|

ادبيات اقليت‌ها

شرق: «حتي داستان فيلم را هم يادم نمي‌آيد. فقط (خيلي محو و مبهم) يادم است كه پر بود از لودگي و تعقيب و گريز‌هاي آبكي. چندوقت به چندوقت، بازيگر زن اصلي با يك بشقاب پر اسپاگتي نقش زمين مي‌شد يا اين‌كه مچ بازيگر مرد اصلي را در موقعيتي مشكوك مي‌گرفت. تماشاگرها مي‌خنديدند، نه به اين خاطر كه فيلم بامزه‌اي بود، بلكه چون از فرط ابلهانه‌بودن عجيب و غريب بود...». اين بخشي از داستان كوتاهي از كيم مونسو با نام «هلوي سيب» است كه به تازگي در مجموعه‌اي با نام «زخم و نوزده داستان ديگر» با ترجمه پژمان طهرانيان و نوشين جعفري در نشر ني منتشر شده است.
كيم مونسو از نويسندگان معاصري است كه در سال 1952 در بارسلوناي اسپانيا متولد شده است. مونسو، كه نام اصلي‌اش خواكيم مونسوئي گمس است در دانشگاه گرافيك خوانده و بعد از آن هم در همين رشته مشغول به كار شد اما خيلي زود شغلش را عوض كرد و به خبرنگاري و نويسندگي براي نشريات و راديو و تلويزيون ايالتي كاتالان روي آورد. سپس او به داستان‌نويسي پرداخت و به جز نوشتن براي رسانه‌ها و داستان‌نويسي، در طراحي‌هاي كميك، ترانه‌سرايي، بازيگري و فيلمنامه‌نويسي و مترجمي هم فعاليت كرده است. مونسو به زبان كاتالاني مي‌نويسد و تاكنون جوايز متعددي هم به دست آورده است. مونسو چندان تاثيري از داستان‌نويسي كاتالاني نگرفته و البته به قول مترجمان مي‌توان ردي از تاثير پره كالدرس و فرانسسك ترابال را در آثار او ديد. دونالد بارتلمي، خوليو كورتاسار و رمون كنو را مي‌توان نويسندگاني دانست كه الگوي مونسو در داستان‌نويسي بوده‌اند. در بخشي از پيشگفتار مترجمان درباره داستان‌نويسي مونسو آمده است: «نوشته‌هاي كيم مونسو توصيف‌كننده بداعت‌ها و محبس‌هايي است كه خودمان براي خودمان ساخته‌ايم: حصارهاي مدور خودساخته‌اي كه گيرمان مي‌اندازند. دستمايه او در داستان‌نويسي نه كاملا اطلاعات زندگي‌نامه‌اي است، نه سرگذشت نسل‌ها، نه داده‌هاي جامعه‌شناسانه و نه منابع شهري؛ بلكه عمدتا كلام، تخيلات و تصوراتِ به اشتراك گذاشته‌شده با خواننده‌اش است. برخي داستان‌هاي مونسو را در رده سوررئاليسم و رئاليسم جادويي تقسيم‌بندي مي‌كنند، اما برخي هم معتقدند كه آنچه مونسو مي‌نويسد به معناي دقيق كلمه داستان نيست، بلكه فوق ‌داستان/فراداستان است».
در مجموعه «زخم»، بيست داستان كوتاه از مونسو انتخاب شده‌اند كه در دو بخش داستان‌هاي دهه هفتاد ميلادي و داستان‌هاي دهه هشتاد ميلادي به بعد منتشر شده‌اند. در پايان كتاب نيز متن سخنراني كيم مونسو در نمايشگاه كتاب فرانكفورت سال 2007 ترجمه و منتشر شده است.
هشت داستان بخش اول كتاب با نام‌هاي «انشا: يكشنبه خود را چگونه گذراندم»، «تامسون، براون، كوريرو، فيليپس و...»، «هلوي سيب»، «گردون»، «عروسك‌هاي روسي»، «انتخاب»، «در سينما» و «الدبركوب» از ترجمه انگليسي كتاب o'clock كه در سال 1986 منتشر شده انتخاب و ترجمه شده‌اند. دوازده داستان بخش دوم كتاب نيز از ترجمه‌هاي اسپانيايي دو كتاب «هزار ابله» و «چرايي چيزها» انتخاب و ترجمه شده‌اند. عناوين اين داستان‌‌ها عبارتند از:‌ «سي سطر»، «ايمان»، «با قلبي در كف دست»، «پسر و خانم»، «چنگال»، «خوشا به آن روزها!»، «زخم»، «قرباني»، «مبارك‌ها باشه!»، «قارچ‌شناسي»، «قدرت اراده» و «داستان». پيش از اين نشر ني مجموعه داستان «گوادالاخارا» را از كيم مونسو منتشر كرده بود و بخش دوم همين مجموعه نيز پيش‌تر در كتابي با عنوان «چرا اين‌جا همه‌چي اين‌جوريه» در نشر مانِ كتاب به چاپ رسيده بود.
