خويشاونديِ حقوق و ادبيات
پارسا شهري: «حالا كه همهچيز معلوم شده آنها به جاي من حرف خواهند زد. ايرا، انگليسيها، خانوادهام، نزديكانم، روزنامهنگارهايي كه حتا هرگز آنها را نديدهام، بعضي جرئت خواهند كرد برايتان توضيح بدهند كه چگونه به شما خيانت كردهام. شايد كتابهايي هم دربارهام بنويسند... به هرچه ميگويند گوش ندهيد. به دشمنانم اعتماد نكنيد، از آن هم كمتر، به دوستانم. حرفهاي آنهايي را كه ادعا خواهند كرد مرا ميشناختهاند باور نكنيد. هرگز كسي با من دمخور نبوده است، هرگز. امروز حرف ميزنم چون تنها كسي هستم كه ميتوانم حقيقت را بگويم، چون اميدوارم بعد از من سكوت حاكم شود». آخرين ترجمهاي كه از مرتضي كلانتريان منتشر شد يعني رمانِ «بازگشت به كيليبگز» اثر سورژ شالاندن با اين جملات آغاز ميشود. جز اين رمان كه در پاييز 1395 از طرف نشر آگاه منتشر شد، كلانتريان دو سال پيش از اين، رمان كوتاه ديگري را با عنوان «افسانه پدران» از شالاندن ترجمه كرده بود. با نگاهي گذرا به كارنامه كاري اين مترجم معلوم ميشود كه دهه هشتاد به ترجمه آثار حقوقي تعلق دارد يا آثاري كه پيوندي ميان ادبيات و حقوق ايجاد ميكند و مهمترين آنها «ادبيات و حقوق» اثر فيليپ مالوري است كه پاييز 1381 در نشر آگه منتشر شد. مؤلف در اين كتاب بنا دارد نگرش ادبيات به مباني حقوقي را بررسي كند: «با ادبيات وارد جهان ديگري ميشويم كه فرضيهها و برداشت خاص خود را دارد. ادبيات اجازه ميدهد حقوق را بهتر بفهميم. حقوق هم براي درك بعضي از آثار ادبي بيفايده نيست». مالوري معتقد است حقوق و ادبيات پیوند آشكاري دارند و برخي در مقايسه ميان حقوق و ادبيات تا آنجا پيش رفتهاند كه براي حقوق افسون شاعرانهاي قائل شدهاند. به هر تقدير رابطه حقوق و ادبيات و خط فارق آنها در سير مباحث كتاب بر ما آشكار ميشود. فيليپ مالوري كه خود حقوقدان برجستهاي است باور دارد كه حقوقدانان بايد ادبيات بخوانند تا از جمود فكري رهايي يابند. آنهايي كه در عرصه ادبيات قلم ميزنند و آنهايي كه ادبيات را ياد ميدهند يا ياد ميگيرند نيز نبايد از قلمرو وسيع دانش حقوقي بياطلاع باشند. كتاب «ادبيات و حقوق» از آثار درامنويسان يوناني آغاز ميشود و به رنه دكارت و لافونتن و مولير و راسين و روسو و ولتر ميرسد و بعد سراغ بالزاك و ويكتور هوگو و داستايفسكي و تولستوي ميرود تا دوران معاصرتر يعني كافكا و مالرو پيش ميآيد. كلانتريان در سال 1379 سه كتاب مهم منتشر ميكند: يكي «قرارداد اجتماعي» روسو است كه بهكمك مصطفي رحيمي آن را به فارسي برميگرداند. ترجمه كلانتريان از اين اثر بنيادي روسو فرق عمدهاي با ديگر ترجمه اين اثر دارد. در اين كتاب حواشي و متعلقاتي اضافه شده است شامل مقالات مهمي كه درباره «قرارداد اجتماعي» نوشته شده و از اينرو كتاب اخير دايرهالمعارفگونهاي است در شرح مهمترين اثر روسو. جز اين كتاب، كلانتريان مجموعهمقالات خواندني را با عنوان «رسالهاي كوچك در باب فضيلتهاي بزرگ» ترجمه ميكند كه تاليف آندره كنت- اسپونويل است و در همان سال 1379 از طرف