|

سینمای کیارستمی به‌روایت ژان لوک نانسی

بداهت فيلم

شرق: کتاب «واقعیت‌نمایی و بداهت؛ تأویل‌های ژان لوک نانسی از سینمای کیارستمی» تألیف منوچهر دین‌پرست از سوی انتشارات پارسه به چاپ سوم رسيد. ژان لوک نانسی، فیلسوف فرانسوی، سعی داشته است با تأليفِ کتاب «بداهت فیلم» جهان فلسفی سینمای کیارستمی را بررسي و واكاوي کند. «بداهت فیلم» اثری است که هم قرائت سینمایی ژان لوک نانسی را آشكار می‌سازد و هم به بررسی هفت فیلم از عباس کیارستمی مي‌پردازد و ماحصل آن نشانگرِ تعامل اندیشه‌های فیلسوف پست‌مدرنیست فرانسوی و نگاه سینمایی عباس کیارستمی است. «بداهت فیلم» نانسی دربردارنده برخی از عناصر نقادانه برای پیش‌برد زیبایی‌شناسی جديد است اما ازآنجایی‌که این اثر بیشتر طرحی هنری است تا پرداختی آکادمیک، کوشش بیشتری نیاز هست تا اهمیت قیاس‌های منطقی تئوری فیلم را در آن بیابیم. در کتاب «واقعیت‌نمایی و بداهت؛ تأویل‌های ژان لوک نانسی از سینمای کیارستمی»، مؤلف سعی کرده است تا به تبیین تأویل‌های فلسفی در سینمای کیارستمی بر پایه آراي فلسفی ژان لوک نانسی و نسبتش با مفاهيمي هم‌چون «بداهت»، «ذات واقع» و «نگاه و تصویر» و در نهايت «معنای زندگی» بپردازد. همچنین مؤلف درصدد آن برآمده است كه در کتاب خود به بررسی لایه‌های فلسفی سینمای کیارستمی و تأویل‌های آن بر اساس روش و متد نانسی و امکان‌پذیری فلسفه سینما برمبناي آرا و اندیشه‌های موجود در سینمای ایران بپردازد. بر این اساس مؤلف معتقد است که سینمای ایران می‌تواند راه و منش جدیدی در تفکرات فلسفی به‌خصوص با پشتوانه معرفتی، فرهنگی و تمدنی که دارد، بازگشایی کند. دين‌پرست در این کتاب سعي كرده است تا با بررسی سینمای کیارستمی و تأویل‌هایی که از سوی ژان لوک نانسی صورت گرفته، این سینما را مورد بازاندیشی قرار دهد. بنابر باور نویسنده این کتاب، ما می‌توانیم بر اساس روش‌ها و بینش‌های فلسفی آثار هنری را مورد بررسی قرار دهیم و با طرح ایده‌های نوین راهی به‌سوی خلق آثار هنری با مبانی فلسفی بگشایم. «نوع مواجهه نانسی با سینمای کیارستمی، نه مواجهه‌ای از سرذوق و نه از سر برخورد اتفاقی بود، او آثار کیارستمی را به این دلیل انتخاب کرد که بداهت فیلم باآنکه خودش را بر من قبولانده بود و عزم من برای گزیدن فیلمی که تا سرحد امکان تازه باشد، دلم نمی‌خواست برگردم به تاریخ سینما و نوعی تاریخ بنویسم؛ چون از یک‌سو شناخت من از این تاریخ زیاد از حد اندک است و از سوی دیگر نگاه‌های واپس‌نگر به سینما به نظر من اغلب یک گوشه‌شان نشانی از حسرت خوشایندی نسبت به گذشته دارد».
نانسی در کشاکش نوع سینمای کیارستمی به این نتیجه می‌رسد که در مورد کیارستمی نباید به دنبال «ژانر» فیلم بگردم یا دنبال سبک او، شخصیت یا اصالت سینمای او؛ بلکه باید بیشتر دنبال این باشم که سینما چگونه در آثار او وجود خودش را اثبات می‌کند. یعنی به یک معنا سینما چگونه خودش، خودش را به کرسی می‌نشاند و این مسئله‌ای بود که با قضیه، سبک‌ها و انتخاب‌های سینماتوگرافیک، با موضوع رابطه‌ای که نگران تاریخ سینما و آینده‌اش باشد، به‌کلی فرق داشت. اینجا بیشتر با نوعی افتتاح سروکار داریم؛ افتتاحی که البته پر بود از همه، آنچه در صدساله هنر هفتم گذشته بود، مثل این بود که می‌خواهیم بگوییم سینما دوباره شروع می‌شود یا دنباله سینما همانا سرآغاز آن است.
