|

2 هشدار

سعید لیلاز . اقتصاددان

این نوشتار بر آن است که دوهشدار صریح و روشن به دو گروه مخاطبان کاملا مهم و بس موثر در تعیین سمت‌وسوی آینده ملت و کشور ایران در مقطع کنونی بدهد. نخست، هشدار به مجموعه آن چیزی است که به نادرست و حتی به دروغ، «جامعه جهانی» خوانده می‌شود و در اصل از هر پدیده متفرق دیگری پاره‌پاره‌تر است و تنها در اثر سیاست‌های اتخاذشده دولت ایران در هشت‌سال گذشته هویت و موضوعیت یافته است و عجالتا در گروه موسوم به 1+5 تبلور یافته؛ اما دنباله‌ها و پسله‌های منطقه‌ای و بین‌المللی بسیاری با همان پارگی در اهداف و اغراض پیرامون مساله ایران دارد. ظرف سال‌های اخیر، مجموعه سمت‌گیری‌های سیاسی، اقتصادی و دیپلماتیک دولت‌های نهم و دهم کار را به جایی کشانده است که احتمالا بر اثر آن، این «جامعه جهانی» روی اثربخشی تحریم‌های اقتصادی اعمال‌شده بر ایران حساب ویژه‌ای باز کرده و در پی آن، به گمان اینکه زمان به زیان «تهران» است، می‌کوشد تا با ارایه بازی‌های دیپلماتیکی از آن‌دست که فرانسه اخیرا پرچمدار آن شده، هرچه بیشتر جمهوری‌اسلامی‌ایران و دولت مشروع و منتخب آن را تحت فشار قرار دهد و هرچه بیشتر از ایران امتیاز بگیرد و نهایتا تهران را به تن‌دادن به یک «مصالحه غیرشرافتمندانه» بکشاند. هشدار روشن این است که این تصور، نه‌تنها نادرست، بلکه بسیار خطرناک است و بی‌ثباتی را در اعماق زمین خاورمیانه و به‌ویژه در روابط بین ایران و غرب نهادینه می‌کند. نادرست است از آن بابت که اولا مذاکره‌کنندگان هسته‌ای ایران برخاسته از پشتوانه مردمی و حکومتی بسیار روشن و حتی بی‌سابقه خود تن به چنین مصالحه‌ای نخواهند داد. در داخل و حتی خارج کشور، کمتر نیروی سیاسی بزرگ و کوچکی را می‌توان یافت که ایرانی باشند و خود را ایرانی بدانند؛ اما خواستار تسلیم تهران به غرب باشند. تکنولوژی هسته‌ای، پروژه‌ای 60ساله است و ملت ایران برای آن بیش از آن بها پرداخته که اکنون از حقوق روشن بین‌المللی خود کوتاه بیاید. علل روشن و عواملی که داشتن چنین تکنولوژی‌ای را برای ایران بسیار ضروری می‌سازد، به لحاظ ژئوپلیتیک موضوع بررسی جداگانه‌ای است و همگان کمابیش آن را می‌دانند. ثانیا، مساله اقتصاد ایران بسیار بیش و پیش از آنکه برخاسته از تحریم‌ها باشد، از کارکرد درونی و سوء مدیریت حاکم بر آن ظرف هشت‌سال گذشته ناشی شده است. نشانه آنکه بحران اقتصادی کنونی ایران، دست‌کم چهارونیم‌سال پیش از شروع رسمی تشدید تحریم‌ها «ظاهر» شد و مقدمات آن حتی متعلق به دوران قدیمی‌تر است. تورم 30درصدی و رشد اقتصادی 8/0‌درصدی سال 1387 گواه این مدعاست. به علاوه، با یا بدون حل مساله تحریم، اقتصاد ایران قطعا از رکود خارج خواهد شد و در کمتر از یک‌سال آینده، رشد را از سر خواهد گرفت. علاوه بر نادرستی تصور، توانایی غرب برای به زانودرآوردن ایران، توجه غیرمعمول به اثر تحریم‌ها «خطرناک» نیز هست؛ از آن‌رو که بر فرض - محال - تن‌دادن به یک مصالحه غیرشرافتمندانه از سوی تهران، این مصالحه بیش از تکرار «معاهده ورسای» در پایان جنگ جهانی اول و تحمیل یک شکست خفت‌بار به آلمان که به ظهور هیتلر و جنگ جهانی دوم با 60میلیون کشته انجامید، به بار نخواهد آورد. غرب و به‌ویژه ایالات متحده آمریکا، یک بار نیز چنین تحمیلی را در ماجرای کودتای 28 مرداد 1332 تجربه کرده و آثار تاریخی و فراموش‌ناشدنی آن را بر ذهن ملت ایران و در روابط دوجانبه دیده و چشیده است. این روزها و رفتارهای گروه موسوم به 1+5 اعم از حرکت‌های غیردیپلماتیک فرانسوی‌ها و بعضا زیاده‌خواهی‌های اقتصادی و گرانفروشی‌های چینی‌ها و هندی‌ها و فرصت‌طلبی روس‌ها و فشارهای سیاسی آمریکایی‌ها را ملت نه فراموش خواهد کرد و نه خواهد بخشید؛ چنانکه هیچ‌یک را در 200سال گذشته فراموش نکرده و نبخشیده است.