نشر آگاه چاپ شد. در اين كتاب مقالاتي هست درباره فضيلتهايي همچون ادب، وفاداري، ميانهروي، شجاعت، عدالت، بخشندگي، بخشايش، بردباري، حسننيت و افتادگي و ديگر خصايل نيك كه به زبان و بياني عميق و ساده به آن پرداخته شده است. از ديگر ترجمههاي كلانتريان در سال 1379 «يك رأي داوري و دو نقد» نوشته رنه ژان دوپويي، ژان فلاوين لاليو و فرانسوا ريگو است كه به رأي داوري در مورد اختلاف ميان دولت ليبي و دو شركت نفتي خارجي ميپردازد كه توسط رنه ژان دوپويي، استاد حقوق فرانسوي صادر شد كه بهعنوان داور واحد از سوي ديوان بينالمللي دادگستري انتخاب شده بود. اعتبار اين رأي در حدي است كه كمتر اتفاق افتاده است كه در آراء مهم داوري بينالمللي به آن استناد نشده باشد. اين كتاب شامل اين رأي و دو نقدي است كه يكي به طرفداري از آن و ديگري در رد آن نوشته شده است. «فلسفه حقوق» ميشل تروپه كه در سال 1381 منتشر شد و «بشريت و حاكميتها» مونيك شيميليه - ژانرو و «انديشههاي حقوقي» فيليپ مالوري كه هر دو سال 1382 درآمد، از ديگر ترجمههاي كلانتريان در اين سالهاست. از ميانه دهه هشتاد به بعد از اين مترجم چهار رمان منتشر شد و او همچنين «مرد روياها»، زندگينامه جان ريد نوشته رابرت روزنسون را در 1384 از طرف نشر چشمه منتشر كرد. «ظرافت جوجهتيغي» اثر موريل باربري از رمانهايي است كه با اقبال مخاطب مواجه شد. اين رمان كه در 1388 منتشر شد درباره خانم ميشل است كه ظرافت جوجهتيغي را دارد: «از بيرون پوشيده از خار، يك قلعه واقعي نفوذناپذير، ولي احساسم به من ميگويد كه از درون او به همان اندازه جوجهتيغي ظريف است، حيوان كوچك بيحال، بهشدت گوشهگير و بياندازه ظريف». البته ميتوان رمان باربري را ماجراي سرگذشت دو زن، رنه و پالوما دانست يكي در سن 54سالگي و ديگري 12ساله. پالوما بورژوايي است كه عليه طبقه خودش شورش ميكند و رنه پرولتر فرهيختهاي است كه خودخوانده است و برخلاف خاستگاه طبقاتي خود بسيار نظريه ميخواند. رمان «ظرافت جوجهتيغي» دومين رمان موريل باربري، نويسنده فرانسوي است كه جايزه برتر سال 2007 اتحاديه ناشران فرانسه را از آن خود كرده است. «ديدار به قيامت» اثر پيير لومتر كه در سال 1394 منتشر شد در فاصله سالهای 1927 تا 1929 میلادی میگذرد و درباره جنگ جهانی اول است. روایت روزگار دو سرباز جنگ که از بزرگترین کشتار قرن بیستم در جنگ اول جان سالم به در بردهاند اما درگیر مشکلاتی دیگر میشوند. داستان از جایی شروع میشود که دولت تصمیم گرفته بود کار از گور درآوردن پیکرهای سربازان کشتهشده در جنگ را که نزدیکیهای جبهه به خاک سپرده شده بود، به شرکتهای خصوصی واگذار کند. اين رمان پس از انتشار آن در فرانسه در 650 هزار نسخه به فروش رفت و مدتها در صدر پرفروشها باقی ماند و به 35 زبان نیز ترجمه شد. منتقدان اين رمان را نشانگر توانایی انکارناپذیر لومتر برای روایت تاریخ فرانسه ميدانند و داوران جایزه ادبی گنکور نيز معتقد بودند چنین رمان باشکوهی از جنگهای 1914-1918، تاکنون خلق نشده است.