نانسی از سوی دیگر کیارستمی را به گونه‌ای خاص می‌نگرد که او یک کارگردان مانند دیگر کارگردان‌ها نیست بلکه کیارستمی، در ضمن اعتبار یک شاهد ممتاز را دارد. شاهدی بر اینکه سینما تجدید حیات می‌کند. یعنی سینما دوباره به آن چیزی که هست نزدیک می‌شود. درحالی‌که همواره همان را به پرسش می‌نهد. با کیارستمی یک جهان یک نوع فرهنگ جهانی آن چیزی که در سابق «تمدن» می‌گفتند، تغییر وضع و رفتار می‌دهد. درست نیست که این فرهنگ را فقط همان «تمدن تصویری» بدانیم که از منظر یک دید افلاطونی مبتذل و واگرا تشریح شد بلکه بحث بر سر جهانی دیگر است که به خودش شکل‌های دیگر می‌دهد و می‌کوشد ذات خودش را در آن شکل‌ها بیابد.
کتاب «واقعیت‌نمایی و بداهت؛ تأویل‌های ژان لوک نانسی از سینمای کیارستمی» از هشت فصل تشکیل شده است. در ابتدا زندگی و آرای عباس کیارستمی و ژان لوک نانسی بررسی شده است. هفت فصل بعدي به مباحثي درباره سينماي كيارستمي و آراي نانسي اختصاص دارد كه عناوين آن به قرار زير است: «کیارستمی در مقام سینماگر اندیشمند»، «نسبت فلسفه و فیلم»، «تأویل‌های سینمایی و پدیدارشناسی»، «سینمای بداهت»، «تأمل و درنگی در فلسفه ذات واقع در سینما»، «حرکت در سینما»، «نوعی نگاه»، و «زندگی ادامه دارد».

شرق: کتاب «واقعیت‌نمایی و بداهت؛ تأویل‌های ژان لوک نانسی از سینمای کیارستمی» تألیف منوچهر دین‌پرست از سوی انتشارات پارسه به چاپ سوم رسيد. ژان لوک نانسی، فیلسوف فرانسوی، سعی داشته است با تأليفِ کتاب «بداهت فیلم» جهان فلسفی سینمای کیارستمی را بررسي و واكاوي کند. «بداهت فیلم» اثری است که هم قرائت سینمایی ژان لوک نانسی را آشكار می‌سازد و هم به بررسی هفت فیلم از عباس کیارستمی مي‌پردازد و ماحصل آن نشانگرِ تعامل اندیشه‌های فیلسوف پست‌مدرنیست فرانسوی و نگاه سینمایی عباس کیارستمی است. «بداهت فیلم» نانسی دربردارنده برخی از عناصر نقادانه برای پیش‌برد زیبایی‌شناسی جديد است اما ازآنجایی‌که این اثر بیشتر طرحی هنری است تا پرداختی آکادمیک، کوشش بیشتری نیاز هست تا اهمیت قیاس‌های منطقی تئوری فیلم را در آن بیابیم. در کتاب «واقعیت‌نمایی و بداهت؛ تأویل‌های ژان لوک نانسی از سینمای کیارستمی»، مؤلف سعی کرده است تا به تبیین تأویل‌های فلسفی در سینمای کیارستمی بر پایه آراي فلسفی ژان لوک نانسی و نسبتش با مفاهيمي هم‌چون «بداهت»، «ذات واقع» و «نگاه و تصویر» و در نهايت «معنای زندگی» بپردازد. همچنین مؤلف درصدد آن برآمده است كه در کتاب خود به بررسی لایه‌های فلسفی سینمای کیارستمی و تأویل‌های آن بر اساس روش و متد نانسی و امکان‌پذیری فلسفه سینما برمبناي آرا و اندیشه‌های موجود در سینمای ایران بپردازد. بر این اساس مؤلف معتقد است که سینمای ایران می‌تواند راه و منش جدیدی در تفکرات فلسفی به‌خصوص با پشتوانه معرفتی، فرهنگی و تمدنی که دارد، بازگشایی کند. دين‌پرست در این کتاب سعي كرده است تا با بررسی سینمای کیارستمی و تأویل‌هایی