|

سكته مغزي را فراموش نكنيم

كرونا و سكته مغزي

بابك زماني*

از تغييراتي كه ويروس قيامت كوويد‌١٩ در رفتار و كردار ما ايجاد كرد، يكي هم اين بود كه كارهاي بي‌خود، كم‌ضرورت و تجملي ما در همه زمينه‌ها را زدود و همه ما را مجبور كرد بيش از هميشه به واقعيات، به ضروريات و آنچه پيش‌رويمان است، بنگريم و به آن بينديشيم که «ز تعارف كم كنيم و بر مبلغ بيفزاييم». بسياري از اعمال يا تعطيل شد يا به تأخير افتاد. بسياري از مراجعات به طبيبان متخصص كه بيهوده و بدون ارجاع از پزشك ديگري صورت مي‌گرفت، ديگر انجام نشد. بسياري از مراجعات بيمارستان‌ها كه عامل واقعيشان اضطراب بود و تنها به دلیل اطمينان انجام می‌شد، در سطحي از اضطراب كه كوويد آفريده بود، مدفون شد. حتي بيماران مبتلا به سكته مغزي هم تعداد مطلق مراجعاتشان در همه جاي دنيا كمتر شده بود كه البته اين موضوع فقط و فقط به دليل كاهش همه مراجعات ازجمله موارد خفيف سكته مغزي بود نه مثلا كاهش آمار سكته مغزي به دليل كرونا! برعكس آنچه در جريان اپيدمي كرونا تعطيل‌بردار نبود و برجسته‌تر هم شد، سكته مغزي حاد بود. حتي در بيمارستان‌هايي كه تعداد زيادي از بيماران كرونايي را بستري مي‌كردند نیز همسايگان دائمي اين بيماران، بيماران سكته مغزي بودند؛ نه‌تنها اينكه به نظر مي‌رسيد نوعي همراهي بين كرونا و سكته مغزي در يك بيمار واحد هم وجود داشته باشد. گويي كرونا از بين دشمنان سلامتي بشر بيش از هر چيز دست اتحاد به سوي سكته مغزي دراز كرده است. در بسياري از بيماراني كه با علائم كرونا بستري شده بودند، سكته مغزي شايع‌تر بود؛ بسياري از بيماران سكته مغزي نیز در‌عين‌حال به‌سرعت معلوم مي‌شد كرونا هم دارند. اينكه اين مشاهده به دليل درگيري وسيع كرونا در بسياري مناطق بود يا واقعا كرونا باعث سكته مغزي مي‌شود، هنوز كاملا معلوم نيست؛ اما قدر مسلم اين است كه كوويد‌١٩ مثل هر عفونت ديگري، باعث افزايش التهاب و در نتيجه افزايش انعقاد خون و افزايش آمار سكته مغزي مي‌شود. به علاوه، بسياري از بيماران كوويد، درگيري قلبي دارند و اين درگيري باعث پرتاب لخته (آمبولي) از قلب به مغز و ايجاد سكته مغزي مي‌شود؛ اما مستقل از