پارسا شهري: «حالا كه همهچيز معلوم شده آنها به جاي من حرف خواهند زد. ايرا، انگليسيها، خانوادهام، نزديكانم، روزنامهنگارهايي كه حتا هرگز آنها را نديدهام، بعضي جرئت خواهند كرد برايتان توضيح بدهند كه چگونه به شما خيانت كردهام. شايد كتابهايي هم دربارهام بنويسند... به هرچه ميگويند گوش ندهيد. به دشمنانم اعتماد نكنيد، از آن هم كمتر، به دوستانم. حرفهاي آنهايي را كه ادعا خواهند كرد مرا ميشناختهاند باور نكنيد. هرگز كسي با من دمخور نبوده است، هرگز. امروز حرف ميزنم چون تنها كسي هستم كه ميتوانم حقيقت را بگويم، چون اميدوارم بعد از من سكوت حاكم شود». آخرين ترجمهاي كه از مرتضي كلانتريان منتشر شد يعني رمانِ «بازگشت به كيليبگز» اثر سورژ شالاندن با اين جملات آغاز ميشود. جز اين رمان كه در پاييز 1395 از طرف نشر آگاه منتشر شد، كلانتريان دو سال پيش از اين، رمان كوتاه ديگري را با عنوان «افسانه پدران» از شالاندن ترجمه كرده بود. با نگاهي گذرا به كارنامه كاري اين مترجم معلوم ميشود كه دهه هشتاد به ترجمه آثار حقوقي تعلق دارد يا آثاري كه پيوندي ميان ادبيات و حقوق ايجاد ميكند و مهمترين آنها «ادبيات و حقوق» اثر فيليپ مالوري است كه پاييز 1381 در نشر آگه منتشر شد. مؤلف در اين كتاب بنا دارد نگرش ادبيات به مباني حقوقي را بررسي كند: «با ادبيات وارد جهان ديگري ميشويم كه فرضيهها و برداشت خاص خود را دارد. ادبيات اجازه ميدهد حقوق را بهتر بفهميم. حقوق هم براي درك بعضي از آثار ادبي بيفايده نيست». مالوري معتقد است حقوق و ادبيات پیوند آشكاري دارند و برخي در مقايسه ميان حقوق و ادبيات تا آنجا پيش رفتهاند كه براي حقوق افسون شاعرانهاي قائل شدهاند. به هر تقدير رابطه حقوق و ادبيات و خط فارق آنها در سير مباحث كتاب بر ما آشكار ميشود. فيليپ مالوري كه خود حقوقدان برجستهاي است باور دارد كه حقوقدانان بايد ادبيات بخوانند تا از جمود فكري رهايي يابند. آنهايي كه در عرصه ادبيات قلم ميزنند و آنهايي كه ادبيات را ياد ميدهند يا ياد ميگيرند نيز نبايد از قلمرو وسيع دانش حقوقي بياطلاع باشند. كتاب «ادبيات و حقوق» از آثار درامنويسان يوناني آغاز ميشود و به رنه دكارت و لافونتن و مولير و راسين و روسو و ولتر ميرسد و بعد سراغ بالزاك و ويكتور هوگو و داستايفسكي و تولستوي ميرود تا دوران معاصرتر يعني كافكا و مالرو پيش ميآيد. كلانتريان در سال 1379 سه كتاب مهم منتشر ميكند: يكي «قرارداد اجتماعي» روسو است كه بهكمك مصطفي رحيمي آن را به فارسي برميگرداند. ترجمه كلانتريان از اين اثر بنيادي روسو فرق عمدهاي با ديگر ترجمه اين اثر دارد. در اين كتاب حواشي و متعلقاتي اضافه شده است شامل مقالات مهمي كه درباره «قرارداد اجتماعي» نوشته شده و از اينرو كتاب اخير دايرهالمعارفگونهاي است در شرح مهمترين اثر روسو. جز اين كتاب، كلانتريان مجموعهمقالات خواندني را با عنوان «رسالهاي كوچك در باب فضيلتهاي بزرگ» ترجمه ميكند كه تاليف آندره كنت- اسپونويل است و در همان سال 1379 از طرف نشر آگاه چاپ شد. در اين كتاب مقالاتي