|

وظيفه مقدس تو

بابك زماني. عضو هيئت‌مديره مجمع انجمن‌هاي پزشكي

يكي از صحنه‌هاي فيلمي كه بر اساس داستان كشتي تايتانيك ساخته شد، به‌شدت تأثيرگذار و فراموش‌نشدني است. صحنه اركستر كوچكي كه در جريان حادثه و تا آخر براي مردم موسيقي مي‌نوازند. دسته موسيقي مزبور واقعيت را دريافته و توانايي‌هاي خود را مي‌شناسد و به اين نتيجه رسيده كه كار و وظيفه‌اي جز اين ندارد. اينكه همه سرنشينان غرق خواهند شد يا نه هم تغييري در ايفاي وظيفه ايشان ندارد، چون در آن‌موقع كسي از عاقبت كار خبر نداشت و اين مي‌توانست موزيك متن عمليات نجات هم باشد. مقصود از اين مثال آن است كه بگويم در جريان هر بحران و ضايعه‌اي اجتماعي هر كس در هر جايگاه و موقعيتي وظايفي دارد كه اخلاقياتي خاص تعيين‌كننده آن وظايف هستند. اينكه هر كس چه وظيفه‌اي دارد و با استفاده از ارتباطات و توانايي‌هايش چه كاري بايد بكند، از صدر تا ذيل، از زمين تا آسمان متفاوت است؛ از وظيفه اخلاقي امپراتور ژاپن - كه دستور بمباران پرل هاربر را امضا كرده بود- در تسليم ژاپن كه به دليل سنت‌هاي ژاپني تنها در يد كفايت او بود و او هم مسئوليت تاريخي خود را لاجرم از طريق جنگي با چندهزار كشته بين گارد امپراتوري و ارتش ژاپن براي تسليم ژاپن به انجام رساند و ژاپن را از نابودي نجات داد تا پيرزنان و پيرمردان برلين كه به دنبال بمباران شهر و شكست آلمان نازي تك‌تك آجرهاي سالم را براي ساخت آلمان جديد كنار مي‌گذاشتند، تا كاساندر پيشگو كه مي‌دانست سربازان يوناني در اسب تروا هستند و آن را فرياد مي‌زد، اما زير دست‌وپاي تروايياني كه به استقبال اسب مي‌رفتند، له شد. حالا هم وقتي كه ويروس كرونا با سرعت انتشار بالا شهر و زندگي ما را تهديد مي‌كند و مهم‌ترين راه مقابله با انتشار آن اجتناب از تجمعات انساني است، هر يك از ما به واسطه مشاغل و جايگاه‌هاي متفاوتمان مسئوليت‌هاي جداگانه‌اي داريم. آنكه داراي نفوذ فرهنگي و مذهبي است بايد براي مقابله با كساني كه اين روزها زير بار خلوت‌كردن اماكن مذهبي نمي‌روند و همچنان زيارت را تبليغ مي‌كنند دست به فعاليت بزند؛ متوليان بيانيه داده‌اند اما كدام كمپين مردمي در تبليغ آرای ايشان و ارسال آن پيام پابه‌پاي ويدئوهاي آن گروه، اقدام كرده است؟ هنرمندان مانند دسته اركستر تايتانيك بايد به آفرينش هنري بپردازند تا تاب‌آوري مردم در خانه‌هايشان را ياري دهند. حتي يك ويدئو كه هنرمندان محبوب، مردم را دعوت به خانه‌ماندن و تماشاي فيلم‌هاي سينمایي ساخت خودشان و ديگران يا معرفي سايت‌هاي سينمایي كنند، وجود ندارد. هنوز حتي يك موزيك ساخته نشده است، يك سرود يا يك شعر. آنكه اقتداري اخلاقي، خانوادگي يا اجتماعي دارد بايد به تشكيل كمپين‌هاي مردمي ياري برساند تا هركس در هرجا پيام‌آور تعطيلی حجره و سرا و «مال» باشد. كجاست شعارها، كاريكاتورها، لوگوها و برچسب‌هايي كه گروهي تبليغ كنند و مغازه‌داران با چسباندن آن لوگو خود را بخشي از يك كمپين ملي به حساب آورند؟ كدام گروه از برگزيدگان اجتماعي پيام‌هايي روشن در حمايت از پزشكان و پرستاران خط اول درمان با نام‌ونشان خود منتشر كرده است؟ اصحاب رسانه بايد پيام كساني كه در ميان مردم خريدار دارند، سلبريتي از هر نوع، را به مردم برسانند تا آهسته‌آهسته اخلاقيات و خوب و بد جديدي خلق شود، اما هنوز حتي يك نفر يك دقيقه وقت خود را به ظاهرشدن جلوي دوربين اختصاص نداده است. اينها همه وقتي اهميت ويژه مي‌يابند كه دقت كنيم در كشوري زندگي مي‌كنيم كه تجربه مشاركت اجتماعي در آن وجود ندارد، حتي احزاب هم همواره در زندگي كوتاه خود تنها نقشي به‌شدت سياسي داشتند. بيهوده نيست همه تنها به بالا مي‌نگرند و نگاه عموديِ درخواستگر و معترض، ذره‌اي جا براي نگاه افقي به توانايي‌هاي خودمان و گفت‌وگو و كنش بين خود ما باقي نگذاشته است. به هنگام بحران وظيفه‌ات، آنچه را اخلاق به روزآمدترين شكلش به تو حكم مي‌كند، كسي اندازه نمي‌گيرد. ممكن است ناگاه مجبور شوي براي نجات كودكي كه نمي‌شناسي در رودي خروشان غوطه‌ور شوي، اما در اكثريت اوقات اين وظيفه اين‌قدر روشن نيست. وظيفه مقدس تو شايد ابتدا يافتن و بعد از يافتن انجام آن چيزي باشد كه اخلاق به تو حكم مي‌كند.

يكي از صحنه‌هاي فيلمي كه بر اساس داستان كشتي تايتانيك ساخته شد، به‌شدت تأثيرگذار و فراموش‌نشدني است. صحنه اركستر كوچكي كه در جريان حادثه و تا آخر براي مردم موسيقي مي‌نوازند. دسته موسيقي مزبور واقعيت را دريافته و توانايي‌هاي خود را مي‌شناسد و به اين نتيجه رسيده كه كار و وظيفه‌اي جز اين ندارد. اينكه همه سرنشينان غرق خواهند شد يا نه هم تغييري در ايفاي وظيفه ايشان ندارد، چون در آن‌موقع كسي از عاقبت كار خبر نداشت و اين مي‌توانست موزيك متن عمليات نجات هم باشد. مقصود از اين مثال آن است كه بگويم در جريان هر بحران و ضايعه‌اي اجتماعي هر كس در هر جايگاه و موقعيتي وظايفي دارد كه اخلاقياتي خاص تعيين‌كننده آن وظايف هستند. اينكه هر كس چه وظيفه‌اي دارد و با استفاده از ارتباطات و توانايي‌هايش چه كاري بايد بكند، از صدر تا ذيل، از زمين تا آسمان متفاوت است؛ از وظيفه اخلاقي امپراتور ژاپن - كه دستور بمباران پرل هاربر را امضا كرده بود- در تسليم ژاپن كه به دليل سنت‌هاي ژاپني تنها در يد كفايت او بود و او هم مسئوليت تاريخي خود را لاجرم از طريق جنگي با چندهزار كشته بين گارد امپراتوري و ارتش ژاپن براي تسليم ژاپن به انجام رساند و ژاپن را از نابودي نجات داد تا پيرزنان و پيرمردان برلين كه به دنبال بمباران شهر و شكست آلمان نازي تك‌تك آجرهاي سالم را براي ساخت آلمان جديد كنار