در بخشي از داستان «سي سطر» اين مجموعه مي‌خوانيم: «آقاي نويسنده با احتياط شروع به تايپ‌كردن مي‌كند. بايد داستان كوتاهي بنويسد. اين اواخر همه از مزاياي داستان كوتاه مي‌گويند، اما اگر قرار بر روراستي بود، او اعتراف مي‌كرد كه به طور كلي از داستان و مخصوصا از داستان كوتاه بيزار است. با همه اين‌ها، براي اين‌كه از قافله عقب نماند، خودش را مجبور مي‌بيند وارد موج جعلي متظاهراني شود كه خودشان را طرفدار ايجاز جا مي‌زنند. براي همين، ترس برش مي‌دارد از سرخوردن سبكبال انگشتانش روي دكمه‌ها و جاري‌شدن كلمات، يكي‌يكي پس از ديگري و به دنبال آن شكل‌گرفتن سطرها يكي‌يكي از پي سطري ديگر، بدون اين‌كه او بتواند روي موضوعي براي داستان تمركز كند، چون به دور و درازها خو گرفته است: بعضي وقت‌ها بايد صد صفحه بنويسد تا خودش سر درآورد كه دارد چه مي‌نويسد، و بعضي وقت‌ها حتي دويست صفحه كفايت نمي‌كند. هيچ وقت بابت طولاني‌شدن نوشته‌هايش نگراني به خود راه نداده است. هرچه طولاني‌تر بهتر: به هر سطر جديدي خوشامد گفته چون سطرها، يكي پس از ديگري، هم نشان‌دهنده حجم عظيم كارند هم عظمت اثرش. و براي همين-حتي اگر هم يك، دو يا پنجاه سطري كه در طول يك روز نوشته عملا چيزي به داستانش اضافه نكند- هرگز حذفشان نمي‌كند».

شرق: «حتي داستان فيلم را هم يادم نمي‌آيد. فقط (خيلي محو و مبهم) يادم است كه پر بود از لودگي و تعقيب و گريز‌هاي آبكي. چندوقت به چندوقت، بازيگر زن اصلي با يك بشقاب پر اسپاگتي نقش زمين مي‌شد يا اين‌كه مچ بازيگر مرد اصلي را در موقعيتي مشكوك مي‌گرفت. تماشاگرها مي‌خنديدند، نه به اين خاطر كه فيلم بامزه‌اي بود، بلكه چون از فرط ابلهانه‌بودن عجيب و غريب بود...». اين بخشي از داستان كوتاهي از كيم مونسو با نام «هلوي سيب» است كه به تازگي در مجموعه‌اي با نام «زخم و نوزده داستان ديگر» با ترجمه پژمان طهرانيان و نوشين جعفري در نشر ني منتشر شده است.
كيم مونسو از نويسندگان معاصري است كه در سال 1952 در بارسلوناي اسپانيا متولد شده است. مونسو، كه نام اصلي‌اش خواكيم مونسوئي گمس است در دانشگاه گرافيك خوانده و بعد از آن هم در همين رشته مشغول به كار شد اما خيلي زود شغلش را عوض كرد و به خبرنگاري و نويسندگي براي نشريات و راديو و تلويزيون ايالتي كاتالان روي آورد. سپس او به داستان‌نويسي پرداخت و به جز نوشتن براي رسانه‌ها و داستان‌نويسي، در طراحي‌هاي كميك، ترانه‌سرايي، بازيگري و فيلمنامه‌نويسي و مترجمي هم فعاليت كرده است. مونسو به زبان كاتالاني مي‌نويسد و تاكنون جوايز متعددي هم به دست آورده است. مونسو چندان تاثيري از داستان‌نويسي كاتالاني نگرفته و البته به قول مترجمان مي‌توان ردي از تاثير پره كالدرس و فرانسسك ترابال را در آثار او ديد. دونالد بارتلمي، خوليو كورتاسار و رمون كنو را مي‌توان نويسندگاني دانست كه الگوي مونسو در داستان‌نويسي بوده‌اند. در بخشي از پيشگفتار مترجمان درباره داستان‌نويسي مونسو آمده است: «نوشته‌هاي كيم مونسو توصيف‌كننده بداعت‌ها و محبس‌هايي است كه خودمان براي خودمان ساخته‌ايم: حصارهاي مدور خودساخته‌اي كه گيرمان مي‌اندازند. دستمايه او در داستان‌نويسي نه كاملا اطلاعات زندگي‌نامه‌اي است، نه سرگذشت نسل‌ها، نه داده‌هاي جامعه‌شناسانه و نه منابع شهري؛ بلكه عمدتا كلام، تخيلات و تصوراتِ به اشتراك گذاشته‌شده با خواننده‌اش است. برخي داستان‌هاي مونسو را در رده سوررئاليسم و رئاليسم جادويي تقسيم‌بندي مي‌كنند، اما برخي هم معتقدند كه آنچه مونسو مي‌نويسد به معناي دقيق كلمه داستان نيست، بلكه فوق ‌داستان/فراداستان است».
