|

زبانِ نگريستن

نسيم آصف: «نگاه هنرمند»، «شگردهاي طراحي» و «طراحي پيكرده» عناوين كتاب‌هايي از پيتر يني هستند كه هر سه به‌تازگي با ترجمه كامران غبرايي در مجموعه‌اي با نام «ديدآموزي» در نشر چتر فیروزه منتشر شده‌اند. كتاب‌هاي اين مجموعه براي كساني كه قصد يادگيري طراحي دارند يا مي‌خواهند مهارت‌هاي رسم خود را ارتقا دهند، منتشر مي‌شود و كتاب‌هاي اين مجموعه مي‌توانند به‌عنوان منبعي براي الهام‌گيري و تمرين‌هاي آسان به مخاطبانشان كمك كنند. كامران غبرايي در پیشگفتار اين مجموعه به موضوع رابطه هنر با اقتصاد و سياست اشاره كرده و سپس به آموزش هنر پرداخته است. او به اين نكته اشاره كرده كه در دوران معاصر هنر به كالايي فاخر بدل شده كه در فرايند انباشت سرمايه از ذات اصلي‌اش تهي شده است. در بخشي از اين پیشگفتار درباره آموزش هنر آمده: «...آموزش بايد همواره از گذرگاه اصلاح بگذرد و به پالايه نقد تجهيز شود، وگرنه به خدمت پول درمي‌آيد و دست سياست‌هاي فرهنگي هم هميشه از دست پول كوتاه‌تر است. البته واماندن آموزش هنر از بسياري از برنامه‌هاي مدرسه‌اي و دولتي شر مطلق نبوده و همين بي‌اعتنايي دولت‌ها و نظام‌هاي آموزشي به آموزش هنر خيري هم داشته است: در پي تصدي‌گري و دخالت كمتر دولت‌ها، اصلاح آموزش هنر همواره نسبت به باقي آموزش‌ها سهل‌تر بوده است. مجموعه‌اي كه پيش‌رو داريد، از همين روزنه مجرايي براي اصلاح آموزش طراحي مي‌گشايد. پيتر يني، خالق اين مجموعه مي‌كوشد با واژگون‌ساختن پيش‌فرض‌ها و انگاشته‌هاي مسلط بر جهان طراحي، مدخل گران‌سنگ آموزش طراحي را اصلاح كند. حالا چرا طراحي؟ در بيشتر نظام‌هاي آموزشي هنرهاي تجسمي، كار آموزش با تمرين و تحصيل طراحي آغاز مي‌شود. هنرجو با عمل به طراحي در واقع مي‌آموزد تا با نگريستن، واساختن و تفسيركردن يك پديدار آن را با خوانشي نو يا با روايتي مشابه بازسازي كند. همين تعريف از طراحي به زعم پيتر يني كاستي‌هايي دارد و جاي تخيل در آن خالي است». پيتر يني در كتاب‌هاي اين مجموعه اين نكات را در تمرين‌هايش نشان مي‌دهد. «نگاه هنرمند» كتاب اول اين مجموعه است و هدف آن «واسازي شيوه نگريستن» است. يني نگريستن را بر هر كنش ديگري در طراحي مقدم مي‌داند و مي‌خواهد با تغيير شيوه نگريستن، آموزش طراحي را گامي به جلو ببرد. اين نوع نگاه در همان جملات ابتدايي پیشگفتار نويسنده ديده مي‌شود: «ذهن آدمي كارگاه اوست و چشمانش چراغ‌هاي كارگاه. هنرمندان غيرحرفه‌اي و ناآشنا با آموزش رسمي نيز همچون ديگر هنرمندان براي خلق‌كردن از قوه تخيلشان استفاده مي‌كنند. چشم بي‌درنگ شيفته نظم مي‌شود و حتي در الگوهاي اتفاقي هم در پي نظم مي‌گردد. با اين كتاب كوچك قصد دارم چشمان شما را بر تصادفي‌ها و امكان‌هاي خلق نهفته در اشيای روزمره و بر زيبايي امر عادي و چيزهايي همچون ابرها و خراشيدگي‌ها و تورفتگي‌ها باز كنم». يني مي‌گويد پس از خواندن اين كتاب چشم ما با تصويرهايي مواجه مي‌شود كه بارها ناديده‌شان گرفته‌‌ايم. «شگردهاي طراحي» عنوان دومين كتاب اين مجموعه است، آن‌طوركه از عنوان كتاب هم برمي‌آيد، رساله‌اي است درباره «انديشه طراحي». يني در اين كتاب طراحي نشان مي‌دهد كه طراحي نيز همچون زبان گفتار،‌ ابزاري است براي بيان و بايد آن را نوعي زبان به‌شمار آورد. غبرايي