|

ادبيات و رهايي

شرق: «چه‌بسا در نهايت چيز چنداني از كف نخواهيم داد»؛ كتابِ «كابوي تحمل‌ناپذير» اثر روبرتو بولانيو با اين نقلِ قول از فرانتس كافكا آغاز مي‌شود. اين كتاب مجموعه‌اي است از پنج داستان و دو خطابه كه بولانيو آن را چند روز پيش از مرگش تمام می‌کند و به ناشر مي‌سپارد. در همين كتاب جز پنج داستان خواندني، بولانيو يك مقاله يا به‌تعبيرِ مترجم كتاب «خطابه» دارد با عنوانِ «ادبیات + بیماری = بیماری» كه آن را به پزشكِ معالجش «دكتر ويكتور بارگاس، متخصص كبد» تقديم كرده است. بولانيو اين مقاله را در سال 2003 نوشت، زماني كه بيماري‌اش به اوج رسيده بود و ديگر مي‌دانست سرطان كبد او را از پا درخواهد آورد. او در اين مقاله كه آن را وصيت‌نامه ادبيِ بولانيو نيز خوانده‌اند، به نسبت ادبيات و بيماري پرداخته است. بولانيو در بخشي از مقاله با عنوان «بيماري و آزادي» مي‌نويسد: «نوشتن در باب بيماري خاصه اگر كسي سخت بيمار باشد، ممكن است بدل به شكنجه شود. نوشتن در باب بيماري، وقتي شخص هم سخت بيمار است و هم خودبيمارپندار، نوعي رفتار مازوخيستي يا از سر استيصال است، اما درعين‌حال مي‌تواند كنشي رهايي‌بخش باشد».
داستان‌هاي اين مجموعه نيز از اين قرارند: «جيم» درباره مردي كه از تفنگ‌داران و تكاوران كهنه‌كار در ويتنام بوده است. مردي كه راوي درباره او مي‌گويد «غمگين‌ترين آمريكايي» بوده است كه در زندگي‌اش ديده. «مردان سرخورده زيادي ديده‌ام، اما هيچ آدمي را نديده‌ام كه به اندازه جيم غمگين باشد». جيم خسته از جنگ مي‌گفت «جنگ ديگر بس است. حالا من شاعري هستم در جست‌وجوي شگفتي‌ها تا با كلماتي عادي و مرسوم بر زبان برانمشان». داستانِ بعدي «كابوي تحمل‌ناپذير» است. مانوئل پرادا شخصيتِ اصلي اين داستان وكيلي است بري از خطا، با كارنامه‌اي بي‌نقص. سرنوشت اما پرادا را به جايي مي‌كشاند كه سراسر متفاوت با گذشته خويش شود. «پليس موش‌هاي صحرايي» عنوان داستان ديگري است كه اين‌طور آغاز مي‌شود: «اسم من خوسه است، گرچه آنها كه از نزديك مي‌شناسندم پِپه صدايم مي‌زنند و عده‌اي ديگر، عموما كساني كه شناخت دقيقي از من ندارند يا چندان با هم اياق نيستيم، پپه پاسبان خطابم مي‌كنند». از داستان‌هاي خواندني اين مجموعه «سفر آلبارو روسلو» است كه پيش از اين با عنوانِ «آلوارو روسلات» در كتابِ «شرم نوشتن» با ترجمه پويا رفويي آمده بود. داستان درباره نويسنده‌اي است كه بولانيو او را «مورد عجيب‌وغريب» مي‌خواند. «گرچه در آنتولوژي پُر رمز و راز ادبي، مورد عجيب‌وغريب آلبارو روسلو جايگاه مهمي ندارد، با اين همه سزاوار توجه ماست؛ يا دست‌كم سزاوار يك دقيقه توجه ما» و از قضا داستان كه آغاز مي‌شود مخاطب با اتفاقي جالب‌ مواجه مي‌شود. «همان‌طوركه بي‌ترديد تمامي مشتاقان ادبيات آرژانتين در ميانه‌هاي قرن بيستم به ياد دارند - آنان كه انگشت‌شمار اما حي و حاضرند- روسلو نثرنويسي خوش‌مشرب و مبدع پيرنگ‌هاي بكر بود». اما گذر زمان اين شخصيت را چنان دگرگون كرد كه سادگي روسلو از پيش چشمانش رخت بست. «شايد او پيچيده بود؛ به عبارت ديگر خيلي خيلي پيچيده‌تر از آنچه فكرش را مي‌كرديم. منتها خوانش ديگري هم در اين ميان هست: چه‌بسا او فقط يكي از قربانيان سرنوشت بود». دو بخش ديگر كتاب نيز «دو قصه كاتوليك» و «افسانه كثولهو» نام دارند.
