|

يك صدا و چند سينما

شرق: «در قلمرو گفتار» و «تصويرهاي يك ذهن رؤيابين» عناوين دو كتاب رضا درستكار هستند كه مدتي پيش توسط انتشارات مكث‌نظر به‌ چاپ رسيدند. درستكار نويسنده و منتقد سينما است كه سال‌هاست به همكاري با نشريات تخصصي سينمايي مي‌پردازد. او از آغاز انتشار ماهنامه «دنياي تصوير» به عنوان نويسنده و عضو شوراي نويسندگان در اين مجله حضور داشته و در‌اين‌ميان با نشريات ديگري نيز همكاري داشته است.
«در قلمرو گفتار» شامل پانزده مقاله درستكار درباره سينماي ايران است كه پيش‌از‌اين برخي از آنها به چاپ رسيده بودند و برخي هم نه. مقالات اين كتاب به جريان‌ها و دوره‌هاي مختلف سينماي ايران پرداخته‌اند و همچنين به موضوعاتي مثل جشنواره‌هاي سينمايي، سينماي مستند، فيلم جنگي و... هم پرداخته شده است. نويسنده در بخشي از مقدمه‌اش نوشته: «سال‌هايي است كه از هم‌نفسي‌ام در رسانه‌ها و مطبوعات سينمايي و غير آن مي‌گذرد؛ كماكان به قدري و به ذوقي رج مي‌زنم خواندن‌ها و ديدن‌ها و نوشتن‌ها را، بي‌هيچ غرضي و -به خيال خود- با عشق به نور و هماره به پيشباز تصوير؛ مي‌روم. مي‌آيم و نفسي مي‌رسد در اين راه، و هنوز و هنوزها را دوره مي‌كنم هر روزها؛ و همه هم‌و‌غمم اين است؛ مبادا بي‌بركتي دامنگير شود... . كتاب در قلمرو گفتار، گزيده‌ای از مقالات سينمايي‌ام و تاريخ اين سال‌هاست، برخي منتشر شده و بعضي نشده؛ كه محصول تنفسي بوده از هستنم، هستني اندر خم‌شدن‌ها؛ قطره‌اي بوده ز دريا، و طبعا ترجماني است از اميدهاي دوران شباب، و زلالي آن سال‌ها كه جا ماند در پس‌كوچه‌هاي عاشقي، حسي از حظ لحظه‌هاي رفته در تورق تاريخ‌ها، انبوهي كتاب و سركشي كتابخانه‌ها، جست‌وجوي گم‌شده‌ها، و به قول آن نازنين‌قلم؛ يافتن هويت و سرنوشت مفقوده‌اي كه مي‌گفت؛ بايد گشت در اين سرا، بگرد، هست! لابه‌لاي كتاب‌هاي قفسه‌ها، جسته‌ايم ما...! اين كتاب چرخيدن و كاويدني است بي‌ادعا، در لابه‌لاي فيش‌ها، نكته‌ها، آن تصاوير متحرك، فيلم‌ها، لحظه‌ها و عكس‌ها، مستمر و نامستمر، از همين روزها، سال‌ها، تورق دهه‌ها و عبورهاي قرني كه پشت سر همين سينما -سينماي ايران ما- رفت و گذشت و آن سوي در ماند؛ و ما كه مانده بوديم در تمام اين سال‌ها به تماشا، با قدحي در دست كنار دريا، و چشمي كه خيس و كم‌سو شد از فصل بلند اندوه‌ها».