در پیشگفتار جلد دوم به اين نكته اشاره كرده كه اين كتاب «نحو اين زبان» را هدف قرار داده و ما را به انديشيدن درباره ساختار نحوي «زبان نگريستن» وامي‌دارد. يني در اين كتاب كوشيده تا طراحي را مانند «كنشي بديهي و تكرارشونده» وارد زندگي روزمره كند. او تمرين‌هاي ارائه‌شده در اين كتاب را نه راه‌كار، بلكه راهي براي بازكشف طراحي مي‌داند، بازكشفي كه مدام نوسازي و بازخواني‌ مي‌شود. «طراحي پيكره»، كتاب سوم مجموعه ديدآموزي است و در اين كتاب به‌طور خاص بر طراحي پيكره انسان تمركز شده است. يني در اين كتاب شيوه‌هاي بازنمايي پيكرده را بررسي کرده و نشان داده كه هر پيكره يا فيگور «حركت» هم دارد و هر حركت را مي‌توان نقش كرد و البته هر نقشي الزاما منقوش بر كاغذ نيست. يني در بخشي از پيشگفتارش در اين كتاب نوشته: «آيا در اين روزگار ديجيتالي آيا هنوز رواست كه مداد دست بگيريم و روي برگه‌هاي كوچك و بزرگ پيكره‌هاي ريزودرشت طراحي كنيم؟ اگر چنين كنيم، آيا از سر سادگي كودكانه است؟ آيا در عصر اينترنت مي‌توان چيزي به نام مديوم يا رسانه‌اي هنري را موجه دانست؟ هيچ پاسخ علمي و متقني در كار نيست، اما بايد دل به دريا زد و گفت بله. طراحي، در كنار بسياري كنش‌هاي ديگر، ما را به شور، خنده بازي و تخيل وامي‌دارد. مي‌توانيم در همان حال كه در زبان تصويرها كاوش مي‌كنيم، مهارت‌هاي طراحي‌مان را هم بهبود ببخشيم. آيا امر يادگيري، حتي در مدرسه مستلزم آن نيست كه موضوع آموزشي ايضاح شود؟ ما هميشه از تصويرها براي معنابخشيدن به پديدارها و براي روشن‌ساختن جهان پيراموني استفاده كرده‌ايم».

نسيم آصف: «نگاه هنرمند»، «شگردهاي طراحي» و «طراحي پيكرده» عناوين كتاب‌هايي از پيتر يني هستند كه هر سه به‌تازگي با ترجمه كامران غبرايي در مجموعه‌اي با نام «ديدآموزي» در نشر چتر فیروزه منتشر شده‌اند. كتاب‌هاي اين مجموعه براي كساني كه قصد يادگيري طراحي دارند يا مي‌خواهند مهارت‌هاي رسم خود را ارتقا دهند، منتشر مي‌شود و كتاب‌هاي اين مجموعه مي‌توانند به‌عنوان منبعي براي الهام‌گيري و تمرين‌هاي آسان به مخاطبانشان كمك كنند. كامران غبرايي در پیشگفتار اين مجموعه به موضوع رابطه هنر با اقتصاد و سياست اشاره كرده و سپس به آموزش هنر پرداخته است. او به اين نكته اشاره كرده كه در دوران معاصر هنر به كالايي فاخر بدل شده كه در فرايند انباشت سرمايه از ذات اصلي‌اش تهي شده است. در بخشي از اين پیشگفتار درباره آموزش هنر آمده: «...آموزش بايد همواره از گذرگاه اصلاح بگذرد و به پالايه نقد تجهيز شود، وگرنه به خدمت پول درمي‌آيد و دست سياست‌هاي فرهنگي هم هميشه از دست پول كوتاه‌تر است. البته واماندن آموزش هنر از بسياري از برنامه‌هاي مدرسه‌اي و دولتي شر مطلق نبوده و همين بي‌اعتنايي دولت‌ها و نظام‌هاي آموزشي به آموزش هنر خيري هم داشته است: در پي تصدي‌گري و دخالت كمتر دولت‌ها، اصلاح آموزش هنر همواره نسبت به باقي آموزش‌ها سهل‌تر بوده است. مجموعه‌اي كه پيش‌رو داريد، از همين روزنه مجرايي براي اصلاح آموزش طراحي مي‌گشايد. پيتر يني، خالق اين مجموعه مي‌كوشد با واژگون‌ساختن پيش‌فرض‌ها و انگاشته‌هاي مسلط بر جهان طراحي، مدخل گران‌سنگ آموزش طراحي را اصلاح كند. حالا چرا طراحي؟ در بيشتر نظام‌هاي آموزشي هنرهاي تجسمي، كار آموزش با تمرين و تحصيل طراحي آغاز مي‌شود. هنرجو با عمل به طراحي در واقع مي‌آموزد تا با نگريستن، واساختن و تفسيركردن يك پديدار آن را با خوانشي نو يا با روايتي مشابه بازسازي كند. همين تعريف از طراحي به زعم پيتر يني كاستي‌هايي دارد و جاي تخيل در آن خالي است». پيتر يني در كتاب‌هاي اين مجموعه اين نكات را در تمرين‌هايش نشان مي‌دهد. «نگاه هنرمند» كتاب اول اين مجموعه است و هدف آن «واسازي شيوه نگريستن» است. يني نگريستن را بر هر كنش ديگري در طراحي مقدم مي‌داند و مي‌خواهد با تغيير شيوه نگريستن، آموزش طراحي را گامي به جلو ببرد. اين نوع نگاه در همان جملات ابتدايي پیشگفتار نويسنده ديده مي‌شود: «ذهن آدمي كارگاه اوست و چشمانش چراغ‌هاي كارگاه. هنرمندان غيرحرفه‌اي و ناآشنا با آموزش رسمي نيز همچون ديگر هنرمندان براي خلق‌كردن از قوه تخيلشان استفاده مي‌كنند. چشم بي‌درنگ شيفته نظم مي‌شود و حتي در الگوهاي اتفاقي هم در پي نظم مي‌گردد. با اين كتاب كوچك قصد دارم چشمان شما را بر تصادفي‌ها و امكان‌هاي خلق نهفته در اشيای روزمره و بر زيبايي امر عادي و چيزهايي همچون ابرها و خراشيدگي‌ها و تورفتگي‌ها باز كنم». يني مي‌گويد پس از خواندن اين كتاب چشم ما با تصويرهايي مواجه مي‌شود كه بارها ناديده‌شان گرفته‌‌ايم. «شگردهاي طراحي» عنوان دومين كتاب اين مجموعه است، آن‌طوركه از عنوان كتاب هم برمي‌آيد، رساله‌اي است درباره «انديشه طراحي». يني در اين كتاب طراحي نشان مي‌دهد كه طراحي نيز همچون زبان گفتار،‌ ابزاري است براي بيان و بايد آن را نوعي زبان به‌شمار آورد. غبرايي در پیشگفتار جلد دوم به اين نكته اشاره كرده كه اين كتاب «نحو اين زبان» را هدف قرار داده و ما را به انديشيدن درباره ساختار نحوي «زبان نگريستن» وامي‌دارد. يني در اين كتاب كوشيده تا طراحي را مانند «كنشي بديهي و تكرارشونده» وارد زندگي روزمره كند. او تمرين‌هاي ارائه‌شده در اين كتاب را نه راه‌كار، بلكه راهي براي بازكشف طراحي مي‌داند، بازكشفي كه مدام نوسازي و بازخواني‌ مي‌شود. «طراحي پيكره»، كتاب سوم مجموعه ديدآموزي است و در اين كتاب به‌طور خاص بر طراحي پيكره انسان تمركز شده است. يني در اين كتاب شيوه‌هاي بازنمايي پيكرده را بررسي کرده و نشان داده كه هر پيكره يا فيگور «حركت» هم دارد و هر حركت را مي‌توان نقش كرد و البته هر نقشي الزاما منقوش بر كاغذ نيست. يني در بخشي از پيشگفتارش در اين كتاب نوشته: «آيا در اين روزگار ديجيتالي آيا هنوز رواست كه مداد دست بگيريم و روي برگه‌هاي كوچك و بزرگ پيكره‌هاي ريزودرشت طراحي كنيم؟ اگر چنين كنيم، آيا از سر سادگي كودكانه است؟ آيا در عصر اينترنت مي‌توان چيزي به نام مديوم يا رسانه‌اي هنري را موجه دانست؟ هيچ پاسخ علمي و متقني در كار نيست، اما بايد دل به دريا زد و گفت بله. طراحي، در كنار بسياري كنش‌هاي ديگر، ما را به شور، خنده بازي و تخيل وامي‌دارد. مي‌توانيم در همان حال كه در زبان تصويرها كاوش مي‌كنيم، مهارت‌هاي طراحي‌مان را هم بهبود ببخشيم. آيا امر يادگيري، حتي در مدرسه مستلزم آن نيست كه موضوع آموزشي ايضاح شود؟ ما هميشه از تصويرها براي معنابخشيدن به پديدارها و براي روشن‌ساختن جهان پيراموني استفاده كرده‌ايم».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.