|

کوه یخ

امیر عربی . دستیار چشم‌پزشکی

با فروکش‌کردن نسبی تب کرونا و بازگشت مردم به کار و زندگی روزمره، مراجعات به بیمارستان‌ها و کلینیک‌های فوق‌تخصصی رشته‌های مختلف پزشکی هم رو به افزایش است. در واقع، آن دسته از بیمارانی که مبتلا به بعضی بیماری‌های مزمن مثل دیابت و فشار خون، بیماری‌های قلبی و حتی بعضی از بدخیمی‌ها بوده‌اند و در این ایام از ترس ابتلا به کرونا از مراجعه به بیمارستان‌ها خودداری کرده بودند، کم‌کم برای پیگیری درمان خود به کلینیک‌ها بازمی‌گردند. ناگفته نماند در دوره همه‌گیری کووید، تلاش‌هایی از سوی سیستم درمان صورت گرفت تا این بیماران در بحبوحه کرونا از قلم نیفتند. علاوه بر برنامه‌های وزارت بهداشت در این زمینه، بعضی نرم‌افزارهای پزشکی امکان ارتباط این بیماران با پزشکان خود را به شکل غیرحضوری میسر کردند. با وجود این، در همین دوره کوتاه برداشته‌شدن محدودیت‌ها، مکرر به بیمارانی برمی‌خوریم که به علت عدم پیگیری بیماری خود در سه ماه گذشته، دچار عوارض سنگین و غالبا غیرقابل برگشت بیماری خود شده‌اند. نمونه آن بیماران دیابتی با درگیری شبکیه چشم هستند که در معاینات پساکرونایی متوجه می‌شویم که به مراحل پیشرفته بیماری خود رسیده‌اند و بخشی از دید خود را به شکل دائمی از دست داده‌اند. تلفات کووید به مثابه نوک کوه یخی بود که از آب بیرون زده بود و دیده می‌شد، حال آنکه پیکره اصلی این کوه یخ در زیر آب بوده است و کم‌کم وجودش بر همگان ثابت می‌شود.

علی‌رغم تمام تلاش‌های صورت‌گرفته در ایام کرونا که بارها در همین صفحات به تمجید از آنها پرداختیم، باید به این موضوع اعتراف کنیم که نقش بیماران غیرکرونایی که دارای بیماری مزمن بودند و هستند و نیازمند پیگیری‌های مکرر درمانی هستند کمتر در محاسباتمان وارد شد. در حالی که در آستانه جشن‌گرفتن موفقیت‌های خود در کاهش آمار ابتلا و مرگ‌ومیر کووید هستیم، کسی از آمار تلفات بیماران غیرکرونایی در این ایام خبری ندارد. قطعا بخشی از این موضوع به تفاوت شخصیتی بیماران برمی‌گردد. بعضی از بیماران با وجود درد قفسه سینه که می‌تواند نشانه سکته قلبی باشد یا با ضعف اندام‌ها که می‌تواند نشانه سکته مغزی باشد، به علت ترس اغراق‌شده از کووید هرگز به بیمارستان‌ها مراجعه نمی‌کردند، از آن طرف افرادی با مشکل خارش چشم که از شش ماه قبل شروع شده بود به یک مرکز مملو از بیماران کرونایی مراجعه می‌کردند. بعد از تعطیلی مشاغل هم بعضی فرزندان با آزادشدن وقتشان به یاد پدر و مادر خود افتادند و با وجود خطر کرونا، والدین سالخورده خود را جهت چکاپ به بیمارستان‌ها می‌آوردند. اگر از این تفاوت‌های بین‌فردی بگذریم، به کارشناسانی می‌رسیم که توقع دیگری از آنها داشتیم. کارشناسانی که در رسانه بر لزوم رسیدن به ایمنی جمعی صحبت می‌کردند به این بخش قضیه هرگز توجه نکردند که در بیمارستانی که وقف بیماران کووید شود، حق و جایگاه بیماران دیگر چگونه تأمین می‌شود. بحث این بود که بر اساس مندرجات فلان کتاب و فلان مقاله (غافل از آنکه تئوری‌ها با پیش‌فرض‌های ایدئال خاص خود بیان می‌شوند)، همه کرونا خواهند گرفت پس کاری کنیم مراجعات بیماران کوویدی به بیمارستان‌ها در طول زمان طولانی‌تری صورت بگیرد و به این ترتیب فشار بر سیستم سلامت تعدیل شود. ولی هیچ‌یک از این اظهار نظر‌های به ظاهر منطقی درمورد چگونگی تضمین سهم سایر بیماران از نظام سلامت صحبتی نکردند. هرگز عنوان نشد به ازای هر بیمار کوویدی که در آی‌سی‌یو‌ها جان خود را از دست می‌دهند، چند بیمار تصادفی جوان موتورسوار، چند بیمار هموفیلی با میانگین سنی 20 تا 30 سال، چند مرد میان‌سال مبتلا به دیابت کنترل‌‌نشده و چند نوجوان مبتلا به بدخیمی‌های خونی تخت خود را در بیمارستان‌ها از دست می‌دهند. اگرچه تقریبا در اوایل راه این همه‌گیری بود که بعضی مسئولان کاربلد سلامت کشور که بعضی از آنها از اساتید این‌جانب در دانشگاه بودند و همگان بر لیاقت و کارایی آنها تأکید داشتند، وجود این خطر را حس کردند و در تلویزیون و سایر رسانه‌ها از بیماران غیرکرونایی خواستند تا با رعایت مسائل بهداشتی و اطمینان از وضع مناسب بهداشتی مراکز سرطان یا بیماری‌های مزمن، برای پیگیری بیماری خود به مراکز درمانی مراجعه کنند.
فارغ از تمام این بحث‌ها، باید بپذیریم همه‌گیری کرونا کم از یک جنگ تحمیلی نداشته و ندارد. همان‌گونه که در حین جنگ یک عده جان خود را از دست می‌دهند، ولی اثرات و تلفات تا دهه‌ها بعد ادامه می‌یابد، در جنگمان با کرونا هم باید منتظر مفقودان سیستم سلامت و بیماران آن باشیم که شاید ماه‌ها بعد به وجودشان پی ببریم. نکته مهم در این مقطع این است بیمارانی که نیازمند پیگیری درمان خود هستند بدون ترس از کرونا و با رعایت مسائل بهداشتی سریع‌تر به فکر ادامه درمان خود بیفتند و از شرایط حاکم بر بیمارستان، خصوصا در این روزها که آمار بیماران کوویدی کمتر شده است، نترسند. حواسمان باشد تلفات خاموش همه‌گیری کرونا، حلاوت پیروزی در یک جنگ تمام‌عیار را کم‌رنگ نکند.

