یک دهه با مذاکرهکنندگان هستهای که گرایشهای مختلف داشتند
4 تیم، 4 نگاه
یعقوب حیدری . دانشآموخته علوم سیاسی
اینروزها نام ایران بیش از هر کشور دیگری در رسانههای خبری جهان مطرح است، آنهم بهخاطر مذاکرات هستهای با کشورهای 1+5 که در ژنو جریان داشت. داستان این مذاکرات به زمستان 1379 برمیگردد. هنوز چندی از حملات تروریستی به برجهای دوقلو سازمان تجارت جهانی در «منهتن» نیویورک - 11 سپتامبر 2001 - نگذشته بود که شاخهای از گروهک منافقین در آگوست 2002 به انتشار گزارشی اقدام کرد که در آن از وجود تاسیسات غنیسازی نطنز و آبسنگین اراک سخن به میان آورده بود. با انتشار این گزارش رسانههای اروپایی و آمریکایی توجه افکارعمومی غرب را به تجهیزات هستهای ایران جلب کردند. در پی آن از یکسو جورج بوش پدر، ایران را به همراه کرهشمالی و سوریه در محور شرارت قرار داد و از سوی دیگر کشورهای غربی قطعنامه شدیدی علیه برنامه صلحآمیز هستهای کشورمان صادر و ایران را به ارسال پرونده اتمیاش به شورای امنیت تهدید کردند. بلافاصله کارگروه رسیدگی به این موضوع در ایران تشکیل شد و اولین تیم مذاکرهکننده هستهای به ریاست حسن روحانی، دبیر وقت شورایعالی امنیت ملی، از سوی سیدمحمد خاتمی، رییسجمهور وقت ایران، مامور رسیدگی به امور دیپلماتیک و حل پرونده
هستهای شد. از آن روز تاکنون 10سال میگذرد و چهار تیم مذاکرهکننده درگیر این موضوع بودهاند. این نوشته بر آن است که عملکرد چهار مذاکرهکننده هستهای (حسن روحانی، علی لاریجانی، سعید جلیلی و محمدجواد ظریف) را مقایسه کند و به بررسی رویکردها و نتایج چهار تیم مذاکرهکننده ارشد هستهای ایران بپردازد.
روحانی؛ سیاست تنشزدایی
حسن روحانی از 14مهر 1382 تا 24مرداد 1384 به مدت 23ماه از سوی سیدمحمد خاتمی، مسوول مذاکره برای حل پرونده هستهای ایران بود. روحانی و تیم او متشکل از دیپلماتهایی بودند که ولایتی و خرازی آنان را بهعنوان بهترینهای وزارت امورخارجه معرفی کرده بودند. آن روزها بهدلیل شرایط سیاسی ـ امنیتی و تبلیغاتی که علیه ایران حاکم بود، تیم روحانی تاکتیک خود را بر گفتوگو و اعتمادسازی استوار کرد. به اینصورت که در گام اول از گستردهشدن اتهامات و مجموعه مسایلی که علیه ایران مطرح بود، ممانعت کردند تا از ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت سازمان ملل جلوگیری شود. از اینرو در مسیر اعتمادسازی، در چند مقطع، برخی فعالیتهای هستهای ایران به صورت داوطلبانه تعلیق شد. ایران همزمان با اعتمادسازی، تثبیت حقوق ایران، کاستن فشارهای بینالمللی، ایجاد شکاف در غربیها و دورشدن از ارجاع پرونده به شورای امنیت توانست چرخه موقت خود را تکمیل کند و به پیشرفتهای قابلتوجهی برسد. طرفهای مستقیم مذاکره با تیم روحانی، وزرای خارجه بریتانیا، فرانسه و آلمان، رییسجمهور فرانسه و صدراعظم آلمان بودند. در این دوره سیاست اصلی تیم مذاکرهکننده هستهای، همکاری با اروپا و جلب اعتماد جامعه جهانی با سیاست تنشزدایی و دورکردن پرونده هستهای ایران از شورای امنیت سازمان ملل بود. در این دوره دو توافق مهم صورت گرفت، یکی توافق سعدآباد تهران در 29مهر 1382 و دیگری توافق پاریس در 25آبان 1383.
در توافق تهران، پروتکل الحاقی معاهده منع گسترش سلاحهای اتمی از سوی دولت ایران پذیرفته شد و به اجرای داوطلبانه آن پیش از تصویب مجلس اقدام کرد. آغاز بازرسیهای گسترده از تاسیسات اتمی، تعلیق داوطلبانه گازدهی به سانتریفیوژهای مرکز غنیسازی اورانیوم نطنز از دیگر توافقها در سعدآباد تهران بود. همچنین در پاریس توافق شد دامنه تعلیق به همه فعالیتهای ایران گسترش یابد. در مقابل سه کشور اروپایی توافق کردند از ارسال پرونده اتمی ایران به شورای امنیت جلوگیری کنند و قول دادند در صورت ارسال پرونده به شورای امنیت از حق وتو برای جلوگیری از این کار استفاده کنند. همچنین طرفهای اروپایی اعلام آمادگی کردند تا از درخواست ایران برای عضویت در سازمان تجارت جهانی حمایت کنند و مقدمات مذاکره برای همکاری جامعه ایران و اتحادیه اروپا در زمینههای اقتصادی، سیاسی- امنیتی و فناوری آماده کنند. در نتیجه این دور مذاکرات، ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت منتفی شد و احتمال خطر حمله نظامی به ایران کاهش یافت که از نتایج مهم رایزنیهای روحانی در آن روزها بود. حسن روحانی 678 روز سرتیم مذاکرهکننده با غرب بود. او از برداشتهشدن تعلیق بیش از رسیدن به نتایج موردنظر و بدقولی اروپا در ارایه پیشنهاد نهایی به ایران ناراضی بود. این مساله باعث شد در آخرین روزهای عمر دولت خاتمی تعلیق فعالیت هستهای تاسیسات اتمی ایران لغو شود.
لاریجانی: سیاست نگاه به شرق
علی لاریجانی از 25مرداد 1384 تا 28مهر 1386 بهمدت 26ماه در دولت محمود احمدینژاد مذاکرهکننده ارشد ایران در امور هستهای بود. در ماههای ابتدایی این دور از مذاکرات، مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، وزرای خارجه سه کشور فرانسه، آلمان و بریتانیا طرفهای مستقیم مذاکره بودند و در ادامه دبیر شورایعالی امنیت روسیه و وزیرخارجه چین هم به مذاکرات اضافه شدند. لاریجانی و تیم او «تغییر نگاه راهبری از اروپا به آسیا» را هدف خود قرار داد و سیاست «نگاه به شرق» با هدف نزدیکی به چین و روسیه، دو عضو دایم شورای امنیت را دنبال میکرد.