«تصويرهاي يك ذهن رؤيابين» با عنوان فرعي «يادها و نگه‌داشت‌ها»، كتابي است در ده بخش كه شامل هفتاد متن كوتاه و گزيده درباره موضوعات سینمايي و سينماي ايران كه در طول سال‌هاي مختلف نوشته شده‌اند و برخي پيش‌از‌اين به ‌چاپ رسيده‌اند و برخي هم نه. عناوين ده بخش اين كتاب عبارت‌اند از: «پنج بهار، پنج بهاريه»، «بيست سينماگر، بيست روايت كوتاه»، «سه تدبر، راه بازيگر»، «ابرام و اصرار، هفت مقوله اثباتي»، «مرور و اجمال، ده فيلم و نوعي نگاه»، «اجازه هست؟ پنج ياد، پنج داشت»، «شش نگه‌داشت،‌ ديد انتقادي»، «شش خرده‌مقاله، نداي بي‌اكو»، «يك صدا و چند سيما و پنج تلاش» و «سه‌گفتار،‌ نوشتار سينمايي». در بخشي از يكي از متن‌هاي كتاب با عنوان «سينماي طنز خنده‌آفرين يا تراژيك؟»، مي‌خوانيم: «مي‌گويند ما چيزي به مفهوم ژانر در سينماي ايران نداريم؛ حالا اگر بخواهيم مثلا در مورد ژانر كمدي؛ يا آن چيزي كه در سينماي ما وجود دارد؛ صحبت كنيم بايد بگوييم كه آن چيز، سينما و ژانر كمدي نيست، شايد بشود با اغماضي فراوان گفت كه آن چيز، سينماي خنده است. اين سينماي خنده تشكيل شده از طنز، هجو،‌ لودگي، هزل، مضحكه و...؛ و اين‌ها هيچ‌كدام در واقع آن مفهوم سينماي كمدي را آن‌طور كه انتظار مي‌رود، استيفاد نمي‌كنند. طبيعتا فرهنگ ايراني، جغرافيا و مختصات ويژه خود را دارد، چيزي كه برآمده از سنت‌ها و روش‌هاي زندگي شرقي مدل ايراني ماست و مثلا اگر در كمدي بگرديم، آن شكل غربي‌اش را يا اصلا نمي‌بينيم و يا خلي مختصر...! مثلا هرگز كمدي از نوع كارهاي جيم‌ كري يا از نوع بريز و بپاش برادران ماركس در سينمای ما رخ نداده و نمي‌دهد. كمدي بريز و بپاش در مفهوم كلاسیك و لايه‌هاي ديگر آن در سينماي غرب، به‌ويژه آن نوع كمدي كه روي جنسيت و تحقير تأكيد مي‌كند، كمتر در سينما و فرهنگ ايراني ظهور و بروز پيدا كرده است و اگر چنين چيزي رخ دهد، كمتر توفيق مي‌يابد كه مورد اقبال مردم واقع شود؛ دست‌كم به شكل رسمي و جاري‌اش در چهار دهه گذشته شاهد چنين چيزي نبوده‌ايم! بله! البته در پيامك‌ها سخيف‌ترين، شنيع‌ترين و عجيب‌ترين لحن مضحكه و حتي كمدي و خنده به وجود مي‌آيد و اينجا هم در ايران خودمان استقبال مي‌شود، فراواني و اقبال آن، دلالت بر كمّيت فزاينده‌اش دارد؛ اما نكته اينجاست با آنكه هيچ حد و مرزي را در پيامك‌هاي شخصي رعايت نمي‌كنيم؛ اما در مناسبات رسمي خيلي مكلف به رعايت قواعد اخلاقي هستيم؛ اين تضاد در نوع خودش واقعا جالب است».

شرق: «در قلمرو گفتار» و «تصويرهاي يك ذهن رؤيابين» عناوين دو كتاب رضا درستكار هستند كه مدتي پيش توسط انتشارات مكث‌نظر به‌ چاپ رسيدند. درستكار نويسنده و منتقد سينما است كه سال‌هاست به همكاري با نشريات تخصصي سينمايي مي‌پردازد. او از آغاز انتشار ماهنامه «دنياي تصوير» به عنوان نويسنده و عضو شوراي نويسندگان در اين مجله حضور داشته و در‌اين‌ميان با نشريات ديگري نيز همكاري داشته است.
«در قلمرو گفتار» شامل پانزده مقاله درستكار درباره سينماي ايران است كه پيش‌از‌اين برخي از آنها به چاپ رسيده بودند و برخي هم نه. مقالات اين كتاب به جريان‌ها و دوره‌هاي مختلف سينماي ايران پرداخته‌اند و همچنين به موضوعاتي مثل جشنواره‌هاي سينمايي، سينماي مستند، فيلم جنگي و... هم پرداخته شده است. نويسنده در بخشي از مقدمه‌اش نوشته: «سال‌هايي است كه از هم‌نفسي‌ام در رسانه‌ها و مطبوعات سينمايي و غير آن مي‌گذرد؛ كماكان به قدري و به ذوقي رج مي‌زنم خواندن‌ها و ديدن‌ها و نوشتن‌ها را، بي‌هيچ غرضي و -به خيال خود- با عشق به نور و هماره به پيشباز تصوير؛ مي‌روم. مي‌آيم و نفسي مي‌رسد در اين راه، و هنوز و هنوزها را دوره مي‌كنم هر روزها؛ و همه هم‌و‌غمم اين است؛ مبادا بي‌بركتي دامنگير شود... . كتاب در قلمرو گفتار، گزيده‌ای از مقالات سينمايي‌ام و تاريخ اين سال‌هاست، برخي منتشر شده و بعضي نشده؛ كه محصول تنفسي بوده از هستنم، هستني اندر خم‌شدن‌ها؛ قطره‌اي بوده ز دريا، و طبعا ترجماني است از اميدهاي دوران شباب، و زلالي آن سال‌ها كه جا ماند در پس‌كوچه‌هاي عاشقي، حسي از حظ لحظه‌هاي رفته در تورق تاريخ‌ها، انبوهي كتاب و سركشي كتابخانه‌ها، جست‌وجوي گم‌شده‌ها، و به قول آن نازنين‌قلم؛ يافتن هويت و سرنوشت مفقوده‌اي كه مي‌گفت؛ بايد گشت در اين سرا، بگرد، هست! لابه‌لاي كتاب‌هاي قفسه‌ها، جسته‌ايم ما...! اين كتاب چرخيدن و كاويدني است بي‌ادعا، در لابه‌لاي فيش‌ها، نكته‌ها، آن تصاوير متحرك، فيلم‌ها، لحظه‌ها و عكس‌ها، مستمر و نامستمر، از همين روزها، سال‌ها، تورق دهه‌ها و عبورهاي قرني كه پشت سر همين سينما -سينماي ايران ما- رفت و گذشت و آن سوي در ماند؛ و ما كه مانده بوديم در تمام اين سال‌ها به تماشا، با قدحي در دست كنار دريا، و چشمي كه خيس و كم‌سو شد از فصل بلند اندوه‌ها».