اين دو عامل غيرمستقيم، مشاهداتي هم وجود دارد به نفع اثر مستقيم ويروس بر مغز و سيستم عروقي آن. در اتوپسي روي بيماران درگذشته از كرونا، نشانه‌هايي به نفع التهاب در عروق بدن ديده شده كه مي‌تواند به نفع بيماري عروق‌ريز باشد؛ اما اين تمام داستان نيست؛ چراكه در بسياري از بيماران، در جريان كرونا، توليد لخته در عروق بزرگ مغز و گردن هم ديده شده است؛ يعني كرونا باعث افزايش خاصيت لخته‌شدن خون در رگ‌ها مي‌شود. اين پديده آخر شايان توجه ويژه‌اي است؛ چراكه افزايش خاصيت لخته‌شدن خون در رگ‌ها، به عوامل ديگري هم ارتباط دارد كه در رأس آنها بايد به شرايط كم‌آبي بدن اشاره كرد. از آنجا كه هر سكته مغزي به تكميل زنجيره‌اي از عوامل ارتباط پيدا مي‌كند، اين عامل آخر (كم‌آبي) در جريان اپيدمي كرونا به دليل اينكه اجتناب‌ناپذير نيست، از اهميت ويژه‌اي برخوردار است؛ يعني اينكه براي كاهش مرگ‌ومير كرونا بايد اجتناب از كار در محيط‌هاي گرم، تعريق زياد و اجتناب از كارهاي سنگين را هم به فاصله‌گذاري افزود. جاي خوشوقتي است كه با تلاش‌هاي انجمن سكته مغزي ايران و وزارت بهداشت، برنامه ملي درمان سكته مغزي حاد (البته با تأخير بسيار) از چند سال پيش در كشور به راه افتاد و در اين زمينه اطلاع‌رساني حداقلی انجام و بسترهايي آماده شد. صداي سكته مغزي بالاخره شنيده شد. حال با وجود بحران كرونا، يك بار ديگر بايد تأكيد كرد كه اتفاقا از طريق همين ويروس كه با دقت كارهاي ضروري و غيرضروري ما را از هم تفكيك كرده و دقيقا به دليل همين ويروس كه مرگ‌وميري بالاتر به جهت سكته مغزي ايجاد مي‌كند، بايد يك بار ديگر به اين صدا گوش داد و امكانات كشور از توانايي‌هاي مالي افراد و مؤسسات گرفته تا توان اجرائي دولت را در اين زمينه به كار انداخت. از سوي ديگر، درمان سكته مغزي حاد كه فقط در شش ساعت اول امكان‌پذير است و به جيب و جنس و زادگاه افراد هم ارتباطي ندارد، مهم‌ترين ملاك و نمايشگر توان اجرائي كشور در جنبه‌هاي اجتماعي سلامت و آمادگي براي بحران‌هاي عظيمي نظير كروناست. از ياد نبريم كه در هر حال، كرونا خواهد رفت؛ اما سكته مغزي خواهد ماند!
* عضو هیئت‌مدیره سازمان جهانی سکته مغزی