توافقاتی که در این دوره حاصل شد تنظیم جدول زمانی برای پاسخ به پرسشهای آژانس بود تا تردیدهای آژانس طی یک دوره زمانی مشخص پاسخ داده شود. ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت سازمان ملل و گشودهشدن این پرونده ذیل فصل هفتم منشور ملل متحد که موضوع آن «تهدید صلح و امنیت جهانی» است در این دوره اتفاق افتاد. همچنین شورای امنیت با صدور ششقطعنامه (چهار دور تحریم) تحریم اقتصادی ایران را آغاز کرد و شماری از مقامهای ایران هم در فهرست تحریمها قرار گرفتند. بنابراین اجرای پروتکل الحاقی متوقف شد و همکاری ایران با آژانس کاهش یافت. ایران هم به تعلیق غنیسازی اورانیوم پایان داد و همچنین پیشنهاد مسکو برای غنیسازی اورانیوم ایران در خاک روسیه را نپذیرفت. گفتوگوهای این دوره حاصل چندانی نداشت و اولین قطعنامه در مرداد ۱۳۸۵، دومین قطعنامه (اولین قطعنامه تحریمی)، در دی ۱۳85 و سومین قطعنامه (دومین قطعنامه تحریمی) در فروردین ۱۳۸۶ علیه ایران صادر شد.
جلیلی: سیاست تهاجمی
سعید جلیلی بهمدت ۶۸ماه از ۲۹مهر ۱۳۸۶ تا انتخاب حسن روحانی در 24خرداد 92 به ریاستجمهوری، جانشینی لاریجانی را برعهده گرفت. در این دوره مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا به همراه معاونان و مدیران کل سیاسی وزارت خارجه شش کشور آمریکا، بریتانیا، فرانسه، چین، روسیه و آلمان طرفهای مذاکره با جلیلی بودند. سیاست این دوره «مقاومت در برابر خواستهای شورای امنیت در تعلیق غنیسازی اورانیوم» با شعار سیاست «تهاجمی» اعلام شد.
در این دوره توافق ژنو (نهم مهر ۱۳۸۸) و توافق تهران (۲۷ اردیبهشت ۱۳۸۹) در تهران با حضور رییسجمهور برزیل و نخستوزیر ترکیه و محمود احمدینژاد امضا شد. ایران در توافق ژنو درخواست آژانس برای بازرسی از تاسیسات قم را پذیرفت و با پیشنهاد تبادل سوخت موافقت کرد. همچنین در توافق تهران موافقت اصولی خود را برای مبادله اورانیوم با غلظت پایین با اورانیوم غنیشده بهعنوان سوخت رآکتور تهران اعلام کرد. بهرغم این توافقها تحریمهای بیسابقهای از سوی آمریکا و اتحادیه اروپا علیه ایران وضع شد و نزدیک به نیمی از صادرات نفت کاهش یافت، در نتیجه بیش از نیمی از درآمدهای ارزی کشور کاسته شد و کشور در انتقال پول نفت صادراتی به دلیل تحریمهای بانکی دچار مشکلات عدیدهای شد. همچنین در این دوره سطح مذاکرات از رده وزرای خارجه به معاونان و مدیران کل کاهش یافت.
پس از اعلام وجود تاسیسات غنیسازی در قم بدون اطلاع آژانس و مسایل پس از آن، غنیسازی اورانیوم با خلوص ۲۰درصد با هدف تولید سوخت برای رآکتور تحقیقاتی تهران و همچنین تولید رادیوداروها در داخل آغاز شد. پس از آن چهارمین قطعنامه (سومین قطعنامه تحریمی) در اسفند ۱۳۸۶، پنجمین قطعنامه (تاکید بر خواستها و تحریمهای پیشین بدون وضعشدن تحریمهای تازه) در مهر ۱۳۸۷ و ششمین قطعنامه (چهارمین قطعنامه تحریمی) در خرداد ۱۳۸۹ علیه ایران صادر شد.
در همین دوره آژانس گزارشهایی منتشر کرد مبنی بر اینکه در تایید اهداف صلحآمیز برنامههای ایران ناتوان است. در ادامه فشارها بر ایران در این دوره تحریمهای شدید و گستردهای از سوی آمریکا و اتحادیه اروپا بر ایران تحمیل شد. این تحریمها شامل بانک مرکزی ایران، خرید نفت و سرمایهگذاری در صنایع نفت و گاز، معاملات بانکی، ریال ایران، سرمایهگذاری در صنعت خودروسازی، کشتیرانی و صنعت هوانوردی و معاملات طلا و فلزات گرانبها با ایران میشد و با فشار به مشتریان آسیایی برای کاهش پیدرپی و توقف خرید نفت و گاز ایران همراه بود. همچنین تحریم شمار گستردهای از شخصیتها و چهرههای سیاسی و نظامی و امنیتی ایران از دیگر اجزای تحریمهای جدید بود. پس از سیاست نگاه به شرق لاریجانی در این دوره سیاست تهاجمی جلیلی حاصلی برای ایران نداشت.
