|

دكتر ظريف و ديپلماسي علمي

مهدي زارع*

تابستان سال ١٣٩٢ وقتي وزارت امور خارجه از سوي دكتر روحاني به دكتر محمدجواد ظريف سپرده شد، من تازه خواندن كتاب «آقاي سفير» را تمام كرده بودم كه شرح زندگي اين ديپلمات كاركشته ايران بود. ما زلزله‌شناسان در علم و در جامعه علمي خود مرز نداريم؛ چراكه داده‌ها و اطلاعات لرزه‌اي زمين به صورت شبكه لرزه‌نگاري در جهان ثبت مي‌شود و مثلا وقتي زلزله 21/8/96 سرپل ذهاب رخ داد، داده‌هاي آن از تهران تا توكيو، لس‌آنجلس، مسكو، بغداد و دهلي‌نو، همه‌جا ثبت شد و داده‌هاي زلزله از سوي همه اين مراكز به اشتراك گذاشته شد. با تصويب شش قطع‌نامه شوراي امنيت سازمان ملل براي تحريم ايران (ذيل بند هفت منشور ملل متحد) تا سال ١٣٩٢ به‌تدريج همكاري‌هاي علمي و بين‌المللي محدود و در نهايت در بعضي حوزه‌ها در حال متوقف‌شدن بود. بسياري از همكاري‌هاي علمي نه الزاما به دليل تحريم‌ها، بلكه به خاطر فضاي منفي ناشي از تحريم‌ها، با ايران يا قطع شده بود يا بسيار محدود. با آمدن دكتر ظريف و توافق اوليه هسته‌اي در ژنو در آذر ١٣٩٢ تا نهايي‌شدن توافق هسته‌اي (برجام) در ٢٣ تير ١٣٩٥ كه ماراتن مذاكرات هسته‌اي با هدايت دكتر ظريف به پيش مي‌رفت، مي‌شد ديد گام به گام يخ ارتباطات علمي بين‌المللي آب مي‌شود. كشور همچنان درگير مشكلات اقتصادي بود و هست، ولي مهم آن بود كه وقتي كار به كاردان سپرده مي‌شود، فضاي منفي به‌تدريج كنار مي‌رود. وقتي در كاتالوگ دانشگاه دنور كلرادو (جايي كه دكتر ظريف در آن دكتراي خود را در سال ١٣٦٧/١٩٨٨ به پايان رساند) در سال ٢٠١٤ از دكتر ظريف به‌عنوان يكي از چند نفر فارغ‌التحصيل برجسته ياد مي‌كنند، مي‌شود فهميد كه دولتمردان هم‌وطن من نيز مي‌توانند از افراد برجسته‌اي باشند كه جامعه آكادميك بين‌المللي، هم تلاش و هم افتخار می‌كنند تا او را به خود نسبت دهند. از همان سال ٩٢ مي‌ديدم كه پسرم تحت تأثیر شخصيت دكتر ظريف، مي‌گويد من هم مي‌خواهم علوم سياسي و روابط بين‌الملل بخوانم و خواندن كتاب‌هاي مرتبط با تاريخ و سياست در جهان را از همان زمان با اشتياق شروع كرد. وقتي خبر آمد كه دكتر ظريف در دور آخر مذاكرات هسته‌اي در وين، به طرف اروپايي گفته «هرگز يك ايراني را تهديد نكن»، مي‌ديدم كه فرزندانم چطور احساس غرور مي‌كنند. در سال‌هاي ٢٠١٥ تا ٢٠١٧ كه مشغول تكميل مطالعات و تز دوم خود درباره خطر زلزله در منطقه خاورميانه در دانشگاه استراسبورگ بودم، از استاد الجزايري‌تبار دانشگاه، پروفسور مصطفي مقراوي، مي‌شنيدم كه مي‌گفت ما الجزايري‌ها به مهارت در ديپلماسي معروفيم، ولي در سال‌هاي اخير اين دكتر ظريف طوري كار ديپلماسي مملكت شما را به‌ويژه در برابر قدرت‌هاي غربي با موفقيت پيش برده كه تحسين نخبگان الجزاير را هم برانگيخته است. دكتر ظريف چهره ملي و بين‌المللي ايران است. به لحاظ تاريخ حدود ١٥٠ ساله دوران وزارت امور خارجه در ايران، نام او به‌عنوان وزير كاردان، از درخشان‌ترين‌هاست. در كارداني و درايت در عرصه ديپلماسي و دفاع از منافع ملي ايران، نام و نقش دكتر ظريف، يادآور نقش بزرگاني مانند ميرزا تقي‌خان اميركبير و زنده‌ياد دكتر محمد مصدق است. ملت ايران نام دكتر ظريف را به‌عنوان كسي به خاطر خواهند سپرد كه شجاعانه و مدبرانه از منافع ملي ايران دفاع كرده و به جايگاه وزير امور خارجه اعتبار بخشيد.