از تغييراتي كه ويروس قيامت كوويد‌١٩ در رفتار و كردار ما ايجاد كرد، يكي هم اين بود كه كارهاي بي‌خود، كم‌ضرورت و تجملي ما در همه زمينه‌ها را زدود و همه ما را مجبور كرد بيش از هميشه به واقعيات، به ضروريات و آنچه پيش‌رويمان است، بنگريم و به آن بينديشيم که «ز تعارف كم كنيم و بر مبلغ بيفزاييم». بسياري از اعمال يا تعطيل شد يا به تأخير افتاد. بسياري از مراجعات به طبيبان متخصص كه بيهوده و بدون ارجاع از پزشك ديگري صورت مي‌گرفت، ديگر انجام نشد. بسياري از مراجعات بيمارستان‌ها كه عامل واقعيشان اضطراب بود و تنها به دلیل اطمينان انجام می‌شد، در سطحي از اضطراب كه كوويد آفريده بود، مدفون شد. حتي بيماران مبتلا به سكته مغزي هم تعداد مطلق مراجعاتشان در همه جاي دنيا كمتر شده بود كه البته اين موضوع فقط و فقط به دليل كاهش همه مراجعات ازجمله موارد خفيف سكته مغزي بود نه مثلا كاهش آمار سكته مغزي به دليل كرونا! برعكس آنچه در جريان اپيدمي كرونا تعطيل‌بردار نبود و برجسته‌تر هم شد، سكته مغزي حاد بود. حتي در بيمارستان‌هايي كه تعداد زيادي از بيماران كرونايي را بستري مي‌كردند نیز همسايگان دائمي اين بيماران، بيماران سكته مغزي بودند؛ نه‌تنها اينكه به نظر مي‌رسيد نوعي همراهي بين كرونا و سكته مغزي در يك بيمار واحد هم وجود داشته باشد. گويي كرونا از بين دشمنان سلامتي بشر بيش از هر چيز دست اتحاد به سوي سكته مغزي دراز كرده است. در بسياري از بيماراني كه با علائم كرونا بستري شده بودند، سكته مغزي شايع‌تر بود؛ بسياري از بيماران سكته مغزي نیز در‌عين‌حال به‌سرعت معلوم مي‌شد كرونا هم دارند. اينكه اين مشاهده به دليل درگيري وسيع كرونا در بسياري مناطق بود يا واقعا كرونا باعث سكته مغزي مي‌شود، هنوز كاملا معلوم نيست؛ اما قدر مسلم اين است كه كوويد‌١٩ مثل هر عفونت ديگري، باعث افزايش التهاب و در نتيجه افزايش انعقاد خون و افزايش آمار سكته مغزي مي‌شود. به علاوه، بسياري از بيماران كوويد، درگيري قلبي دارند و اين درگيري باعث پرتاب لخته (آمبولي) از قلب به مغز و ايجاد سكته مغزي مي‌شود؛ اما مستقل از اين دو عامل غيرمستقيم، مشاهداتي هم وجود دارد به نفع اثر مستقيم ويروس بر مغز و سيستم عروقي آن. در اتوپسي روي بيماران درگذشته از كرونا، نشانه‌هايي به نفع التهاب در عروق بدن ديده شده كه مي‌تواند به نفع بيماري عروق‌ريز باشد؛ اما اين تمام داستان نيست؛ چراكه در بسياري از بيماران، در جريان كرونا، توليد لخته در عروق بزرگ مغز و گردن هم ديده شده است؛ يعني كرونا باعث افزايش خاصيت لخته‌شدن خون در رگ‌ها مي‌شود. اين پديده آخر شايان توجه ويژه‌اي است؛ چراكه افزايش خاصيت لخته‌شدن خون در رگ‌ها، به عوامل ديگري هم ارتباط دارد كه در رأس آنها بايد به شرايط كم‌آبي بدن اشاره كرد. از آنجا كه هر سكته مغزي به تكميل زنجيره‌اي از عوامل ارتباط پيدا مي‌كند، اين عامل آخر (كم‌آبي) در جريان اپيدمي كرونا به دليل اينكه اجتناب‌ناپذير نيست، از اهميت ويژه‌اي برخوردار است؛ يعني اينكه براي كاهش مرگ‌ومير كرونا بايد اجتناب از كار در محيط‌هاي گرم، تعريق زياد و اجتناب از كارهاي سنگين را هم به فاصله‌گذاري افزود. جاي خوشوقتي است كه با تلاش‌هاي انجمن سكته مغزي ايران و وزارت بهداشت، برنامه ملي درمان سكته مغزي حاد (البته با تأخير بسيار) از چند سال پيش در كشور به راه افتاد و در اين زمينه اطلاع‌رساني حداقلی انجام و بسترهايي آماده شد. صداي سكته مغزي بالاخره شنيده شد. حال با وجود بحران كرونا، يك بار ديگر بايد تأكيد كرد كه اتفاقا از طريق همين ويروس كه با دقت كارهاي ضروري و غيرضروري ما را از هم تفكيك كرده و دقيقا به دليل همين ويروس كه مرگ‌وميري بالاتر به جهت سكته مغزي ايجاد مي‌كند، بايد يك بار ديگر به اين صدا گوش داد و امكانات كشور از توانايي‌هاي مالي افراد و مؤسسات گرفته تا توان اجرائي دولت را در اين زمينه به كار انداخت. از سوي ديگر، درمان سكته مغزي حاد كه فقط در شش ساعت اول امكان‌پذير است و به جيب و جنس و زادگاه افراد هم ارتباطي ندارد، مهم‌ترين ملاك و نمايشگر توان اجرائي كشور در جنبه‌هاي اجتماعي سلامت و آمادگي براي بحران‌هاي عظيمي نظير كروناست. از ياد نبريم كه در هر حال، كرونا خواهد رفت؛ اما سكته مغزي خواهد ماند!
* عضو هیئت‌مدیره سازمان جهانی سکته مغزی

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.