصیت ژان والژان ما را به تفکر عمیق درباره‌اش واداشت) یا حکایت از بی‌ذوقی می‌کند یا اینکه نگارنده تنش می‌خاریده که موضوعی را بیان کند.

اگر با این ماجرا آشنا باشیم که طبق روال مرسوم 200‌ساله اخیر هرساله تعدادی از جوانان برای خواندن درسی به دانشگاه‌هایی خارج از کشورشان می‌روند، پس با این روش مألوف هم آشناییم که آن دانشگاه‌ها برای پذیرش دانشجویان دو روش بیشتر ندارند: یا در آزمون ورودی ما امتیاز لازم را کسب کن یا پول درس‌خواندن در این دانشگاه را بده. البته دولت‌ها هم با توجه به اهمیت علم در این ماجرا بی‌کار نمی‌نشینند؛ یعنی یا با شناسایی نخبه‌های علمی کشورهای دیگر می‌گویند بیا پیش ما درس بخوان، خودمان پولش را هم می‌دهیم یا با شناسایی نخبه‌های خودشان می‌گویند برو آن دانشگاه خارجی علم‌اندوزی کن به حساب ما. درهرحال هرکدام از این روش‌ها که باشد، به نظر چیز غریبی نمی‌آید یا حداقل نیت‌ها روشن و عملکرد هم واضح است. در نهایت پس از طی دوره آموزشی ما با تعدادی نخبه علمی مواجه هستیم که حالا تصمیم برای اینکه کجا و چطور کار کنند با خودشان است. اینکه کسی تصمیم بگیرد در یک دانشگاهی با پرداخت پول درس بخواند، تصمیم فردی خودش است و هیچ اشکالی هم ندارد، اما اگر سیستم آموزش عالی کشوری بگوید «ای فرزندان کشور من که می‌روید تا در فلان دانشگاه خارجی درس بخوانید و پول هم می‌خواهید بدهید و در آزمون ورودی هم شرکت می‌کنید، چون ظرفیت پذیرش دانشجوی خارجی آن دانشگاه محدود است، یک پول قلمبه‌ای این میان به ما بدهید تا شما را میان آن ظرفیت محدود جا بدهیم»؛ یعنی اینکه بعد از چندین‌ سال فارغ‌التحصیلان علمی‌ای خواهیم داشت که بیشتر از نخبگان علمی، نخبگان دزدی خواهند بود، چون چنین روشی را از نهاد آموزش عالی پدرانه خود یاد گرفته‌اند که با پول بیشتر می‌شود خود را حائز شرایط‌تر کرد و لاجرم همین سنت را در باقی زندگی به کار خواهند برد. این سنت حسنه البته در سیستم آموزش عالی داخلی هم در جریان است و همیشه دم کنکور عده‌ای هستند که دم گوش داوطلبان می‌گویند بگو صندلی قبولی کدام رشته را می‌خواهی تا بگویم چند و همه مراحل هم خیلی دقیق و درست انجام می‌شود.
واضح و مبرهن است که سیستم آموزش عالی این کار را آشکار و رسمی انجام نمی‌دهد، چون اگر حداقل به شکل آشکار بود توجیه می‌کردیم که می‌خواهد بخیه‌ای به بودجه زخمی آموزش بزند. نکته شیرینش اینجاست که این پول‌ها صرف دوستان و آشنایان واسطه‌ای می‌شود که از فرایند نخبه‌پروری، جیبشان را پروار می‌کنند، درست همان‌طور که از پول‌های عجیب‌وغریب میلیونی که ما برای خرید خودروهای وطنی در طی این سال‌ها دادیم، آپشن تبدیل دستگیره هندلی به اتوماتیک نصیب ما شد و پول‌های میلیاردی نصیب خواهران و برادران عزیزی که حبس یا اعدامشان بیشتر آدم را متأثر می‌کند تا متنبه؛ چون می‌دانیم محصولات نخبگان دزدی که در سال‌های آتی به داخل جامعه خواهند آمد بیشتر از خودروهای بی‌کیفیت جسم و جان ما را خواهد گرفت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.