ظریف: گام بزرگ
پس از انتخاب حسن روحانی بهعنوان رییسجمهوری در 24خرداد 92 و تغییر فضای کشور، تیم مذاکرهکننده هستهای تغییر کرد و این امر مهم اینبار از شورایعالی امنیت ملی به وزارتخارجه به سرپرستی محمدجواد ظریف سپرده شد. سرانجام این محمدجواد ظریف و تیم همراهش بود که توانست در کوتاهترین زمان ممکن قطار پرونده هستهای ایران را به اولین ایستگاه برساند. روحانی در تبلیغات انتخاباتیاش وعده داده بود که پس از گذشت صد روز گزارشی از عملکرد دولتش را به سمع ملت خواهد رساند. او در 99 روز پس از فعالیت دولت خبر توافقهای هستهای با 1+5 را اعلام کرد. بیشک این بهترین خبری بود که از ژنو به ایران مخابره شد. پس از مذاکرات مقدماتی در نیویورک و بعد از چهار روز مذاکره فشرده و سخت در ژنو، سرانجام کشورهای 1+5 حق غنیسازی در ایران را که سالها مورد مخالفت برخی قدرتهای جهانی به رهبری آمریکا بود، به رسمیت شناختند. این موفقیت تا آنجا مهم بود که رهبری طی پیامی از تیم مذاکرهکننده هستهای تشکر کرد و آیتالله هاشمیرفسنجانی نیز طی پیامی گفت: «موفقیت امروز، ما را از مخمصه بزرگی نجات داد و اکنون مردم احساس راحتی میکنند.» علیاکبر ولایتی، مشاور سیاست خارجی رهبری و رییس مرکز مطالعات استراتژیک نیز از توافق ژنو استقبال کرد و گفت: «همکاران ما یعنی آقایان ظریف، عراقچی و نیروهای دیگر قدم بزرگی را برداشتند.» «برابری، احترام متقابل و نفع مشترک» از جمله اصولی بود که سیاست ظریف در این دور مذاکرات بر پایه آن انجام شد. به هر حال این کلید عقلانیت بود که درنهایت قفل مذاکرات را باز کرد.
روحانی؛ سیاست تنشزدایی
حسن روحانی از 14مهر 1382 تا 24مرداد 1384 به مدت 23ماه از سوی سیدمحمد خاتمی، مسوول مذاکره برای حل پرونده هستهای ایران بود. روحانی و تیم او متشکل از دیپلماتهایی بودند که ولایتی و خرازی آنان را بهعنوان بهترینهای وزارت امورخارجه معرفی کرده بودند. آن روزها بهدلیل شرایط سیاسی ـ امنیتی و تبلیغاتی که علیه ایران حاکم بود، تیم روحانی تاکتیک خود را بر گفتوگو و اعتمادسازی استوار کرد. به اینصورت که در گام اول از گستردهشدن اتهامات و مجموعه مسایلی که علیه ایران مطرح بود، ممانعت کردند تا از ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت سازمان ملل جلوگیری شود. از اینرو در مسیر اعتمادسازی، در چند مقطع، برخی فعالیتهای هستهای ایران به صورت داوطلبانه تعلیق شد. ایران همزمان با اعتمادسازی، تثبیت حقوق ایران، کاستن فشارهای بینالمللی، ایجاد شکاف در غربیها و دورشدن از ارجاع پرونده به شورای امنیت توانست چرخه موقت خود را تکمیل کند و به پیشرفتهای قابلتوجهی برسد. طرفهای مستقیم مذاکره با تیم روحانی، وزرای خارجه بریتانیا، فرانسه و آلمان، رییسجمهور فرانسه و صدراعظم آلمان بودند. در این دوره سیاست اصلی تیم مذاکرهکننده هستهای، همکاری با اروپا و جلب اعتماد جامعه جهانی با سیاست تنشزدایی و دورکردن پرونده هستهای ایران از شورای امنیت سازمان ملل بود. در این دوره دو توافق مهم صورت گرفت، یکی توافق سعدآباد تهران در 29مهر 1382 و دیگری توافق پاریس در 25آبان 1383.
در توافق تهران، پروتکل الحاقی معاهده منع گسترش سلاحهای اتمی از سوی دولت ایران پذیرفته شد و به اجرای داوطلبانه آن پیش از تصویب مجلس اقدام کرد. آغاز بازرسیهای گسترده از تاسیسات اتمی، تعلیق داوطلبانه گازدهی به سانتریفیوژهای مرکز غنیسازی اورانیوم نطنز از دیگر توافقها در سعدآباد تهران بود. همچنین در پاریس توافق شد دامنه تعلیق به همه فعالیتهای ایران گسترش یابد. در مقابل سه کشور اروپایی توافق کردند از ارسال پرونده اتمی ایران به شورای امنیت جلوگیری کنند و قول دادند در صورت ارسال پرونده به شورای امنیت از حق وتو برای جلوگیری از این کار استفاده کنند. همچنین طرفهای اروپایی اعلام آمادگی کردند تا از درخواست ایران برای عضویت در سازمان تجارت جهانی حمایت کنند و مقدمات مذاکره برای همکاری جامعه ایران و اتحادیه اروپا در زمینههای اقتصادی، سیاسی- امنیتی و فناوری آماده کنند. در نتیجه این دور مذاکرات، ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت منتفی شد و احتمال خطر حمله نظامی به ایران کاهش یافت که از نتایج مهم رایزنیهای روحانی در آن روزها بود. حسن روحانی 678 روز سرتیم مذاکرهکننده با غرب بود. او از برداشتهشدن تعلیق بیش از رسیدن به نتایج موردنظر و بدقولی اروپا در ارایه پیشنهاد نهایی به ایران ناراضی بود. این مساله باعث شد در آخرین روزهای عمر دولت خاتمی تعلیق فعالیت هستهای تاسیسات اتمی ایران لغو شود.
لاریجانی: سیاست نگاه به شرق
علی لاریجانی از 25مرداد 1384 تا 28مهر 1386 بهمدت 26ماه در دولت محمود احمدینژاد مذاکرهکننده ارشد ایران در امور هستهای بود. در ماههای ابتدایی این دور از مذاکرات، مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، وزرای خارجه سه کشور فرانسه، آلمان و بریتانیا طرفهای مستقیم مذاکره بودند و در ادامه دبیر شورایعالی امنیت روسیه و وزیرخارجه چین هم به مذاکرات اضافه شدند. لاریجانی و تیم او «تغییر نگاه راهبری از اروپا به آسیا» را هدف خود قرار داد و سیاست «نگاه به شرق» با هدف نزدیکی به چین و روسیه، دو عضو دایم شورای امنیت را دنبال میکرد.
