تفسير دو حرف
محمدجواد لساني- پژوهشگر
چند روزي بيشتر نيست که سال جديد ميلادي آغاز شده. جهان مسيحي جشنهاي پرشکوهي براي همکيشان خود تدارک ديد و برپا کرد. شايسته هم هست به مناسبت اين ايام فرخنده، به همه مؤمنان شادباش گفت؛ بهويژه به هموطنان مسيحي؛ تا آگاه باشند که شادي آنها براي همه ايرانيان، ارزشمند و پرافتخار است. پرسشي که در همين شروع سال به ذهن خطور ميکند، اين است که پيروان حضرت عيسي (ع) سال ۲۰۱۹ ميلادي را چگونه سالي ميبينند؟ به زبان خيلي ساده، آنها براي سعادت جمعي خود و ساير دينداران جهان، چه رؤيايي در سر دارند؟ ترديدي نيست که از آن پيامبر بزرگ، هرچه رسيده، کلمات پرجلال و مبارکي است که در سرلوحه تعاليمش، «صلح و محبت» جايگاه مهمي دارد. آيا رهبران اين ملتها با وجود آنکه خود را دينمدار ميخوانند، بنا به خواست مسيح رفتار ميکنند؟ پرسشها و ابهامها فراوان است. اينکه کار به جايي برسد که براي مردم راهي نماند تا حق و حقوقشان را بگيرد، جز آنکه مجبور شوند خطر بر جانشان بخرند و به کف خيابان بروند و مأموران دولتي با بدترين شيوه ممکن با آنها برخورد کنند تا حدي که کارشان به حبس يا محروميت از حقوق ساده شهروندي کشيده شود. آيا قلب مسيح، اين وضعيت ظالمانه را ميپسندد؟ کريستيان بوبن، نويسنده نامآشناي فرانسوي است و براي فارسيزبانان هم به لطف مترجماني مانند پيروز سيار، غريبه نمانده است. او در شهر کوچک «لو کروزو» (le Creusot) زاده شده و مانند حافظ، شاعر شيرينسخن شيراز، هيچگاه شهر و ديار خود را ترک نگفته است. بوبن، کتابي دارد به نام «رفيق اعلي». اديبي که اکنون در آستانه 70سالگي است، در اين اثر خويش نکتههاي زیبایی از مرام مسيحايي دارد. او تصويري از شخصيت يک کشيش اهل «آسيزي» ايتاليا ترسيم ميکند که بر همه تشريفات هملباسان خود ميشورد؛ زيرا آنان مايل هستند که خود را از سطح مردم بالاتر ببينند؛ زيرا آنها تصور ميکنند که صلاح کار مردم را بهتر ميفهمند! اما فرانچسکو اين تبعيض را برنميتابد. او 13 قرن پس از تولد مسيح، فاصلهگرفتن از مبدأ را با تمام پوست و خون خويش حس ميکند. شايد به جمله مشهور نبي خدا رسيده باشد که «آدمي به ملکوت خدا نميرسد؛ مگر آنکه در طول عمرش دو بار زاده شود». او سلوک تازهاي برگزيده است. به مناطق پست سرزمينش سفر ميکند و چنان همدرد محرومان و پابرهنگان ميشود که زيستن در کنار آنها را با وجود فقر و رنج بسيار، به شرايط قبلي ترجيح ميدهد. اين انسان دردمند بر اثر رياضتهاي خويش کشفي بزرگ ميکند که شباهتهاي گريزناپذيري به فلسفه دينمداري پيامبرش دارد. به برگي از کتاب خواندني نويسنده معاصر فرانسه دراينباره توجه کنيد؛ «... قرن سيزدهم، قرن جنگهاي صليبي است؛ پيکاري ميان مسيحيان و مسلمانان. آنان جملگی اعقاب يک پدرند که در زير کتاب مقدس مدفون است. او ابراهيم است. بااينهمه فرزندان او بر سر تصاحب ميراث پدر، به نبردي خونبار با يکديگر برخاستهاند. مذهب، آن چيزي است که انسانها را به هم پيوند ميدهد... اما بغض و کين، آنان را در سايه قدرت... يا