با فروکش‌کردن نسبی تب کرونا و بازگشت مردم به کار و زندگی روزمره، مراجعات به بیمارستان‌ها و کلینیک‌های فوق‌تخصصی رشته‌های مختلف پزشکی هم رو به افزایش است. در واقع، آن دسته از بیمارانی که مبتلا به بعضی بیماری‌های مزمن مثل دیابت و فشار خون، بیماری‌های قلبی و حتی بعضی از بدخیمی‌ها بوده‌اند و در این ایام از ترس ابتلا به کرونا از مراجعه به بیمارستان‌ها خودداری کرده بودند، کم‌کم برای پیگیری درمان خود به کلینیک‌ها بازمی‌گردند. ناگفته نماند در دوره همه‌گیری کووید، تلاش‌هایی از سوی سیستم درمان صورت گرفت تا این بیماران در بحبوحه کرونا از قلم نیفتند. علاوه بر برنامه‌های وزارت بهداشت در این زمینه، بعضی نرم‌افزارهای پزشکی امکان ارتباط این بیماران با پزشکان خود را به شکل غیرحضوری میسر کردند. با وجود این، در همین دوره کوتاه برداشته‌شدن محدودیت‌ها، مکرر به بیمارانی برمی‌خوریم که به علت عدم پیگیری بیماری خود در سه ماه گذشته، دچار عوارض سنگین و غالبا غیرقابل برگشت بیماری خود شده‌اند. نمونه آن بیماران دیابتی با درگیری شبکیه چشم هستند که در معاینات پساکرونایی متوجه می‌شویم که به مراحل پیشرفته بیماری خود رسیده‌اند و بخشی از دید خود را به شکل دائمی از دست داده‌اند. تلفات کووید به مثابه نوک کوه یخی بود که از آب بیرون زده بود و دیده می‌شد، حال آنکه پیکره اصلی این کوه یخ در زیر آب بوده است و کم‌کم وجودش بر همگان ثابت می‌شود.