نظارت بر ناظران
«گزارش به كميسر» عنوان رماني پليسي از جيمز ميلز است كه مدتي پيش با ترجمه هادي آذري در نشر بيدگل به چاپ رسيد. جيمز ميلز، رمان‌نويس، فيلم‌نامه‌نويس و روزنامه‌نگار آمريكايي است كه در سال 1932 متولد شده است. او به‌عنوان روزنامه‌نگار با مجله آمريكايي لايف همكاري داشته و همچنين به‌عنوان مشاور و نويسنده در چند شبكه تلويزيوني به فعاليت پرداخته است. «گزارش به كميسر» از رمان‌هاي مشهور ميلز است كه در كنار ديگر كتاب او با نام «امپراطوري زيرزميني» جزء پرفروش‌ترين كتاب‌هاي نيويورك‌تايمز قرار داشته‌اند.
رمان‌هاي ميلز اغلب در ژانر رمان‌هاي پليسي و جنايي هستند و در اين ميان «گزارش به كميسر» روايتي است مستند كه براساس جزئيات دقيق پرونده‌اي جنايي نوشته شده است. ميلز در ابتداي كتاب از کارآگاهی با نام فرانك باتن تشكر كرده كه اين پرونده را براي اولين‌بار در اختيارش قرار داده تا او براساس گزارش‌هاي آن داستاني پليسي بنويسد. ميلز در مقدمه كتاب هم درباره اينكه کارآگاه باتن چگونه و چرا اين پرونده را در اختيار او گذاشته، مي‌نويسد: «باتن وارد رستوران كه شد يكي از آن پوشه‌هاي اداري قهوه‌ای‌رنگ دستش بود كه با نخ بسته شده بود. پشت ميزي نشستيم و بعد از گپي نيم‌ساعته از او پرسيدم توي پوشه چيست. گفت چيزي پيدا كرده كه مي‌خواهد در اختيار من بگذارد. گفت فكر كرده از آنجا كه من قبلا داستان پت باتلر را نوشته‌ام، شايد علاقه‌مند باشم دوباره درباره او و کارآگاهی كه به قتلش رسانده و آنچه واقعا بر آنها گذشته داستان ديگري بنويسم. گفت تمام داستان داخل پوشه است. حسابي مضطرب بود و كاملا رسمي رفتار مي‌كرد. پوشه را به من داد و با حالتي معذب و دستپاچه خداحافظي كرد و با من دست داد و رفت». اين پوشه، حاوي شش حلقه نوار كاست هفت اينچي و دسته‌اي كاغذ بود. كاغذهايي كه در آنها متن دست‌نويس نوارها نوشته شده بود و همچنين نسخه‌هايي از مدارك مرتبط با قتل باتلر و تحقيقات مربوط به آن نيز در پرونده وجود داشته است. ميلز نوارها را گوش مي‌دهد و با متن‌هاي پياده‌شده روي كاغذها تطبيق مي‌دهد و تصميم مي‌گيرد آنها را همان‌گونه كه تحويل گرفته، روايت كند و در روايتش نه چيزي را حذف كرده و نه اسامي را تغيير داده است. در توضيحات پشت جلد كتاب درباره اين رمان آمده: ‌«در گزارش به كميسر آدم‌ها دو دسته‌اند؛ آنها كه از پيش در نظم نمادين جامعه براي خودشان جايي پيدا كرده‌اند و آنها كه از همان اول براي جذب‌شدن در اين نظم مشكل دارند. در اينجا هم مثل هر رمان پليسي ديگري تقابل ميان نيك و بد شكل‌دهنده درام اصلي داستان است». براساس اين رمان فيلمي هم ساخته شده است.

