|

سيری در ادبيات ايران و جهان

شرق: «ادبیات جهان را چگونه بخوانیم» کتابی است از دیوید دمراش که با ترجمه شبنم بزرگی در نشر چشمه منتشر شده است. دیوید دمراش، استاد دانشگاه کلمبیا، در این کتاب از تجربه‌های خود در خواندن ادبیات جهان با خوانندگان سخن می‌گوید و نقشه راهی به ‌دست می‌دهد از شیوه خواندن ادبیاتی که برای مخاطبانش غریب و بیگانه است، چراکه متعلق به کشورهایی است که مخاطب از ادبیاتشان شناخت پیشینی ندارد. این کتاب چنان‌ که در مقدمه آن آمده، دو هدف را مدنظر دارد: یکی ارائه شیوه‌ای برای خواندن و درک ادبیات کشورهای مختلف و محدودنماندن به ادبیات یک یا چند کشور و دیگری شیوه‌هایی که به‌کاربستن آنها به جهانی‌شدن یک اثر ادبی می‌انجامد. دمراش در‌این‌باره بحث می‌کند که راه‌های درک ادبیاتی که با زبان و فرهنگ آن بیگانه‌ایم چیست و از سوی دیگر ادبیات یک کشور چگونه می‌تواند از مرزهای بومی فراتر برود. او در بخشی از مقدمه کتاب می‌نویسد: «این کتاب حول محور مهارت‌هایی سازمان ‌یافته که لازم است در خود پرورش بدهیم یا هوشیار و بیدارشان کنیم تا بتوانیم ادبیات جهان را بفهمیم و از آن لذت ببریم». او همچنین پس از توضیحی درباره چهار فصل آغازین کتاب می‌نویسد: «همان‌طورکه فصل‌های آغازین بر راه‌هایی تأکید دارد که بتوانیم به درون متنی به زبان دیگر نفوذ کنیم، فصل پنج و شش به بررسی راه‌هایی می‌پردازد که خود نویسندگان بتوانند از فرهنگشان فراتر بروند». کتاب «ادبیات جهان را چگونه بخوانیم» از شش فصل تشکیل شده با عنوان‌های: ادبیات چیست؟، خواندن در گذر زمان، خواندن در گذر فرهنگ، خواندن ترجمه، گذر از مرزها و جهانی‌شدن. در پایان نیز مؤخره‌ای آمده و چنان‌ که نویسنده توضیح داده «به اجمال راهکارهایی ارائه می‌دهد که چطور خوانندگانِ علاقه‌مند می‌توانند در خواندن و بررسی ادبیات جهان پیش‌تر بروند؛ از متون ابتدایی گرفته تا خوانش‌های انتقادی، پژوهش زبانی و حتی بررسی مدت‌زمانی که نویسنده خارج از کشور سپری کرده است». این کتاب گستره‌ای وسیع از ادبیات کشورهای مختلف را دربر می‌گیرد. در این کتاب از آثاری پدیدآمده در زمان‌های مختلف، از گذشته‌های بسیار دور تا روزگار معاصر، سخن به میان آمده و نویسنده فقط به آثار مشهور بسنده نکرده و سراغ آثار ناآشناتر هم رفته است.
«آغازكنندگان رمان مدرن ايران» نوشته حسين سناپور از ديگر آثار جدید نشر چشمه است. آن‌طوركه از عنوان اين كتاب هم برمي‌آيد، سناپور در اين كتاب سراغ آغازكنندگان رمان مدرن ايران رفته و به تحليل «بوف ‌كور» صادق هدايت، «سنگي بر گوري» جلال آل‌احمد، «سنگ‌ صبور» صادق چوبك، «خروس» ابراهيم گلستان، «شازده‌احتجاب» هوشنگ گلشيري، «كريستين و كيد» هوشنگ گلشيري، «آشغالدوني» غلامحسين ساعدي و «ملكوت» بهرام صادقي پرداخته است. سناپور اين كتاب را از يك ‌سو به آغازكنندگان رمان مدرن محدود كرده و از سوي ديگر داستان‌هاي رئاليستي را هم كنار گذاشته است، چراكه به قول خودش «آنها حال‌وهواي ديگري دارند و جهاني ديگر خلق مي‌كنند با تفاوت‌هاي اساسي در مقايسه با داستان‌هايي كه در اين مجموعه به آنها پرداخته شده است». آثاري كه در اين كتاب مورد بررسي قرار گرفته‌اند آثاري كوتاه‌اند، البته به‌جز «سنگ ‌صبور» همچنين همگي پيش از انقلاب هم منتشر شده‌اند. سناپور با اشاره به كوتاه‌بودن اين آثار نوشته: «كوتاهي اغلب اين رمان‌هاي مدرن - با حجم حدود صد صفحه و كمتر جالب است. انگار فضاهاي كم‌وبيش غريب اين رمان‌ها اجازه گسترش بيش از اين نمي‌داده است. مي‌شود البته آن را به غيرحرفه‌اي‌بودن داستان‌نويسي كشورمان هم ربط داد كه خود‌به‌خود چندان مجال كارهاي بلند را انگار نمي‌داده است. اما نگاه به حجم زياد كارهاي رئاليستي نشان مي‌دهد كه دليل كوتاهي رمان‌هاي مدرن بايد چيزي در خود اين رمان‌ها باشد و نه لزوما غيرحرفه‌اي‌بودن نويسندگي در ايران. به گمان من تمركز بر مفاهيم و ايده‌ها، به‌جاي تمركز بر شخصيت‌ها و وضعيت اجتماعي، دليل كوتاهي اين رمان‌هاي مدرن است».