توافقاتی که در این دوره حاصل شد تنظیم جدول زمانی برای پاسخ به پرسشهای آژانس بود تا تردیدهای آژانس طی یک دوره زمانی مشخص پاسخ داده شود. ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت سازمان ملل و گشودهشدن این پرونده ذیل فصل هفتم منشور ملل متحد که موضوع آن «تهدید صلح و امنیت جهانی» است در این دوره اتفاق افتاد. همچنین شورای امنیت با صدور ششقطعنامه (چهار دور تحریم) تحریم اقتصادی ایران را آغاز کرد و شماری از مقامهای ایران هم در فهرست تحریمها قرار گرفتند. بنابراین اجرای پروتکل الحاقی متوقف شد و همکاری ایران با آژانس کاهش یافت. ایران هم به تعلیق غنیسازی اورانیوم پایان داد و همچنین پیشنهاد مسکو برای غنیسازی اورانیوم ایران در خاک روسیه را نپذیرفت. گفتوگوهای این دوره حاصل چندانی نداشت و اولین قطعنامه در مرداد ۱۳۸۵، دومین قطعنامه (اولین قطعنامه تحریمی)، در دی ۱۳85 و سومین قطعنامه (دومین قطعنامه تحریمی) در فروردین ۱۳۸۶ علیه ایران صادر شد.
جلیلی: سیاست تهاجمی
سعید جلیلی بهمدت ۶۸ماه از ۲۹مهر ۱۳۸۶ تا انتخاب حسن روحانی در 24خرداد 92 به ریاستجمهوری، جانشینی لاریجانی را برعهده گرفت. در این دوره مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا به همراه معاونان و مدیران کل سیاسی وزارت خارجه شش کشور آمریکا، بریتانیا، فرانسه، چین، روسیه و آلمان طرفهای مذاکره با جلیلی بودند. سیاست این دوره «مقاومت در برابر خواستهای شورای امنیت در تعلیق غنیسازی اورانیوم» با شعار سیاست «تهاجمی» اعلام شد.
در این دوره توافق ژنو (نهم مهر ۱۳۸۸) و توافق تهران (۲۷ اردیبهشت ۱۳۸۹) در تهران با حضور رییسجمهور برزیل و نخستوزیر ترکیه و محمود احمدینژاد امضا شد. ایران در توافق ژنو درخواست آژانس برای بازرسی از تاسیسات قم را پذیرفت و با پیشنهاد تبادل سوخت موافقت کرد. همچنین در توافق تهران موافقت اصولی خود را برای مبادله اورانیوم با غلظت پایین با اورانیوم غنیشده بهعنوان سوخت رآکتور تهران اعلام کرد. بهرغم این توافقها تحریمهای بیسابقهای از سوی آمریکا و اتحادیه اروپا علیه ایران وضع شد و نزدیک به نیمی از صادرات نفت کاهش یافت، در نتیجه بیش از نیمی از درآمدهای ارزی کشور کاسته شد و کشور در انتقال پول نفت صادراتی به دلیل تحریمهای بانکی دچار مشکلات عدیدهای شد. همچنین در این دوره سطح مذاکرات از رده وزرای خارجه به معاونان و مدیران کل کاهش یافت.
پس از اعلام وجود تاسیسات غنیسازی در قم بدون اطلاع آژانس و مسایل پس از آن، غنیسازی اورانیوم با خلوص ۲۰درصد با هدف تولید سوخت برای رآکتور تحقیقاتی تهران و همچنین تولید رادیوداروها در داخل آغاز شد. پس از آن چهارمین قطعنامه (سومین قطعنامه تحریمی) در اسفند ۱۳۸۶، پنجمین قطعنامه (تاکید بر خواستها و تحریمهای پیشین بدون وضعشدن تحریمهای تازه) در مهر ۱۳۸۷ و ششمین قطعنامه (چهارمین قطعنامه تحریمی) در خرداد ۱۳۸۹ علیه ایران صادر شد.
در همین دوره آژانس گزارشهایی منتشر کرد مبنی بر اینکه در تایید اهداف صلحآمیز برنامههای ایران ناتوان است. در ادامه فشارها بر ایران در این دوره تحریمهای شدید و گستردهای از سوی آمریکا و اتحادیه اروپا بر ایران تحمیل شد. این تحریمها شامل بانک مرکزی ایران، خرید نفت و سرمایهگذاری در صنایع نفت و گاز، معاملات بانکی، ریال ایران، سرمایهگذاری در صنعت خودروسازی، کشتیرانی و صنعت هوانوردی و معاملات طلا و فلزات گرانبها با ایران میشد و با فشار به مشتریان آسیایی برای کاهش پیدرپی و توقف خرید نفت و گاز ایران همراه بود. همچنین تحریم شمار گستردهای از شخصیتها و چهرههای سیاسی و نظامی و امنیتی ایران از دیگر اجزای تحریمهای جدید بود. پس از سیاست نگاه به شرق لاریجانی در این دوره سیاست تهاجمی جلیلی حاصلی برای ایران نداشت.
ظریف: گام بزرگ
پس از انتخاب حسن روحانی بهعنوان رییسجمهوری در 24خرداد 92 و تغییر فضای کشور، تیم مذاکرهکننده هستهای تغییر کرد و این امر مهم اینبار از شورایعالی امنیت ملی به وزارتخارجه به سرپرستی محمدجواد ظریف سپرده شد. سرانجام این محمدجواد ظریف و تیم همراهش بود که توانست در کوتاهترین زمان ممکن قطار پرونده هستهای ایران را به اولین ایستگاه برساند. روحانی در تبلیغات انتخاباتیاش وعده داده بود که پس از گذشت صد روز گزارشی از عملکرد دولتش را به سمع ملت خواهد رساند. او در 99 روز پس از فعالیت دولت خبر توافقهای هستهای با 1+5 را اعلام کرد. بیشک این بهترین خبری بود که از ژنو به ایران مخابره شد. پس از مذاکرات مقدماتی در نیویورک و بعد از چهار روز مذاکره فشرده و سخت در ژنو، سرانجام کشورهای 1+5 حق غنیسازی در ایران را که سالها مورد مخالفت برخی قدرتهای جهانی به رهبری آمریکا بود، به رسمیت شناختند. این موفقیت تا آنجا مهم بود که رهبری طی پیامی از تیم مذاکرهکننده هستهای تشکر کرد و آیتالله هاشمیرفسنجانی نیز طی پیامی گفت: «موفقیت امروز، ما را از مخمصه بزرگی نجات داد و اکنون مردم احساس راحتی میکنند.» علیاکبر ولایتی، مشاور سیاست خارجی رهبری و رییس مرکز مطالعات استراتژیک نیز از توافق ژنو استقبال کرد و گفت: «همکاران ما یعنی آقایان ظریف، عراقچی و نیروهای دیگر قدم بزرگی را برداشتند.» «برابری، احترام متقابل و نفع مشترک» از جمله اصولی بود که سیاست ظریف در این دور مذاکرات بر پایه آن انجام شد. به هر حال این کلید عقلانیت بود که درنهایت قفل مذاکرات را باز کرد.