علی‌رغم تمام تلاش‌های صورت‌گرفته در ایام کرونا که بارها در همین صفحات به تمجید از آنها پرداختیم، باید به این موضوع اعتراف کنیم که نقش بیماران غیرکرونایی که دارای بیماری مزمن بودند و هستند و نیازمند پیگیری‌های مکرر درمانی هستند کمتر در محاسباتمان وارد شد. در حالی که در آستانه جشن‌گرفتن موفقیت‌های خود در کاهش آمار ابتلا و مرگ‌ومیر کووید هستیم، کسی از آمار تلفات بیماران غیرکرونایی در این ایام خبری ندارد. قطعا بخشی از این موضوع به تفاوت شخصیتی بیماران برمی‌گردد. بعضی از بیماران با وجود درد قفسه سینه که می‌تواند نشانه سکته قلبی باشد یا با ضعف اندام‌ها که می‌تواند نشانه سکته مغزی باشد، به علت ترس اغراق‌شده از کووید هرگز به بیمارستان‌ها مراجعه نمی‌کردند، از آن طرف افرادی با مشکل خارش چشم که از شش ماه قبل شروع شده بود به یک مرکز مملو از بیماران کرونایی مراجعه می‌کردند. بعد از تعطیلی مشاغل هم بعضی فرزندان با آزادشدن وقتشان به یاد پدر و مادر خود افتادند و با وجود خطر کرونا، والدین سالخورده خود را جهت چکاپ به بیمارستان‌ها می‌آوردند. اگر از این تفاوت‌های بین‌فردی بگذریم، به کارشناسانی می‌رسیم که توقع دیگری از آنها داشتیم. کارشناسانی که در رسانه بر لزوم رسیدن به ایمنی جمعی صحبت می‌کردند به این بخش قضیه هرگز توجه نکردند که در بیمارستانی که وقف بیماران کووید شود، حق و جایگاه بیماران دیگر چگونه تأمین می‌شود. بحث این بود که بر اساس مندرجات فلان کتاب و فلان مقاله (غافل از آنکه تئوری‌ها با پیش‌فرض‌های ایدئال خاص خود بیان می‌شوند)، همه کرونا خواهند گرفت پس کاری کنیم مراجعات بیماران کوویدی به بیمارستان‌ها در طول زمان طولانی‌تری صورت بگیرد و به این ترتیب فشار بر سیستم سلامت تعدیل شود. ولی هیچ‌یک از این اظهار نظر‌های به ظاهر منطقی درمورد چگونگی تضمین سهم سایر بیماران از نظام سلامت صحبتی نکردند. هرگز عنوان نشد به ازای هر بیمار کوویدی که در آی‌سی‌یو‌ها جان خود را از دست می‌دهند، چند بیمار تصادفی جوان موتورسوار، چند بیمار هموفیلی با میانگین سنی 20 تا 30 سال، چند مرد میان‌سال مبتلا به دیابت کنترل‌‌نشده و چند نوجوان مبتلا به بدخیمی‌های خونی تخت خود را در بیمارستان‌ها از دست می‌دهند. اگرچه تقریبا در اوایل راه این همه‌گیری بود که بعضی مسئولان کاربلد سلامت کشور که بعضی از آنها از اساتید این‌جانب در دانشگاه بودند و همگان بر لیاقت و کارایی آنها تأکید داشتند، وجود این خطر را حس کردند و در تلویزیون و سایر رسانه‌ها از بیماران غیرکرونایی خواستند تا با رعایت مسائل بهداشتی و اطمینان از وضع مناسب بهداشتی مراکز سرطان یا بیماری‌های مزمن، برای پیگیری بیماری خود به مراکز درمانی مراجعه کنند.
فارغ از تمام این بحث‌ها، باید بپذیریم همه‌گیری کرونا کم از یک جنگ تحمیلی نداشته و ندارد. همان‌گونه که در حین جنگ یک عده جان خود را از دست می‌دهند، ولی اثرات و تلفات تا دهه‌ها بعد ادامه می‌یابد، در جنگمان با کرونا هم باید منتظر مفقودان سیستم سلامت و بیماران آن باشیم که شاید ماه‌ها بعد به وجودشان پی ببریم. نکته مهم در این مقطع این است بیمارانی که نیازمند پیگیری درمان خود هستند بدون ترس از کرونا و با رعایت مسائل بهداشتی سریع‌تر به فکر ادامه درمان خود بیفتند و از شرایط حاکم بر بیمارستان، خصوصا در این روزها که آمار بیماران کوویدی کمتر شده است، نترسند. حواسمان باشد تلفات خاموش همه‌گیری کرونا، حلاوت پیروزی در یک جنگ تمام‌عیار را کم‌رنگ نکند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.