مي‌گذاشتند، تا كاساندر پيشگو كه مي‌دانست سربازان يوناني در اسب تروا هستند و آن را فرياد مي‌زد، اما زير دست‌وپاي تروايياني كه به استقبال اسب مي‌رفتند، له شد. حالا هم وقتي كه ويروس كرونا با سرعت انتشار بالا شهر و زندگي ما را تهديد مي‌كند و مهم‌ترين راه مقابله با انتشار آن اجتناب از تجمعات انساني است، هر يك از ما به واسطه مشاغل و جايگاه‌هاي متفاوتمان مسئوليت‌هاي جداگانه‌اي داريم. آنكه داراي نفوذ فرهنگي و مذهبي است بايد براي مقابله با كساني كه اين روزها زير بار خلوت‌كردن اماكن مذهبي نمي‌روند و همچنان زيارت را تبليغ مي‌كنند دست به فعاليت بزند؛ متوليان بيانيه داده‌اند اما كدام كمپين مردمي در تبليغ آرای ايشان و ارسال آن پيام پابه‌پاي ويدئوهاي آن گروه، اقدام كرده است؟ هنرمندان مانند دسته اركستر تايتانيك بايد به آفرينش هنري بپردازند تا تاب‌آوري مردم در خانه‌هايشان را ياري دهند. حتي يك ويدئو كه هنرمندان محبوب، مردم را دعوت به خانه‌ماندن و تماشاي فيلم‌هاي سينمایي ساخت خودشان و ديگران يا معرفي سايت‌هاي سينمایي كنند، وجود ندارد. هنوز حتي يك موزيك ساخته نشده است، يك سرود يا يك شعر. آنكه اقتداري اخلاقي، خانوادگي يا اجتماعي دارد بايد به تشكيل كمپين‌هاي مردمي ياري برساند تا هركس در هرجا پيام‌آور تعطيلی حجره و سرا و «مال» باشد. كجاست شعارها، كاريكاتورها، لوگوها و برچسب‌هايي كه گروهي تبليغ كنند و مغازه‌داران با چسباندن آن لوگو خود را بخشي از يك كمپين ملي به حساب آورند؟ كدام گروه از برگزيدگان اجتماعي پيام‌هايي روشن در حمايت از پزشكان و پرستاران خط اول درمان با نام‌ونشان خود منتشر كرده است؟ اصحاب رسانه بايد پيام كساني كه در ميان مردم خريدار دارند، سلبريتي از هر نوع، را به مردم برسانند تا آهسته‌آهسته اخلاقيات و خوب و بد جديدي خلق شود، اما هنوز حتي يك نفر يك دقيقه وقت خود را به ظاهرشدن جلوي دوربين اختصاص نداده است. اينها همه وقتي اهميت ويژه مي‌يابند كه دقت كنيم در كشوري زندگي مي‌كنيم كه تجربه مشاركت اجتماعي در آن وجود ندارد، حتي احزاب هم همواره در زندگي كوتاه خود تنها نقشي به‌شدت سياسي داشتند. بيهوده نيست همه تنها به بالا مي‌نگرند و نگاه عموديِ درخواستگر و معترض، ذره‌اي جا براي نگاه افقي به توانايي‌هاي خودمان و گفت‌وگو و كنش بين خود ما باقي نگذاشته است. به هنگام بحران وظيفه‌ات، آنچه را اخلاق به روزآمدترين شكلش به تو حكم مي‌كند، كسي اندازه نمي‌گيرد. ممكن است ناگاه مجبور شوي براي نجات كودكي كه نمي‌شناسي در رودي خروشان غوطه‌ور شوي، اما در اكثريت اوقات اين وظيفه اين‌قدر روشن نيست. وظيفه مقدس تو شايد ابتدا يافتن و بعد از يافتن انجام آن چيزي باشد كه اخلاق به تو حكم مي‌كند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.