اینروزها نام ایران بیش از هر کشور دیگری در رسانههای خبری جهان مطرح است، آنهم بهخاطر مذاکرات هستهای با کشورهای 1+5 که در ژنو جریان داشت. داستان این مذاکرات به زمستان 1379 برمیگردد. هنوز چندی از حملات تروریستی به برجهای دوقلو سازمان تجارت جهانی در «منهتن» نیویورک - 11 سپتامبر 2001 - نگذشته بود که شاخهای از گروهک منافقین در آگوست 2002 به انتشار گزارشی اقدام کرد که در آن از وجود تاسیسات غنیسازی نطنز و آبسنگین اراک سخن به میان آورده بود. با انتشار این گزارش رسانههای اروپایی و آمریکایی توجه افکارعمومی غرب را به تجهیزات هستهای ایران جلب کردند. در پی آن از یکسو جورج بوش پدر، ایران را به همراه کرهشمالی و سوریه در محور شرارت قرار داد و از سوی دیگر کشورهای غربی قطعنامه شدیدی علیه برنامه صلحآمیز هستهای کشورمان صادر و ایران را به ارسال پرونده اتمیاش به شورای امنیت تهدید کردند. بلافاصله کارگروه رسیدگی به این موضوع در ایران تشکیل شد و اولین تیم مذاکرهکننده هستهای به ریاست حسن روحانی، دبیر وقت شورایعالی امنیت ملی، از سوی سیدمحمد خاتمی، رییسجمهور وقت ایران، مامور رسیدگی به امور دیپلماتیک و حل پرونده
هستهای شد. از آن روز تاکنون 10سال میگذرد و چهار تیم مذاکرهکننده درگیر این موضوع بودهاند. این نوشته بر آن است که عملکرد چهار مذاکرهکننده هستهای (حسن روحانی، علی لاریجانی، سعید جلیلی و محمدجواد ظریف) را مقایسه کند و به بررسی رویکردها و نتایج چهار تیم مذاکرهکننده ارشد هستهای ایران بپردازد.
روحانی؛ سیاست تنشزدایی
حسن روحانی از 14مهر 1382 تا 24مرداد 1384 به مدت 23ماه از سوی سیدمحمد خاتمی، مسوول مذاکره برای حل پرونده هستهای ایران بود. روحانی و تیم او متشکل از دیپلماتهایی بودند که ولایتی و خرازی آنان را بهعنوان بهترینهای وزارت امورخارجه معرفی کرده بودند. آن روزها بهدلیل شرایط سیاسی ـ امنیتی و تبلیغاتی که علیه ایران حاکم بود، تیم روحانی تاکتیک خود را بر گفتوگو و اعتمادسازی استوار کرد. به اینصورت که در گام اول از گستردهشدن اتهامات و مجموعه مسایلی که علیه ایران مطرح بود، ممانعت کردند تا از ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت سازمان ملل جلوگیری شود. از اینرو در مسیر اعتمادسازی، در چند مقطع، برخی فعالیتهای هستهای ایران به صورت داوطلبانه تعلیق شد. ایران همزمان با اعتمادسازی، تثبیت حقوق ایران، کاستن فشارهای بینالمللی، ایجاد شکاف در غربیها و دورشدن از ارجاع پرونده به شورای امنیت توانست چرخه موقت خود را تکمیل کند و به پیشرفتهای قابلتوجهی برسد. طرفهای مستقیم مذاکره با تیم روحانی، وزرای خارجه بریتانیا، فرانسه و آلمان، رییسجمهور فرانسه و صدراعظم آلمان بودند. در این دوره سیاست اصلی تیم مذاکرهکننده هستهای، همکاری با اروپا و جلب اعتماد جامعه جهانی با سیاست تنشزدایی و دورکردن پرونده هستهای ایران از شورای امنیت سازمان ملل بود. در این دوره دو توافق مهم صورت گرفت، یکی توافق سعدآباد تهران در 29مهر 1382 و دیگری توافق پاریس در 25آبان 1383.
در توافق تهران، پروتکل الحاقی معاهده منع گسترش سلاحهای اتمی از سوی دولت ایران پذیرفته شد و به اجرای داوطلبانه آن پیش از تصویب مجلس اقدام کرد. آغاز بازرسیهای گسترده از تاسیسات اتمی، تعلیق داوطلبانه گازدهی به سانتریفیوژهای مرکز غنیسازی اورانیوم نطنز از دیگر توافقها در سعدآباد تهران بود. همچنین در پاریس توافق شد دامنه تعلیق به همه فعالیتهای ایران گسترش یابد. در مقابل سه کشور اروپایی توافق کردند از ارسال پرونده اتمی ایران به شورای امنیت جلوگیری کنند و قول دادند در صورت ارسال پرونده به شورای امنیت از حق وتو برای جلوگیری از این کار استفاده کنند. همچنین طرفهای اروپایی اعلام آمادگی کردند تا از درخواست ایران برای عضویت در سازمان تجارت جهانی حمایت کنند و مقدمات مذاکره برای همکاری جامعه ایران و اتحادیه اروپا در زمینههای اقتصادی، سیاسی- امنیتی و فناوری آماده کنند. در نتیجه این دور مذاکرات، ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت منتفی شد و احتمال خطر حمله نظامی به ایران کاهش یافت که از نتایج مهم رایزنیهای روحانی در آن روزها بود. حسن روحانی 678 روز سرتیم مذاکرهکننده با غرب بود. او از برداشتهشدن تعلیق بیش از رسیدن به نتایج موردنظر و بدقولی اروپا در ارایه پیشنهاد نهایی به ایران ناراضی بود. این مساله باعث شد در آخرین روزهای عمر دولت خاتمی تعلیق فعالیت هستهای تاسیسات اتمی ایران لغو شود.
لاریجانی: سیاست نگاه به شرق
علی لاریجانی از 25مرداد 1384 تا 28مهر 1386 بهمدت 26ماه در دولت محمود احمدینژاد مذاکرهکننده ارشد ایران در امور هستهای بود. در ماههای ابتدایی این دور از مذاکرات، مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، وزرای خارجه سه کشور فرانسه، آلمان و بریتانیا طرفهای مستقیم مذاکره بودند و در ادامه دبیر شورایعالی امنیت روسیه و وزیرخارجه چین هم به مذاکرات اضافه شدند. لاریجانی و تیم او «تغییر نگاه راهبری از اروپا به آسیا» را هدف خود قرار داد و سیاست «نگاه به شرق» با هدف نزدیکی به چین و روسیه، دو عضو دایم شورای امنیت را دنبال میکرد.