شرق: «چه‌بسا در نهايت چيز چنداني از كف نخواهيم داد»؛ كتابِ «كابوي تحمل‌ناپذير» اثر روبرتو بولانيو با اين نقلِ قول از فرانتس كافكا آغاز مي‌شود. اين كتاب مجموعه‌اي است از پنج داستان و دو خطابه كه بولانيو آن را چند روز پيش از مرگش تمام می‌کند و به ناشر مي‌سپارد. در همين كتاب جز پنج داستان خواندني، بولانيو يك مقاله يا به‌تعبيرِ مترجم كتاب «خطابه» دارد با عنوانِ «ادبیات + بیماری = بیماری» كه آن را به پزشكِ معالجش «دكتر ويكتور بارگاس، متخصص كبد» تقديم كرده است. بولانيو اين مقاله را در سال 2003 نوشت، زماني كه بيماري‌اش به اوج رسيده بود و ديگر مي‌دانست سرطان كبد او را از پا درخواهد آورد. او در اين مقاله كه آن را وصيت‌نامه ادبيِ بولانيو نيز خوانده‌اند، به نسبت ادبيات و بيماري پرداخته است. بولانيو در بخشي از مقاله با عنوان «بيماري و آزادي» مي‌نويسد: «نوشتن در باب بيماري خاصه اگر كسي سخت بيمار باشد، ممكن است بدل به شكنجه شود. نوشتن در باب بيماري، وقتي شخص هم سخت بيمار است و هم خودبيمارپندار، نوعي رفتار مازوخيستي يا از سر استيصال است، اما درعين‌حال مي‌تواند كنشي رهايي‌بخش باشد».
داستان‌هاي اين مجموعه نيز از اين قرارند: «جيم» درباره مردي كه از تفنگ‌داران و تكاوران كهنه‌كار در ويتنام بوده است. مردي كه راوي درباره او مي‌گويد «غمگين‌ترين آمريكايي» بوده است كه در زندگي‌اش ديده. «مردان سرخورده زيادي ديده‌ام، اما هيچ آدمي را نديده‌ام كه به اندازه جيم غمگين باشد». جيم خسته از جنگ مي‌گفت «جنگ ديگر بس است. حالا من شاعري هستم در جست‌وجوي شگفتي‌ها تا با كلماتي عادي و مرسوم بر زبان برانمشان». داستانِ بعدي «كابوي تحمل‌ناپذير» است. مانوئل پرادا شخصيتِ اصلي اين داستان وكيلي است بري از خطا، با كارنامه‌اي بي‌نقص. سرنوشت اما پرادا را به جايي مي‌كشاند كه سراسر متفاوت با گذشته خويش شود. «پليس موش‌هاي صحرايي» عنوان داستان ديگري است كه اين‌طور آغاز مي‌شود: «اسم من خوسه است، گرچه آنها كه از نزديك مي‌شناسندم پِپه صدايم مي‌زنند و عده‌اي ديگر، عموما كساني كه شناخت دقيقي از من ندارند يا چندان با هم اياق نيستيم، پپه پاسبان خطابم مي‌كنند». از داستان‌هاي خواندني اين مجموعه «سفر آلبارو روسلو» است كه پيش از اين با عنوانِ «آلوارو روسلات» در كتابِ «شرم نوشتن» با ترجمه پويا رفويي آمده بود. داستان درباره نويسنده‌اي است كه بولانيو او را «مورد عجيب‌وغريب» مي‌خواند. «گرچه در آنتولوژي پُر رمز و راز ادبي، مورد عجيب‌وغريب آلبارو روسلو جايگاه مهمي ندارد، با اين همه سزاوار توجه ماست؛ يا دست‌كم سزاوار يك دقيقه توجه ما» و از قضا داستان كه آغاز مي‌شود مخاطب با اتفاقي جالب‌ مواجه مي‌شود. «همان‌طوركه بي‌ترديد تمامي مشتاقان ادبيات آرژانتين در ميانه‌هاي قرن بيستم به ياد دارند - آنان كه انگشت‌شمار اما حي و حاضرند- روسلو نثرنويسي خوش‌مشرب و مبدع پيرنگ‌هاي بكر بود». اما گذر زمان اين شخصيت را چنان دگرگون كرد كه سادگي روسلو از پيش چشمانش رخت بست. «شايد او پيچيده بود؛ به عبارت ديگر خيلي خيلي پيچيده‌تر از آنچه فكرش را مي‌كرديم. منتها خوانش ديگري هم در اين ميان هست: چه‌بسا او فقط يكي از قربانيان سرنوشت بود». دو بخش ديگر كتاب نيز «دو قصه كاتوليك» و «افسانه كثولهو» نام دارند.