سناپور در پيش‌درآمد كتاب بازخواني ميراث گذشته را ضرورتي اجتناب‌ناپذير براي پيشرفت داستان‌نويسي دانسته است. اما او كار بازخواني را فقط مختص به منتقد نمي‌داند و آن را براي نويسنده‌اي كه مي‌خواهد بر شانه پيشينيان بايستد و فراتر رود هم ضروري مي‌داند. ازاين‌روست كه او در اين كتاب، به بازخواني آثاري پرداخته كه به گمانش بيشترين تأثير را بر داستان‌نويسي بعد از خودشان گذاشته‌اند. سناپور در بخشي از پيش‌درآمدش درباره درون‌مايه‌هاي رمان‌هايي كه در اين كتاب به آنها پرداخته نوشته است: «درون‌مايه‌هاي اين رمان‌هاي كوتاه و مدرن را هم مي‌توانم در توجه‌شان به تاريخ پر از جبر و خشونتمان خلاصه كنم. چه حتی آن‌گاه كه عاشقانه كريستين و كيد را هم كه مي‌خوانيم، باز موانع آن عشق را در تقابل تاريخ ايران (شرق) و غرب مي‌يابيم و اينكه خشونت و چرخه جبري سرنوشت هركدام را از ديگري دور مي‌اندازد تا آنجا كه امكان عشق و رابطه درست ميان دو شخصيت وجود ندارد».

شرق: «ادبیات جهان را چگونه بخوانیم» کتابی است از دیوید دمراش که با ترجمه شبنم بزرگی در نشر چشمه منتشر شده است. دیوید دمراش، استاد دانشگاه کلمبیا، در این کتاب از تجربه‌های خود در خواندن ادبیات جهان با خوانندگان سخن می‌گوید و نقشه راهی به ‌دست می‌دهد از شیوه خواندن ادبیاتی که برای مخاطبانش غریب و بیگانه است، چراکه متعلق به کشورهایی است که مخاطب از ادبیاتشان شناخت پیشینی ندارد. این کتاب چنان‌ که در مقدمه آن آمده، دو هدف را مدنظر دارد: یکی ارائه شیوه‌ای برای خواندن و درک ادبیات کشورهای مختلف و محدودنماندن به ادبیات یک یا چند کشور و دیگری شیوه‌هایی که به‌کاربستن آنها به جهانی‌شدن یک اثر ادبی می‌انجامد. دمراش در‌این‌باره بحث می‌کند که راه‌های درک ادبیاتی که با زبان و فرهنگ آن بیگانه‌ایم چیست و از سوی دیگر ادبیات یک کشور چگونه می‌تواند از مرزهای بومی فراتر برود. او در بخشی از مقدمه کتاب می‌نویسد: «این کتاب حول محور مهارت‌هایی سازمان ‌یافته که لازم است در خود پرورش بدهیم یا هوشیار و بیدارشان کنیم تا بتوانیم ادبیات جهان را بفهمیم و از آن لذت ببریم». او همچنین پس از توضیحی درباره چهار فصل آغازین کتاب می‌نویسد: «همان‌طورکه فصل‌های آغازین بر راه‌هایی تأکید دارد که بتوانیم به درون متنی به زبان دیگر نفوذ کنیم، فصل پنج و شش به بررسی راه‌هایی می‌پردازد که خود نویسندگان بتوانند از فرهنگشان فراتر بروند». کتاب «ادبیات جهان را چگونه بخوانیم» از شش فصل تشکیل شده با عنوان‌های: ادبیات چیست؟، خواندن در گذر زمان، خواندن در گذر فرهنگ، خواندن ترجمه، گذر از مرزها و جهانی‌شدن. در پایان نیز مؤخره‌ای آمده و چنان‌ که نویسنده توضیح داده «به اجمال راهکارهایی ارائه می‌دهد که چطور خوانندگانِ علاقه‌مند می‌توانند در خواندن و بررسی ادبیات جهان پیش‌تر بروند؛ از متون ابتدایی گرفته تا خوانش‌های انتقادی، پژوهش زبانی و حتی بررسی مدت‌زمانی که نویسنده خارج از کشور سپری کرده است». این کتاب گستره‌ای وسیع از ادبیات کشورهای مختلف را دربر می‌گیرد. در این کتاب از آثاری پدیدآمده در زمان‌های مختلف، از گذشته‌های بسیار دور تا روزگار معاصر، سخن به میان آمده و نویسنده فقط به آثار مشهور بسنده نکرده و سراغ آثار ناآشناتر هم رفته است.