توافقاتی که در این دوره حاصل شد تنظیم جدول زمانی برای پاسخ به پرسشهای آژانس بود تا تردیدهای آژانس طی یک دوره زمانی مشخص پاسخ داده شود. ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت سازمان ملل و گشودهشدن این پرونده ذیل فصل هفتم منشور ملل متحد که موضوع آن «تهدید صلح و امنیت جهانی» است در این دوره اتفاق افتاد. همچنین شورای امنیت با صدور ششقطعنامه (چهار دور تحریم) تحریم اقتصادی ایران را آغاز کرد و شماری از مقامهای ایران هم در فهرست تحریمها قرار گرفتند. بنابراین اجرای پروتکل الحاقی متوقف شد و همکاری ایران با آژانس کاهش یافت. ایران هم به تعلیق غنیسازی اورانیوم پایان داد و همچنین پیشنهاد مسکو برای غنیسازی اورانیوم ایران در خاک روسیه را نپذیرفت. گفتوگوهای این دوره حاصل چندانی نداشت و اولین قطعنامه در مرداد ۱۳۸۵، دومین قطعنامه (اولین قطعنامه تحریمی)، در دی ۱۳85 و سومین قطعنامه (دومین قطعنامه تحریمی) در فروردین ۱۳۸۶ علیه ایران صادر شد.
جلیلی: سیاست تهاجمی
سعید جلیلی بهمدت ۶۸ماه از ۲۹مهر ۱۳۸۶ تا انتخاب حسن روحانی در 24خرداد 92 به ریاستجمهوری، جانشینی لاریجانی را برعهده گرفت. در این دوره مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا به همراه معاونان و مدیران کل سیاسی وزارت خارجه شش کشور آمریکا، بریتانیا، فرانسه، چین، روسیه و آلمان طرفهای مذاکره با جلیلی بودند. سیاست این دوره «مقاومت در برابر خواستهای شورای امنیت در تعلیق غنیسازی اورانیوم» با شعار سیاست «تهاجمی» اعلام شد.
در این دوره توافق ژنو (نهم مهر ۱۳۸۸) و توافق تهران (۲۷ اردیبهشت ۱۳۸۹) در تهران با حضور رییسجمهور برزیل و نخستوزیر ترکیه و محمود احمدینژاد امضا شد. ایران در توافق ژنو درخواست آژانس برای بازرسی از تاسیسات قم را پذیرفت و با پیشنهاد تبادل سوخت موافقت کرد. همچنین در توافق تهران موافقت اصولی خود را برای مبادله اورانیوم با غلظت پایین با اورانیوم غنیشده بهعنوان سوخت رآکتور تهران اعلام کرد. بهرغم این توافقها تحریمهای بیسابقهای از سوی آمریکا و اتحادیه اروپا علیه ایران وضع شد و نزدیک به نیمی از صادرات نفت کاهش یافت، در نتیجه بیش از نیمی از درآمدهای ارزی کشور کاسته شد و کشور در انتقال پول نفت صادراتی به دلیل تحریمهای بانکی دچار مشکلات عدیدهای شد. همچنین در این دوره سطح مذاکرات از رده وزرای خارجه به معاونان و مدیران کل کاهش یافت.
پس از اعلام وجود تاسیسات غنیسازی در قم بدون اطلاع آژانس و مسایل پس از آن، غنیسازی اورانیوم با خلوص ۲۰درصد با هدف تولید سوخت برای رآکتور تحقیقاتی تهران و همچنین تولید رادیوداروها در داخل آغاز شد. پس از آن چهارمین قطعنامه (سومین قطعنامه تحریمی) در اسفند ۱۳۸۶، پنجمین قطعنامه (تاکید بر خواستها و تحریمهای پیشین بدون وضعشدن تحریمهای تازه) در مهر ۱۳۸۷ و ششمین قطعنامه (چهارمین قطعنامه تحریمی) در خرداد ۱۳۸۹ علیه ایران صادر شد.
در همین دوره آژانس گزارشهایی منتشر کرد مبنی بر اینکه در تایید اهداف صلحآمیز برنامههای ایران ناتوان است. در ادامه فشارها بر ایران در این دوره تحریمهای شدید و گستردهای از سوی آمریکا و اتحادیه اروپا بر ایران تحمیل شد. این تحریمها شامل بانک مرکزی ایران، خرید نفت و سرمایهگذاری در صنایع نفت و گاز، معاملات بانکی، ریال ایران، سرمایهگذاری در صنعت خودروسازی، کشتیرانی و صنعت هوانوردی و معاملات طلا و فلزات گرانبها با ایران میشد و با فشار به مشتریان آسیایی برای کاهش پیدرپی و توقف خرید نفت و گاز ایران همراه بود. همچنین تحریم شمار گستردهای از شخصیتها و چهرههای سیاسی و نظامی و امنیتی ایران از دیگر اجزای تحریمهای جدید بود. پس از سیاست نگاه به شرق لاریجانی در این دوره سیاست تهاجمی جلیلی حاصلی برای ایران نداشت.
ظریف: گام بزرگ
پس از انتخاب حسن روحانی بهعنوان رییسجمهوری در 24خرداد 92 و تغییر فضای کشور، تیم مذاکرهکننده هستهای تغییر کرد و این امر مهم اینبار از شورایعالی امنیت ملی به وزارتخارجه به سرپرستی محمدجواد ظریف سپرده شد. سرانجام این محمدجواد ظریف و تیم همراهش بود که توانست در کوتاهترین زمان ممکن قطار پرونده هستهای ایران را به اولین ایستگاه برساند. روحانی در تبلیغات انتخاباتیاش وعده داده بود که پس از گذشت صد روز گزارشی از عملکرد دولتش را به سمع ملت خواهد رساند. او در 99 روز پس از فعالیت دولت خبر توافقهای هستهای با 1+5 را اعلام کرد. بیشک این بهترین خبری بود که از ژنو به ایران مخابره شد. پس از مذاکرات مقدماتی در نیویورک و بعد از چهار روز مذاکره فشرده و سخت در ژنو، سرانجام کشورهای 1+5 حق غنیسازی در ایران را که سالها مورد مخالفت برخی قدرتهای جهانی به رهبری آمریکا بود، به رسمیت شناختند. این موفقیت تا آنجا مهم بود که رهبری طی پیامی از تیم مذاکرهکننده هستهای تشکر کرد و آیتالله هاشمیرفسنجانی نیز طی پیامی گفت: «موفقیت امروز، ما را از مخمصه بزرگی نجات داد و اکنون مردم احساس راحتی میکنند.» علیاکبر ولایتی، مشاور سیاست خارجی رهبری و رییس مرکز مطالعات استراتژیک نیز از توافق ژنو استقبال کرد و گفت: «همکاران ما یعنی آقایان ظریف، عراقچی و نیروهای دیگر قدم بزرگی را برداشتند.» «برابری، احترام متقابل و نفع مشترک» از جمله اصولی بود که سیاست ظریف در این دور مذاکرات بر پایه آن انجام شد. به هر حال این کلید عقلانیت بود که درنهایت قفل مذاکرات را باز کرد.