در مجموعه «زخم»، بيست داستان كوتاه از مونسو انتخاب شده‌اند كه در دو بخش داستان‌هاي دهه هفتاد ميلادي و داستان‌هاي دهه هشتاد ميلادي به بعد منتشر شده‌اند. در پايان كتاب نيز متن سخنراني كيم مونسو در نمايشگاه كتاب فرانكفورت سال 2007 ترجمه و منتشر شده است.
هشت داستان بخش اول كتاب با نام‌هاي «انشا: يكشنبه خود را چگونه گذراندم»، «تامسون، براون، كوريرو، فيليپس و...»، «هلوي سيب»، «گردون»، «عروسك‌هاي روسي»، «انتخاب»، «در سينما» و «الدبركوب» از ترجمه انگليسي كتاب o'clock كه در سال 1986 منتشر شده انتخاب و ترجمه شده‌اند. دوازده داستان بخش دوم كتاب نيز از ترجمه‌هاي اسپانيايي دو كتاب «هزار ابله» و «چرايي چيزها» انتخاب و ترجمه شده‌اند. عناوين اين داستان‌‌ها عبارتند از:‌ «سي سطر»، «ايمان»، «با قلبي در كف دست»، «پسر و خانم»، «چنگال»، «خوشا به آن روزها!»، «زخم»، «قرباني»، «مبارك‌ها باشه!»، «قارچ‌شناسي»، «قدرت اراده» و «داستان». پيش از اين نشر ني مجموعه داستان «گوادالاخارا» را از كيم مونسو منتشر كرده بود و بخش دوم همين مجموعه نيز پيش‌تر در كتابي با عنوان «چرا اين‌جا همه‌چي اين‌جوريه» در نشر مانِ كتاب به چاپ رسيده بود.
در بخشي از داستان «سي سطر» اين مجموعه مي‌خوانيم: «آقاي نويسنده با احتياط شروع به تايپ‌كردن مي‌كند. بايد داستان كوتاهي بنويسد. اين اواخر همه از مزاياي داستان كوتاه مي‌گويند، اما اگر قرار بر روراستي بود، او اعتراف مي‌كرد كه به طور كلي از داستان و مخصوصا از داستان كوتاه بيزار است. با همه اين‌ها، براي اين‌كه از قافله عقب نماند، خودش را مجبور مي‌بيند وارد موج جعلي متظاهراني شود كه خودشان را طرفدار ايجاز جا مي‌زنند. براي همين، ترس برش مي‌دارد از سرخوردن سبكبال انگشتانش روي دكمه‌ها و جاري‌شدن كلمات، يكي‌يكي پس از ديگري و به دنبال آن شكل‌گرفتن سطرها يكي‌يكي از پي سطري ديگر، بدون اين‌كه او بتواند روي موضوعي براي داستان تمركز كند، چون به دور و درازها خو گرفته است: بعضي وقت‌ها بايد صد صفحه بنويسد تا خودش سر درآورد كه دارد چه مي‌نويسد، و بعضي وقت‌ها حتي دويست صفحه كفايت نمي‌كند. هيچ وقت بابت طولاني‌شدن نوشته‌هايش نگراني به خود راه نداده است. هرچه طولاني‌تر بهتر: به هر سطر جديدي خوشامد گفته چون سطرها، يكي پس از ديگري، هم نشان‌دهنده حجم عظيم كارند هم عظمت اثرش. و براي همين-حتي اگر هم يك، دو يا پنجاه سطري كه در طول يك روز نوشته عملا چيزي به داستانش اضافه نكند- هرگز حذفشان نمي‌كند».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.