«تصويرهاي يك ذهن رؤيابين» با عنوان فرعي «يادها و نگه‌داشت‌ها»، كتابي است در ده بخش كه شامل هفتاد متن كوتاه و گزيده درباره موضوعات سینمايي و سينماي ايران كه در طول سال‌هاي مختلف نوشته شده‌اند و برخي پيش‌از‌اين به ‌چاپ رسيده‌اند و برخي هم نه. عناوين ده بخش اين كتاب عبارت‌اند از: «پنج بهار، پنج بهاريه»، «بيست سينماگر، بيست روايت كوتاه»، «سه تدبر، راه بازيگر»، «ابرام و اصرار، هفت مقوله اثباتي»، «مرور و اجمال، ده فيلم و نوعي نگاه»، «اجازه هست؟ پنج ياد، پنج داشت»، «شش نگه‌داشت،‌ ديد انتقادي»، «شش خرده‌مقاله، نداي بي‌اكو»، «يك صدا و چند سيما و پنج تلاش» و «سه‌گفتار،‌ نوشتار سينمايي». در بخشي از يكي از متن‌هاي كتاب با عنوان «سينماي طنز خنده‌آفرين يا تراژيك؟»، مي‌خوانيم: «مي‌گويند ما چيزي به مفهوم ژانر در سينماي ايران نداريم؛ حالا اگر بخواهيم مثلا در مورد ژانر كمدي؛ يا آن چيزي كه در سينماي ما وجود دارد؛ صحبت كنيم بايد بگوييم كه آن چيز، سينما و ژانر كمدي نيست، شايد بشود با اغماضي فراوان گفت كه آن چيز، سينماي خنده است. اين سينماي خنده تشكيل شده از طنز، هجو،‌ لودگي، هزل، مضحكه و...؛ و اين‌ها هيچ‌كدام در واقع آن مفهوم سينماي كمدي را آن‌طور كه انتظار مي‌رود، استيفاد نمي‌كنند. طبيعتا فرهنگ ايراني، جغرافيا و مختصات ويژه خود را دارد، چيزي كه برآمده از سنت‌ها و روش‌هاي زندگي شرقي مدل ايراني ماست و مثلا اگر در كمدي بگرديم، آن شكل غربي‌اش را يا اصلا نمي‌بينيم و يا خلي مختصر...! مثلا هرگز كمدي از نوع كارهاي جيم‌ كري يا از نوع بريز و بپاش برادران ماركس در سينمای ما رخ نداده و نمي‌دهد. كمدي بريز و بپاش در مفهوم كلاسیك و لايه‌هاي ديگر آن در سينماي غرب، به‌ويژه آن نوع كمدي كه روي جنسيت و تحقير تأكيد مي‌كند، كمتر در سينما و فرهنگ ايراني ظهور و بروز پيدا كرده است و اگر چنين چيزي رخ دهد، كمتر توفيق مي‌يابد كه مورد اقبال مردم واقع شود؛ دست‌كم به شكل رسمي و جاري‌اش در چهار دهه گذشته شاهد چنين چيزي نبوده‌ايم! بله! البته در پيامك‌ها سخيف‌ترين، شنيع‌ترين و عجيب‌ترين لحن مضحكه و حتي كمدي و خنده به وجود مي‌آيد و اينجا هم در ايران خودمان استقبال مي‌شود، فراواني و اقبال آن، دلالت بر كمّيت فزاينده‌اش دارد؛ اما نكته اينجاست با آنكه هيچ حد و مرزي را در پيامك‌هاي شخصي رعايت نمي‌كنيم؛ اما در مناسبات رسمي خيلي مكلف به رعايت قواعد اخلاقي هستيم؛ اين تضاد در نوع خودش واقعا جالب است».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.