«جامعه جهانی» باید از ضعیف‌پنداشتن ایران و تلاشی برای کسب حداکثر امتیاز با این تصور که ایران هرگز از ضعف اقتصادی امروز خود به درنخواهد آمد، دست‌ بردارد و از بازی با آتش که گیرم یک یا دو دهه بعد دامنگیر منطقه و جهان خواهد شد، باز ایستد. هشدار دوم خطاب به مسوولان اقتصادی کشور، آن است که بحران اقتصادی کنونی ایران اساسا منشا درونی و داخلی دارد و تنها با تمرکز بر داخل و حل‌وفصل مسایل بنیادی درونی آن از جمله ذلیل‌شدن تولید در هشت‌سال گذشته، سرکوب تورم داخلی با سرریزکردن واردات، تخریب فضای عمومی کسب‌وکار، بی‌ثبات‌شدن سیاست‌های اقتصادی و روزمرگی آن، فراری‌دادن سرمایه‌های مادی و انسانی داخلی، افزایش تصدی و دخالت دولت در اقتصاد و تلاش برای حل‌وفصل آنها می‌توان به اوضاع امید بست و رشد را به اقتصاد برگرداند. این اهداف و نیز ضرورت گریز از وضعیت کنونی بزرگ‌تر و سترگ‌تر از آن هستند که بتوان با سیاست‌های مقطعی و دم‌دستی ناشی از ترس بدترشدن اوضاع به تغییر شرایط امید بست.
این نوشتار بر آن است که دوهشدار صریح و روشن به دو گروه مخاطبان کاملا مهم و بس موثر در تعیین سمت‌وسوی آینده ملت و کشور ایران در مقطع کنونی بدهد. نخست، هشدار به مجموعه آن چیزی است که به نادرست و حتی به دروغ، «جامعه جهانی» خوانده می‌شود و در اصل از هر پدیده متفرق دیگری پاره‌پاره‌تر است و تنها در اثر سیاست‌های اتخاذشده دولت ایران در هشت‌سال گذشته هویت و موضوعیت یافته است و عجالتا در گروه موسوم به 1+5 تبلور یافته؛ اما دنباله‌ها و پسله‌های منطقه‌ای و بین‌المللی بسیاری با همان پارگی در اهداف و اغراض پیرامون مساله ایران دارد. ظرف سال‌های اخیر، مجموعه سمت‌گیری‌های سیاسی، اقتصادی و دیپلماتیک دولت‌های نهم و دهم کار را به جایی کشانده است که احتمالا بر اثر آن، این «جامعه جهانی» روی اثربخشی تحریم‌های اقتصادی اعمال‌شده بر ایران حساب ویژه‌ای باز کرده و در پی آن، به گمان اینکه زمان به زیان «تهران» است، می‌کوشد تا با ارایه بازی‌های دیپلماتیکی از آن‌دست که فرانسه اخیرا پرچمدار آن شده، هرچه بیشتر جمهوری‌اسلامی‌ایران و دولت مشروع و منتخب آن را تحت فشار قرار دهد و هرچه بیشتر از ایران امتیاز بگیرد و نهایتا تهران را به تن‌دادن به یک «مصالحه غیرشرافتمندانه» بکشاند. هشدار روشن این است که این تصور، نه‌تنها نادرست، بلکه بسیار خطرناک است و بی‌ثباتی را در اعماق زمین خاورمیانه و به‌ویژه در روابط بین ایران و غرب نهادینه می‌کند. نادرست است از آن بابت که اولا مذاکره‌کنندگان هسته‌ای ایران برخاسته از پشتوانه مردمی و حکومتی بسیار روشن و حتی بی‌سابقه خود تن به چنین مصالحه‌ای نخواهند داد. در داخل و حتی خارج کشور، کمتر نیروی سیاسی بزرگ و کوچکی را می‌توان یافت که ایرانی باشند و خود را ایرانی بدانند؛ اما خواستار تسلیم تهران به غرب باشند. تکنولوژی هسته‌ای، پروژه‌ای 60ساله است و ملت ایران برای آن بیش از آن بها