«آغازكنندگان رمان مدرن ايران» نوشته حسين سناپور از ديگر آثار جدید نشر چشمه است. آن‌طوركه از عنوان اين كتاب هم برمي‌آيد، سناپور در اين كتاب سراغ آغازكنندگان رمان مدرن ايران رفته و به تحليل «بوف ‌كور» صادق هدايت، «سنگي بر گوري» جلال آل‌احمد، «سنگ‌ صبور» صادق چوبك، «خروس» ابراهيم گلستان، «شازده‌احتجاب» هوشنگ گلشيري، «كريستين و كيد» هوشنگ گلشيري، «آشغالدوني» غلامحسين ساعدي و «ملكوت» بهرام صادقي پرداخته است. سناپور اين كتاب را از يك ‌سو به آغازكنندگان رمان مدرن محدود كرده و از سوي ديگر داستان‌هاي رئاليستي را هم كنار گذاشته است، چراكه به قول خودش «آنها حال‌وهواي ديگري دارند و جهاني ديگر خلق مي‌كنند با تفاوت‌هاي اساسي در مقايسه با داستان‌هايي كه در اين مجموعه به آنها پرداخته شده است». آثاري كه در اين كتاب مورد بررسي قرار گرفته‌اند آثاري كوتاه‌اند، البته به‌جز «سنگ ‌صبور» همچنين همگي پيش از انقلاب هم منتشر شده‌اند. سناپور با اشاره به كوتاه‌بودن اين آثار نوشته: «كوتاهي اغلب اين رمان‌هاي مدرن - با حجم حدود صد صفحه و كمتر جالب است. انگار فضاهاي كم‌وبيش غريب اين رمان‌ها اجازه گسترش بيش از اين نمي‌داده است. مي‌شود البته آن را به غيرحرفه‌اي‌بودن داستان‌نويسي كشورمان هم ربط داد كه خود‌به‌خود چندان مجال كارهاي بلند را انگار نمي‌داده است. اما نگاه به حجم زياد كارهاي رئاليستي نشان مي‌دهد كه دليل كوتاهي رمان‌هاي مدرن بايد چيزي در خود اين رمان‌ها باشد و نه لزوما غيرحرفه‌اي‌بودن نويسندگي در ايران. به گمان من تمركز بر مفاهيم و ايده‌ها، به‌جاي تمركز بر شخصيت‌ها و وضعيت اجتماعي، دليل كوتاهي اين رمان‌هاي مدرن است».
سناپور در پيش‌درآمد كتاب بازخواني ميراث گذشته را ضرورتي اجتناب‌ناپذير براي پيشرفت داستان‌نويسي دانسته است. اما او كار بازخواني را فقط مختص به منتقد نمي‌داند و آن را براي نويسنده‌اي كه مي‌خواهد بر شانه پيشينيان بايستد و فراتر رود هم ضروري مي‌داند. ازاين‌روست كه او در اين كتاب، به بازخواني آثاري پرداخته كه به گمانش بيشترين تأثير را بر داستان‌نويسي بعد از خودشان گذاشته‌اند. سناپور در بخشي از پيش‌درآمدش درباره درون‌مايه‌هاي رمان‌هايي كه در اين كتاب به آنها پرداخته نوشته است: «درون‌مايه‌هاي اين رمان‌هاي كوتاه و مدرن را هم مي‌توانم در توجه‌شان به تاريخ پر از جبر و خشونتمان خلاصه كنم. چه حتی آن‌گاه كه عاشقانه كريستين و كيد را هم كه مي‌خوانيم، باز موانع آن عشق را در تقابل تاريخ ايران (شرق) و غرب مي‌يابيم و اينكه خشونت و چرخه جبري سرنوشت هركدام را از ديگري دور مي‌اندازد تا آنجا كه امكان عشق و رابطه درست ميان دو شخصيت وجود ندارد».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.