نظارت بر ناظران
«گزارش به كميسر» عنوان رماني پليسي از جيمز ميلز است كه مدتي پيش با ترجمه هادي آذري در نشر بيدگل به چاپ رسيد. جيمز ميلز، رمان‌نويس، فيلم‌نامه‌نويس و روزنامه‌نگار آمريكايي است كه در سال 1932 متولد شده است. او به‌عنوان روزنامه‌نگار با مجله آمريكايي لايف همكاري داشته و همچنين به‌عنوان مشاور و نويسنده در چند شبكه تلويزيوني به فعاليت پرداخته است. «گزارش به كميسر» از رمان‌هاي مشهور ميلز است كه در كنار ديگر كتاب او با نام «امپراطوري زيرزميني» جزء پرفروش‌ترين كتاب‌هاي نيويورك‌تايمز قرار داشته‌اند.
رمان‌هاي ميلز اغلب در ژانر رمان‌هاي پليسي و جنايي هستند و در اين ميان «گزارش به كميسر» روايتي است مستند كه براساس جزئيات دقيق پرونده‌اي جنايي نوشته شده است. ميلز در ابتداي كتاب از کارآگاهی با نام فرانك باتن تشكر كرده كه اين پرونده را براي اولين‌بار در اختيارش قرار داده تا او براساس گزارش‌هاي آن داستاني پليسي بنويسد. ميلز در مقدمه كتاب هم درباره اينكه کارآگاه باتن چگونه و چرا اين پرونده را در اختيار او گذاشته، مي‌نويسد: «باتن وارد رستوران كه شد يكي از آن پوشه‌هاي اداري قهوه‌ای‌رنگ دستش بود كه با نخ بسته شده بود. پشت ميزي نشستيم و بعد از گپي نيم‌ساعته از او پرسيدم توي پوشه چيست. گفت چيزي پيدا كرده كه مي‌خواهد در اختيار من بگذارد. گفت فكر كرده از آنجا كه من قبلا داستان پت باتلر را نوشته‌ام، شايد علاقه‌مند باشم دوباره درباره او و کارآگاهی كه به قتلش رسانده و آنچه واقعا بر آنها گذشته داستان ديگري بنويسم. گفت تمام داستان داخل پوشه است. حسابي مضطرب بود و كاملا رسمي رفتار مي‌كرد. پوشه را به من داد و با حالتي معذب و دستپاچه خداحافظي كرد و با من دست داد و رفت». اين پوشه، حاوي شش حلقه نوار كاست هفت اينچي و دسته‌اي كاغذ بود. كاغذهايي كه در آنها متن دست‌نويس نوارها نوشته شده بود و همچنين نسخه‌هايي از مدارك مرتبط با قتل باتلر و تحقيقات مربوط به آن نيز در پرونده وجود داشته است. ميلز نوارها را گوش مي‌دهد و با متن‌هاي پياده‌شده روي كاغذها تطبيق مي‌دهد و تصميم مي‌گيرد آنها را همان‌گونه كه تحويل گرفته، روايت كند و در روايتش نه چيزي را حذف كرده و نه اسامي را تغيير داده است. در توضيحات پشت جلد كتاب درباره اين رمان آمده: ‌«در گزارش به كميسر آدم‌ها دو دسته‌اند؛ آنها كه از پيش در نظم نمادين جامعه براي خودشان جايي پيدا كرده‌اند و آنها كه از همان اول براي جذب‌شدن در اين نظم مشكل دارند. در اينجا هم مثل هر رمان پليسي ديگري تقابل ميان نيك و بد شكل‌دهنده درام اصلي داستان است». براساس اين رمان فيلمي هم ساخته شده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.