که از سوی ژان لوک نانسی صورت گرفته، این سینما را مورد بازاندیشی قرار دهد. بنابر باور نویسنده این کتاب، ما می‌توانیم بر اساس روش‌ها و بینش‌های فلسفی آثار هنری را مورد بررسی قرار دهیم و با طرح ایده‌های نوین راهی به‌سوی خلق آثار هنری با مبانی فلسفی بگشایم. «نوع مواجهه نانسی با سینمای کیارستمی، نه مواجهه‌ای از سرذوق و نه از سر برخورد اتفاقی بود، او آثار کیارستمی را به این دلیل انتخاب کرد که بداهت فیلم باآنکه خودش را بر من قبولانده بود و عزم من برای گزیدن فیلمی که تا سرحد امکان تازه باشد، دلم نمی‌خواست برگردم به تاریخ سینما و نوعی تاریخ بنویسم؛ چون از یک‌سو شناخت من از این تاریخ زیاد از حد اندک است و از سوی دیگر نگاه‌های واپس‌نگر به سینما به نظر من اغلب یک گوشه‌شان نشانی از حسرت خوشایندی نسبت به گذشته دارد».
نانسی در کشاکش نوع سینمای کیارستمی به این نتیجه می‌رسد که در مورد کیارستمی نباید به دنبال «ژانر» فیلم بگردم یا دنبال سبک او، شخصیت یا اصالت سینمای او؛ بلکه باید بیشتر دنبال این باشم که سینما چگونه در آثار او وجود خودش را اثبات می‌کند. یعنی به یک معنا سینما چگونه خودش، خودش را به کرسی می‌نشاند و این مسئله‌ای بود که با قضیه، سبک‌ها و انتخاب‌های سینماتوگرافیک، با موضوع رابطه‌ای که نگران تاریخ سینما و آینده‌اش باشد، به‌کلی فرق داشت. اینجا بیشتر با نوعی افتتاح سروکار داریم؛ افتتاحی که البته پر بود از همه، آنچه در صدساله هنر هفتم گذشته بود، مثل این بود که می‌خواهیم بگوییم سینما دوباره شروع می‌شود یا دنباله سینما همانا سرآغاز آن است.
نانسی از سوی دیگر کیارستمی را به گونه‌ای خاص می‌نگرد که او یک کارگردان مانند دیگر کارگردان‌ها نیست بلکه کیارستمی، در ضمن اعتبار یک شاهد ممتاز را دارد. شاهدی بر اینکه سینما تجدید حیات می‌کند. یعنی سینما دوباره به آن چیزی که هست نزدیک می‌شود. درحالی‌که همواره همان را به پرسش می‌نهد. با کیارستمی یک جهان یک نوع فرهنگ جهانی آن چیزی که در سابق «تمدن» می‌گفتند، تغییر وضع و رفتار می‌دهد. درست نیست که این فرهنگ را فقط همان «تمدن تصویری» بدانیم که از منظر یک دید افلاطونی مبتذل و واگرا تشریح شد بلکه بحث بر سر جهانی دیگر است که به خودش شکل‌های دیگر می‌دهد و می‌کوشد ذات خودش را در آن شکل‌ها بیابد.
کتاب «واقعیت‌نمایی و بداهت؛ تأویل‌های ژان لوک نانسی از سینمای کیارستمی» از هشت فصل تشکیل شده است. در ابتدا زندگی و آرای عباس کیارستمی و ژان لوک نانسی بررسی شده است. هفت فصل بعدي به مباحثي درباره سينماي كيارستمي و آراي نانسي اختصاص دارد كه عناوين آن به قرار زير است: «کیارستمی در مقام سینماگر اندیشمند»، «نسبت فلسفه و فیلم»، «تأویل‌های سینمایی و پدیدارشناسی»، «سینمای بداهت»، «تأمل و درنگی در فلسفه ذات واقع در سینما»، «حرکت در سینما»، «نوعی نگاه»، و «زندگی ادامه دارد».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.