روحانی؛ سیاست تنشزدایی
حسن روحانی از 14مهر 1382 تا 24مرداد 1384 به مدت 23ماه از سوی سیدمحمد خاتمی، مسوول مذاکره برای حل پرونده هستهای ایران بود. روحانی و تیم او متشکل از دیپلماتهایی بودند که ولایتی و خرازی آنان را بهعنوان بهترینهای وزارت امورخارجه معرفی کرده بودند. آن روزها بهدلیل شرایط سیاسی ـ امنیتی و تبلیغاتی که علیه ایران حاکم بود، تیم روحانی تاکتیک خود را بر گفتوگو و اعتمادسازی استوار کرد. به اینصورت که در گام اول از گستردهشدن اتهامات و مجموعه مسایلی که علیه ایران مطرح بود، ممانعت کردند تا از ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت سازمان ملل جلوگیری شود. از اینرو در مسیر اعتمادسازی، در چند مقطع، برخی فعالیتهای هستهای ایران به صورت داوطلبانه تعلیق شد. ایران همزمان با اعتمادسازی، تثبیت حقوق ایران، کاستن فشارهای بینالمللی، ایجاد شکاف در غربیها و دورشدن از ارجاع پرونده به شورای امنیت توانست چرخه موقت خود را تکمیل کند و به پیشرفتهای قابلتوجهی برسد. طرفهای مستقیم مذاکره با تیم روحانی، وزرای خارجه بریتانیا، فرانسه و آلمان، رییسجمهور فرانسه و صدراعظم آلمان بودند. در این دوره سیاست اصلی تیم مذاکرهکننده هستهای، همکاری با اروپا و جلب اعتماد جامعه جهانی با سیاست تنشزدایی و دورکردن پرونده هستهای ایران از شورای امنیت سازمان ملل بود. در این دوره دو توافق مهم صورت گرفت، یکی توافق سعدآباد تهران در 29مهر 1382 و دیگری توافق پاریس در 25آبان 1383.
در توافق تهران، پروتکل الحاقی معاهده منع گسترش سلاحهای اتمی از سوی دولت ایران پذیرفته شد و به اجرای داوطلبانه آن پیش از تصویب مجلس اقدام کرد. آغاز بازرسیهای گسترده از تاسیسات اتمی، تعلیق داوطلبانه گازدهی به سانتریفیوژهای مرکز غنیسازی اورانیوم نطنز از دیگر توافقها در سعدآباد تهران بود. همچنین در پاریس توافق شد دامنه تعلیق به همه فعالیتهای ایران گسترش یابد. در مقابل سه کشور اروپایی توافق کردند از ارسال پرونده اتمی ایران به شورای امنیت جلوگیری کنند و قول دادند در صورت ارسال پرونده به شورای امنیت از حق وتو برای جلوگیری از این کار استفاده کنند. همچنین طرفهای اروپایی اعلام آمادگی کردند تا از درخواست ایران برای عضویت در سازمان تجارت جهانی حمایت کنند و مقدمات مذاکره برای همکاری جامعه ایران و اتحادیه اروپا در زمینههای اقتصادی، سیاسی- امنیتی و فناوری آماده کنند. در نتیجه این دور مذاکرات، ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت منتفی شد و احتمال خطر حمله نظامی به ایران کاهش یافت که از نتایج مهم رایزنیهای روحانی در آن روزها بود. حسن روحانی 678 روز سرتیم مذاکرهکننده با غرب بود. او از برداشتهشدن تعلیق بیش از رسیدن به نتایج موردنظر و بدقولی اروپا در ارایه پیشنهاد نهایی به ایران ناراضی بود. این مساله باعث شد در آخرین روزهای عمر دولت خاتمی تعلیق فعالیت هستهای تاسیسات اتمی ایران لغو شود.
لاریجانی: سیاست نگاه به شرق
علی لاریجانی از 25مرداد 1384 تا 28مهر 1386 بهمدت 26ماه در دولت محمود احمدینژاد مذاکرهکننده ارشد ایران در امور هستهای بود. در ماههای ابتدایی این دور از مذاکرات، مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، وزرای خارجه سه کشور فرانسه، آلمان و بریتانیا طرفهای مستقیم مذاکره بودند و در ادامه دبیر شورایعالی امنیت روسیه و وزیرخارجه چین هم به مذاکرات اضافه شدند. لاریجانی و تیم او «تغییر نگاه راهبری از اروپا به آسیا» را هدف خود قرار داد و سیاست «نگاه به شرق» با هدف نزدیکی به چین و روسیه، دو عضو دایم شورای امنیت را دنبال میکرد.
توافقاتی که در این دوره حاصل شد تنظیم جدول زمانی برای پاسخ به پرسشهای آژانس بود تا تردیدهای آژانس طی یک دوره زمانی مشخص پاسخ داده شود. ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت سازمان ملل و گشودهشدن این پرونده ذیل فصل هفتم منشور ملل متحد که موضوع آن «تهدید صلح و امنیت جهانی» است در این دوره اتفاق افتاد. همچنین شورای امنیت با صدور ششقطعنامه (چهار دور تحریم) تحریم اقتصادی ایران را آغاز کرد و شماری از مقامهای ایران هم در فهرست تحریمها قرار گرفتند. بنابراین اجرای پروتکل الحاقی متوقف شد و همکاری ایران با آژانس کاهش یافت. ایران هم به تعلیق غنیسازی اورانیوم پایان داد و همچنین پیشنهاد مسکو برای غنیسازی اورانیوم ایران در خاک روسیه را نپذیرفت. گفتوگوهای این دوره حاصل چندانی نداشت و اولین قطعنامه در مرداد ۱۳۸۵، دومین قطعنامه (اولین قطعنامه تحریمی)، در دی ۱۳85 و سومین قطعنامه (دومین قطعنامه تحریمی) در فروردین ۱۳۸۶ علیه ایران صادر شد.