هست درباره فضيلتهايي همچون ادب، وفاداري، ميانهروي، شجاعت، عدالت، بخشندگي، بخشايش، بردباري، حسننيت و افتادگي و ديگر خصايل نيك كه به زبان و بياني عميق و ساده به آن پرداخته شده است. از ديگر ترجمههاي كلانتريان در سال 1379 «يك رأي داوري و دو نقد» نوشته رنه ژان دوپويي، ژان فلاوين لاليو و فرانسوا ريگو است كه به رأي داوري در مورد اختلاف ميان دولت ليبي و دو شركت نفتي خارجي ميپردازد كه توسط رنه ژان دوپويي، استاد حقوق فرانسوي صادر شد كه بهعنوان داور واحد از سوي ديوان بينالمللي دادگستري انتخاب شده بود. اعتبار اين رأي در حدي است كه كمتر اتفاق افتاده است كه در آراء مهم داوري بينالمللي به آن استناد نشده باشد. اين كتاب شامل اين رأي و دو نقدي است كه يكي به طرفداري از آن و ديگري در رد آن نوشته شده است. «فلسفه حقوق» ميشل تروپه كه در سال 1381 منتشر شد و «بشريت و حاكميتها» مونيك شيميليه - ژانرو و «انديشههاي حقوقي» فيليپ مالوري كه هر دو سال 1382 درآمد، از ديگر ترجمههاي كلانتريان در اين سالهاست. از ميانه دهه هشتاد به بعد از اين مترجم چهار رمان منتشر شد و او همچنين «مرد روياها»، زندگينامه جان ريد نوشته رابرت روزنسون را در 1384 از طرف نشر چشمه منتشر كرد. «ظرافت جوجهتيغي» اثر موريل باربري از رمانهايي است كه با اقبال مخاطب مواجه شد. اين رمان كه در 1388 منتشر شد درباره خانم ميشل است كه ظرافت جوجهتيغي را دارد: «از بيرون پوشيده از خار، يك قلعه واقعي نفوذناپذير، ولي احساسم به من ميگويد كه از درون او به همان اندازه جوجهتيغي ظريف است، حيوان كوچك بيحال، بهشدت گوشهگير و بياندازه ظريف». البته ميتوان رمان باربري را ماجراي سرگذشت دو زن، رنه و پالوما دانست يكي در سن 54سالگي و ديگري 12ساله. پالوما بورژوايي است كه عليه طبقه خودش شورش ميكند و رنه پرولتر فرهيختهاي است كه خودخوانده است و برخلاف خاستگاه طبقاتي خود بسيار نظريه ميخواند. رمان «ظرافت جوجهتيغي» دومين رمان موريل باربري، نويسنده فرانسوي است كه جايزه برتر سال 2007 اتحاديه ناشران فرانسه را از آن خود كرده است. «ديدار به قيامت» اثر پيير لومتر كه در سال 1394 منتشر شد در فاصله سالهای 1927 تا 1929 میلادی میگذرد و درباره جنگ جهانی اول است. روایت روزگار دو سرباز جنگ که از بزرگترین کشتار قرن بیستم در جنگ اول جان سالم به در بردهاند اما درگیر مشکلاتی دیگر میشوند. داستان از جایی شروع میشود که دولت تصمیم گرفته بود کار از گور درآوردن پیکرهای سربازان کشتهشده در جنگ را که نزدیکیهای جبهه به خاک سپرده شده بود، به شرکتهای خصوصی واگذار کند. اين رمان پس از انتشار آن در فرانسه در 650 هزار نسخه به فروش رفت و مدتها در صدر پرفروشها باقی ماند و به 35 زبان نیز ترجمه شد. منتقدان اين رمان را نشانگر توانایی انکارناپذیر لومتر برای روایت تاریخ فرانسه ميدانند و داوران جایزه ادبی گنکور نيز معتقد بودند چنین رمان باشکوهی از جنگهای 1914-1918، تاکنون خلق نشده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.