پرداخته که اکنون از حقوق روشن بین‌المللی خود کوتاه بیاید. علل روشن و عواملی که داشتن چنین تکنولوژی‌ای را برای ایران بسیار ضروری می‌سازد، به لحاظ ژئوپلیتیک موضوع بررسی جداگانه‌ای است و همگان کمابیش آن را می‌دانند. ثانیا، مساله اقتصاد ایران بسیار بیش و پیش از آنکه برخاسته از تحریم‌ها باشد، از کارکرد درونی و سوء مدیریت حاکم بر آن ظرف هشت‌سال گذشته ناشی شده است. نشانه آنکه بحران اقتصادی کنونی ایران، دست‌کم چهارونیم‌سال پیش از شروع رسمی تشدید تحریم‌ها «ظاهر» شد و مقدمات آن حتی متعلق به دوران قدیمی‌تر است. تورم 30درصدی و رشد اقتصادی 8/0‌درصدی سال 1387 گواه این مدعاست. به علاوه، با یا بدون حل مساله تحریم، اقتصاد ایران قطعا از رکود خارج خواهد شد و در کمتر از یک‌سال آینده، رشد را از سر خواهد گرفت. علاوه بر نادرستی تصور، توانایی غرب برای به زانودرآوردن ایران، توجه غیرمعمول به اثر تحریم‌ها «خطرناک» نیز هست؛ از آن‌رو که بر فرض - محال - تن‌دادن به یک مصالحه غیرشرافتمندانه از سوی تهران، این مصالحه بیش از تکرار «معاهده ورسای» در پایان جنگ جهانی اول و تحمیل یک شکست خفت‌بار به آلمان که به ظهور هیتلر و جنگ جهانی دوم با 60میلیون کشته انجامید، به بار نخواهد آورد. غرب و به‌ویژه ایالات متحده آمریکا، یک بار نیز چنین تحمیلی را در ماجرای کودتای 28 مرداد 1332 تجربه کرده و آثار تاریخی و فراموش‌ناشدنی آن را بر ذهن ملت ایران و در روابط دوجانبه دیده و چشیده است. این روزها و رفتارهای گروه موسوم به 1+5 اعم از حرکت‌های غیردیپلماتیک فرانسوی‌ها و بعضا زیاده‌خواهی‌های اقتصادی و گرانفروشی‌های چینی‌ها و هندی‌ها و فرصت‌طلبی روس‌ها و فشارهای سیاسی آمریکایی‌ها را ملت نه فراموش خواهد کرد و نه خواهد بخشید؛ چنانکه هیچ‌یک را در 200سال گذشته فراموش نکرده و نبخشیده است.
«جامعه جهانی» باید از ضعیف‌پنداشتن ایران و تلاشی برای کسب حداکثر امتیاز با این تصور که ایران هرگز از ضعف اقتصادی امروز خود به درنخواهد آمد، دست‌ بردارد و از بازی با آتش که گیرم یک یا دو دهه بعد دامنگیر منطقه و جهان خواهد شد، باز ایستد. هشدار دوم خطاب به مسوولان اقتصادی کشور، آن است که بحران اقتصادی کنونی ایران اساسا منشا درونی و داخلی دارد و تنها با تمرکز بر داخل و حل‌وفصل مسایل بنیادی درونی آن از جمله ذلیل‌شدن تولید در هشت‌سال گذشته، سرکوب تورم داخلی با سرریزکردن واردات، تخریب فضای عمومی کسب‌وکار، بی‌ثبات‌شدن سیاست‌های اقتصادی و روزمرگی آن، فراری‌دادن سرمایه‌های مادی و انسانی داخلی، افزایش تصدی و دخالت دولت در اقتصاد و تلاش برای حل‌وفصل آنها می‌توان به اوضاع امید بست و رشد را به اقتصاد برگرداند. این اهداف و نیز ضرورت گریز از وضعیت کنونی بزرگ‌تر و سترگ‌تر از آن هستند که بتوان با سیاست‌های مقطعی و دم‌دستی ناشی از ترس بدترشدن اوضاع به تغییر شرایط امید بست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.