جلیلی: سیاست تهاجمی
سعید جلیلی بهمدت ۶۸ماه از ۲۹مهر ۱۳۸۶ تا انتخاب حسن روحانی در 24خرداد 92 به ریاستجمهوری، جانشینی لاریجانی را برعهده گرفت. در این دوره مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا به همراه معاونان و مدیران کل سیاسی وزارت خارجه شش کشور آمریکا، بریتانیا، فرانسه، چین، روسیه و آلمان طرفهای مذاکره با جلیلی بودند. سیاست این دوره «مقاومت در برابر خواستهای شورای امنیت در تعلیق غنیسازی اورانیوم» با شعار سیاست «تهاجمی» اعلام شد.
در این دوره توافق ژنو (نهم مهر ۱۳۸۸) و توافق تهران (۲۷ اردیبهشت ۱۳۸۹) در تهران با حضور رییسجمهور برزیل و نخستوزیر ترکیه و محمود احمدینژاد امضا شد. ایران در توافق ژنو درخواست آژانس برای بازرسی از تاسیسات قم را پذیرفت و با پیشنهاد تبادل سوخت موافقت کرد. همچنین در توافق تهران موافقت اصولی خود را برای مبادله اورانیوم با غلظت پایین با اورانیوم غنیشده بهعنوان سوخت رآکتور تهران اعلام کرد. بهرغم این توافقها تحریمهای بیسابقهای از سوی آمریکا و اتحادیه اروپا علیه ایران وضع شد و نزدیک به نیمی از صادرات نفت کاهش یافت، در نتیجه بیش از نیمی از درآمدهای ارزی کشور کاسته شد و کشور در انتقال پول نفت صادراتی به دلیل تحریمهای بانکی دچار مشکلات عدیدهای شد. همچنین در این دوره سطح مذاکرات از رده وزرای خارجه به معاونان و مدیران کل کاهش یافت.
پس از اعلام وجود تاسیسات غنیسازی در قم بدون اطلاع آژانس و مسایل پس از آن، غنیسازی اورانیوم با خلوص ۲۰درصد با هدف تولید سوخت برای رآکتور تحقیقاتی تهران و همچنین تولید رادیوداروها در داخل آغاز شد. پس از آن چهارمین قطعنامه (سومین قطعنامه تحریمی) در اسفند ۱۳۸۶، پنجمین قطعنامه (تاکید بر خواستها و تحریمهای پیشین بدون وضعشدن تحریمهای تازه) در مهر ۱۳۸۷ و ششمین قطعنامه (چهارمین قطعنامه تحریمی) در خرداد ۱۳۸۹ علیه ایران صادر شد.
در همین دوره آژانس گزارشهایی منتشر کرد مبنی بر اینکه در تایید اهداف صلحآمیز برنامههای ایران ناتوان است. در ادامه فشارها بر ایران در این دوره تحریمهای شدید و گستردهای از سوی آمریکا و اتحادیه اروپا بر ایران تحمیل شد. این تحریمها شامل بانک مرکزی ایران، خرید نفت و سرمایهگذاری در صنایع نفت و گاز، معاملات بانکی، ریال ایران، سرمایهگذاری در صنعت خودروسازی، کشتیرانی و صنعت هوانوردی و معاملات طلا و فلزات گرانبها با ایران میشد و با فشار به مشتریان آسیایی برای کاهش پیدرپی و توقف خرید نفت و گاز ایران همراه بود. همچنین تحریم شمار گستردهای از شخصیتها و چهرههای سیاسی و نظامی و امنیتی ایران از دیگر اجزای تحریمهای جدید بود. پس از سیاست نگاه به شرق لاریجانی در این دوره سیاست تهاجمی جلیلی حاصلی برای ایران نداشت.
ظریف: گام بزرگ
پس از انتخاب حسن روحانی بهعنوان رییسجمهوری در 24خرداد 92 و تغییر فضای کشور، تیم مذاکرهکننده هستهای تغییر کرد و این امر مهم اینبار از شورایعالی امنیت ملی به وزارتخارجه به سرپرستی محمدجواد ظریف سپرده شد. سرانجام این محمدجواد ظریف و تیم همراهش بود که توانست در کوتاهترین زمان ممکن قطار پرونده هستهای ایران را به اولین ایستگاه برساند. روحانی در تبلیغات انتخاباتیاش وعده داده بود که پس از گذشت صد روز گزارشی از عملکرد دولتش را به سمع ملت خواهد رساند. او در 99 روز پس از فعالیت دولت خبر توافقهای هستهای با 1+5 را اعلام کرد. بیشک این بهترین خبری بود که از ژنو به ایران مخابره شد. پس از مذاکرات مقدماتی در نیویورک و بعد از چهار روز مذاکره فشرده و سخت در ژنو، سرانجام کشورهای 1+5 حق غنیسازی در ایران را که سالها مورد مخالفت برخی قدرتهای جهانی به رهبری آمریکا بود، به رسمیت شناختند. این موفقیت تا آنجا مهم بود که رهبری طی پیامی از تیم مذاکرهکننده هستهای تشکر کرد و آیتالله هاشمیرفسنجانی نیز طی پیامی گفت: «موفقیت امروز، ما را از مخمصه بزرگی نجات داد و اکنون مردم احساس راحتی میکنند.» علیاکبر ولایتی، مشاور سیاست خارجی رهبری و رییس مرکز مطالعات استراتژیک نیز از توافق ژنو استقبال کرد و گفت: «همکاران ما یعنی آقایان ظریف، عراقچی و نیروهای دیگر قدم بزرگی را برداشتند.» «برابری، احترام متقابل و نفع مشترک» از جمله اصولی بود که سیاست ظریف در این دور مذاکرات بر پایه آن انجام شد. به هر حال این کلید عقلانیت بود که درنهایت قفل مذاکرات را باز کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.