* استاد پژوهشگاه زلزله و عضو فرهنگستان علوم

تابستان سال ١٣٩٢ وقتي وزارت امور خارجه از سوي دكتر روحاني به دكتر محمدجواد ظريف سپرده شد، من تازه خواندن كتاب «آقاي سفير» را تمام كرده بودم كه شرح زندگي اين ديپلمات كاركشته ايران بود. ما زلزله‌شناسان در علم و در جامعه علمي خود مرز نداريم؛ چراكه داده‌ها و اطلاعات لرزه‌اي زمين به صورت شبكه لرزه‌نگاري در جهان ثبت مي‌شود و مثلا وقتي زلزله 21/8/96 سرپل ذهاب رخ داد، داده‌هاي آن از تهران تا توكيو، لس‌آنجلس، مسكو، بغداد و دهلي‌نو، همه‌جا ثبت شد و داده‌هاي زلزله از سوي همه اين مراكز به اشتراك گذاشته شد. با تصويب شش قطع‌نامه شوراي امنيت سازمان ملل براي تحريم ايران (ذيل بند هفت منشور ملل متحد) تا سال ١٣٩٢ به‌تدريج همكاري‌هاي علمي و بين‌المللي محدود و در نهايت در بعضي حوزه‌ها در حال متوقف‌شدن بود. بسياري از همكاري‌هاي علمي نه الزاما به دليل تحريم‌ها، بلكه به خاطر فضاي منفي ناشي از تحريم‌ها، با ايران يا قطع شده بود يا بسيار محدود. با آمدن دكتر ظريف و توافق اوليه هسته‌اي در ژنو در آذر ١٣٩٢ تا نهايي‌شدن توافق هسته‌اي (برجام) در ٢٣ تير ١٣٩٥ كه ماراتن مذاكرات هسته‌اي با هدايت دكتر ظريف به پيش مي‌رفت، مي‌شد ديد گام به گام يخ ارتباطات علمي بين‌المللي آب مي‌شود. كشور همچنان درگير مشكلات اقتصادي بود و هست، ولي مهم آن بود كه وقتي كار به كاردان سپرده مي‌شود، فضاي منفي به‌تدريج كنار مي‌رود. وقتي در كاتالوگ دانشگاه دنور كلرادو (جايي كه دكتر ظريف در آن دكتراي خود را در سال ١٣٦٧/١٩٨٨ به پايان رساند) در سال ٢٠١٤ از دكتر ظريف به‌عنوان يكي از چند نفر فارغ‌التحصيل برجسته ياد مي‌كنند، مي‌شود فهميد كه دولتمردان هم‌وطن من نيز مي‌توانند از افراد برجسته‌اي باشند كه جامعه آكادميك بين‌المللي، هم تلاش و هم افتخار می‌كنند تا او را به خود نسبت دهند. از همان سال ٩٢ مي‌ديدم كه پسرم تحت تأثیر شخصيت دكتر ظريف، مي‌گويد من هم مي‌خواهم علوم سياسي و روابط بين‌الملل بخوانم و خواندن كتاب‌هاي مرتبط با تاريخ و سياست در جهان را از همان زمان با اشتياق شروع كرد. وقتي خبر آمد كه دكتر ظريف در دور آخر مذاكرات هسته‌اي در وين، به طرف اروپايي گفته «هرگز يك ايراني را تهديد نكن»، مي‌ديدم كه فرزندانم چطور احساس غرور مي‌كنند. در سال‌هاي ٢٠١٥ تا ٢٠١٧ كه مشغول تكميل مطالعات و تز دوم خود درباره خطر زلزله در منطقه خاورميانه در دانشگاه استراسبورگ بودم، از استاد الجزايري‌تبار دانشگاه، پروفسور مصطفي مقراوي، مي‌شنيدم كه مي‌گفت ما الجزايري‌ها به مهارت در ديپلماسي معروفيم، ولي در سال‌هاي اخير اين دكتر ظريف طوري كار ديپلماسي مملكت شما را به‌ويژه در برابر قدرت‌هاي غربي با موفقيت پيش برده كه تحسين نخبگان الجزاير را هم برانگيخته است. دكتر ظريف چهره ملي و بين‌المللي ايران است. به لحاظ تاريخ حدود ١٥٠ ساله دوران وزارت امور خارجه در ايران، نام او به‌عنوان وزير كاردان، از درخشان‌ترين‌هاست. در كارداني و درايت در عرصه ديپلماسي و دفاع از منافع ملي ايران، نام و نقش دكتر ظريف، يادآور نقش بزرگاني مانند ميرزا تقي‌خان اميركبير و زنده‌ياد دكتر محمد مصدق است. ملت ايران نام دكتر ظريف را به‌عنوان كسي به خاطر خواهند سپرد كه شجاعانه و مدبرانه از منافع ملي ايران دفاع كرده و به جايگاه وزير امور خارجه اعتبار بخشيد.

* استاد پژوهشگاه زلزله و عضو فرهنگستان علوم

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.