نامي ديگر گرد هم ميآورد...». در صفحهاي ديگر از کتاب، کريستيان بوبن، از ناراستيها و مهر و دوستي فراموششده در ميان پيروان رسول مينويسد. گويا فرانچسکوي قديس است که به زبان آمده است؛ «... از شما ميخواهم که مهربان باشيد... ميگوييد همراهيام ميکنيد؛ اما آزردهام ميسازيد. ميگوييد دوستم ميداريد؛ اما اندوهگينم ميکنيد. بيش از همه پرندگان جنگل، هياهو به پا ميکنيد؛ اما بر روي لبانتان نشاني از آواز عشق نيست...». با صراحت ميتوان گفت که ويژگي بارز مرام مسيح (ع) در همين «دوستداشتن» و «صلحگرايي» است؛ تا جهان، آسوده و معنوي شود و از خودپرستي و نزاعهاي بيهوده به سوي خداپرستي و ايمان سوق داده شود. انديشه اينکه جهد آدميان تنها به منافع شخصي خويش محدود نشود، ميتواند انقلابي دروني در آنها برانگيزد؛ همان تقواي اجتماعي که دين از آنها خواسته است تا در کنار ديگران به انصاف قرار بگيرند و به دور از زيادهخواهي زندگي کنند و دراينميان، هستند دينداراني که در گمنامي کامل، مؤمنانه زندگي ميکنند و رستگارانه ميروند. اين توصيههاي آسماني چنان بر وجدان بشري آشنا ميآيد که پيروان ساير انبيا نيز بر اين ضرورت بارها تأکيد ورزيدهاند؛ تاجاييکه شاعري نکتهپرداز مانند خواجه حافظ در اين سوي جغرافيا، با ايجاز تمام يادآور اين «دو حرف» شده و آن را به زيبايي سروده است که تقريبا ميتوان آن را خواسته مشترک آيينهاي زميني هم قلمداد کرد:
«آسايش دو گيتي، تفسير اين دو حرف است/
با دوستان مروت، با دشمنان مدارا».
چند روزي بيشتر نيست که سال جديد ميلادي آغاز شده. جهان مسيحي جشنهاي پرشکوهي براي همکيشان خود تدارک ديد و برپا کرد. شايسته هم هست به مناسبت اين ايام فرخنده، به همه مؤمنان شادباش گفت؛ بهويژه به هموطنان مسيحي؛ تا آگاه باشند که شادي آنها براي همه ايرانيان، ارزشمند و پرافتخار است. پرسشي که در همين شروع سال به ذهن خطور ميکند، اين است که پيروان حضرت عيسي (ع) سال ۲۰۱۹ ميلادي را چگونه سالي ميبينند؟ به زبان خيلي ساده، آنها براي سعادت جمعي خود و ساير دينداران جهان، چه رؤيايي در سر دارند؟ ترديدي نيست که از آن پيامبر بزرگ، هرچه رسيده، کلمات پرجلال و مبارکي است که در سرلوحه تعاليمش، «صلح و محبت» جايگاه مهمي دارد. آيا رهبران اين ملتها با وجود آنکه خود را دينمدار ميخوانند، بنا به خواست مسيح رفتار ميکنند؟ پرسشها و ابهامها فراوان است. اينکه کار به جايي برسد که براي مردم راهي نماند تا حق و حقوقشان را بگيرد، جز آنکه مجبور شوند خطر بر جانشان بخرند و به کف خيابان بروند و مأموران دولتي با بدترين شيوه ممکن با آنها برخورد کنند تا حدي که کارشان به حبس يا محروميت از حقوق ساده شهروندي کشيده شود. آيا قلب مسيح، اين وضعيت ظالمانه را ميپسندد؟ کريستيان بوبن، نويسنده نامآشناي فرانسوي است و براي فارسيزبانان هم به لطف مترجماني مانند پيروز سيار، غريبه نمانده است. او در شهر کوچک «لو کروزو» (le Creusot) زاده شده و مانند حافظ، شاعر شيرينسخن شيراز، هيچگاه شهر و ديار خود را ترک نگفته است. بوبن، کتابي دارد به نام «رفيق اعلي». اديبي که اکنون در آستانه 70سالگي است، در اين اثر خويش نکتههاي زیبایی از مرام مسيحايي دارد. او تصويري از شخصيت يک کشيش اهل «آسيزي» ايتاليا ترسيم ميکند که بر همه تشريفات هملباسان خود ميشورد؛ زيرا آنان مايل هستند که خود را از سطح مردم بالاتر ببينند؛ زيرا آنها تصور ميکنند که صلاح کار مردم را بهتر ميفهمند! اما فرانچسکو اين تبعيض را برنميتابد. او 13 قرن پس از تولد مسيح، فاصلهگرفتن از مبدأ را با تمام پوست و خون خويش حس ميکند. شايد به جمله مشهور نبي خدا رسيده باشد که «آدمي به ملکوت خدا نميرسد؛ مگر آنکه در طول عمرش دو بار زاده شود». او سلوک تازهاي برگزيده است. به مناطق پست سرزمينش سفر ميکند و چنان همدرد محرومان و پابرهنگان ميشود که زيستن در کنار آنها را با وجود فقر و رنج بسيار، به شرايط قبلي ترجيح ميدهد. اين انسان دردمند بر اثر رياضتهاي خويش کشفي بزرگ ميکند که شباهتهاي گريزناپذيري به فلسفه دينمداري پيامبرش دارد. به برگي از کتاب خواندني نويسنده معاصر فرانسه دراينباره توجه کنيد؛ «... قرن سيزدهم، قرن جنگهاي صليبي است؛ پيکاري ميان مسيحيان و مسلمانان. آنان جملگی اعقاب يک پدرند که در زير کتاب مقدس مدفون است. او ابراهيم است. بااينهمه فرزندان او بر سر تصاحب ميراث پدر، به نبردي خونبار با يکديگر برخاستهاند. مذهب، آن چيزي است که انسانها را به هم پيوند ميدهد... اما بغض و کين، آنان را در سايه قدرت... يا نامي ديگر گرد هم ميآورد...». در صفحهاي ديگر از کتاب، کريستيان بوبن، از ناراستيها و مهر و دوستي فراموششده در ميان پيروان رسول مينويسد. گويا فرانچسکوي قديس است که به زبان آمده است؛ «... از شما ميخواهم که مهربان باشيد... ميگوييد همراهيام ميکنيد؛ اما آزردهام ميسازيد. ميگوييد دوستم ميداريد؛ اما اندوهگينم ميکنيد. بيش از همه پرندگان جنگل، هياهو به پا ميکنيد؛ اما بر روي لبانتان نشاني از آواز عشق نيست...». با صراحت ميتوان گفت که ويژگي بارز مرام مسيح (ع) در همين «دوستداشتن» و «صلحگرايي» است؛ تا جهان، آسوده و معنوي شود و از خودپرستي و نزاعهاي بيهوده به سوي خداپرستي و ايمان سوق داده شود. انديشه اينکه جهد آدميان تنها به منافع شخصي خويش محدود نشود، ميتواند انقلابي دروني در آنها برانگيزد؛ همان تقواي اجتماعي که دين از آنها خواسته است تا در کنار ديگران به انصاف قرار بگيرند و به دور از زيادهخواهي زندگي کنند و دراينميان، هستند دينداراني که در گمنامي کامل، مؤمنانه زندگي ميکنند و رستگارانه ميروند. اين توصيههاي آسماني چنان بر وجدان بشري آشنا ميآيد که پيروان ساير انبيا نيز بر اين ضرورت بارها تأکيد ورزيدهاند؛ تاجاييکه شاعري نکتهپرداز مانند خواجه حافظ در اين سوي جغرافيا، با ايجاز تمام يادآور اين «دو حرف» شده و آن را به زيبايي سروده است که تقريبا ميتوان آن را خواسته مشترک آيينهاي زميني هم قلمداد کرد:
«آسايش دو گيتي، تفسير اين دو حرف است/
با دوستان مروت، با دشمنان مدارا».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.