|

جنگ و صلح

مسعود رضوی‌فقیه . روزنامه‌نگار

هر سال در واپسین روز تابستان، زخم خاطره جنگ تحمیلی هشت‌ساله سر باز می‌کند که به‌حق از سوی ملت بزرگ ایران «دفاع مقدس» نام‌گذاری شد. زیرا در شرایطی نابرابر و نامتعارف، دشمنی دیوانه و خون‌ریز به مردمان بی‌سلاح و بی‌دفاع در غرب و جنوب ایران یورش آورد و به سلسله ننگین جنایت، فصل‌های تازه‌ای افزود. آنچه آن خودکامه پست و حقیر مرتکب شد، البته جای تعجب نداشت. حتی بعدها در موشکباران مدارس و بیمارستان‌ها و شهرها و بمباران شیمیایی حلبچه، که اوج دنائت و سبعیت در تاریخ معاصر بود جهان را به شگفتی فرو برد و اخیرا با ماجرای مشابهی در سوریه از سوی گروهی دیگر از جنایتکاران، خاطره‌اش زنده شد و زخمی تازه به خاطرها زد! باری، اینها عین ذات و طبیعت جانیان است. آنچه عجیب بود، شجاعت مدافعان وطن بود که با قلت و حتی فقدان امکانات، به چشم دشمن خون‌ریز خیره شدند و پنجه در پنجه این جنایتکاران بین‌المللی درافکندند و چنان درسی به او دادند که تاریخ به خاطر ندارد و اگر داشته باشد، در این ابعاد و با این معیارها، اندک است. یاد مردان رزمنده و شهیدان گلگون‌کفن ایران‌زمین جاویدان باد که درس شرف دادند و حماسه را دوباره معنا کردند. اما اگر از این وجوه تاریخی و عاطفی جنگ عبور کنیم به مسایل مهم دیگری برمی‌خوریم که نیاز به تاملات بیشتر دارد. ازجمله اینکه اگر ما از یک خاطره تاریخی و حماسه ملی سخن می‌گوییم، نباید با فلسفه صلح‌جویانه و مداراطلب ما تزاحم و تداخلی ایجاد شود و گرامیداشت دفاع شرافتمندانه ما، نباید هرگز به مدافعه از جنگ و تبلیغ میلیتاریسم و خشونت و تهدید تعبیر شود. بر عکس، باید فکر و ذکر ما بر صلح متمرکز باشد و بدانیم اگر به ناچار، پای رزماوران ما به جنگی باز شده، برای دفاع از صلح بوده و پشتیبانی از آرامش و رفق و حیات مسالمت‌آمیز و برابر همه انسان‌ها در سراسر این کره کوچک خاکی. پس در تبلیغات جنگی و فیلم‌ها و رمان‌ها و خطابه‌ها و حتی پلاکاردها و بیلبوردهای خیابانی و به‌خصوص آنچه دایما از صداوسیما پخش می‌شود، باید فلسفه صلح‌جو و اندیشه‌های انسانی ما که ریشه در تاریخ و باورهای اعتقادی ما دارد، در نظر گرفته شود.
خاصه امروز که بیش از پیش نیازمند صلح و طالب آنیم و تبلیغات بی‌امان رسانه‌هایی خاص علیه ماست و دولت تازه، می‌کوشد برخی خامکاری‌ها و شتابزدگی‌های سابق و لاحق را جبران کند. یک نکته دیگر اینکه باید از مصادره تاریخ دفاع مقدس و بهره‌جویی اقلیتی خاص جدا امتناع کرد. در تاریخ چند کشور تجاربی در این زمینه دیده شده است، از جمله نظامیان کامبوج، کره، چین کمونیست، یوگسلاوی سابق و حتی برخی کشورهای آمریکای لاتین، که الیگارشی‌های اقلیت نظامی، با تبلیغات بر سر کار آمده‌اند و پس از آن، دست به منافع عمومی دراز کرده و نهایتا ناچار به سرکوب گسترده برای حفظ دایره نفوذ خود می‌شده‌اند. اما دفاع مقدس ما در جنگ هشت‌ساله، یک میراث ملی و سرمایه‌ای برای تمام نسل‌هاست. زیرا در تاریخ معاصر، پس از جنگ‌های ایران و روس که با شکست و از دست رفتن بخش عظیمی از سرزمین‌های غنی و مهم شمالی وطن همراه بود، ایرانیان جنگی را تجربه نکرده بودند. روسیه در تاریخ معاصر ایران همواره نقش خطرناکی داشته است و حتی در زمان کمونیست‌ها، آذربایجان را اشغال کرد که با فشار فراوان و کیاست و سیاست به دامان وطن بازگشت. اما این‌بار نه‌تنها ایرانیان در جنگ شکست نخوردند، که یک وجب از خاک میهن نیز از کف نرفت و درس بین‌المللی و ماندگاری به متجاوز داده شد. به این ترتیب باید از یاد نبریم که همه مردم ایران درگیر جنگ و مدافعه از وطن و ایمان و حیثیت ملی بودند. مردان و زنانی که با کمبودها ساختند و ذره‌ای شکایت نکردند و هرچه داشتند نثار فرزندان دلاور خود کردند. نگارنده این سطور، به‌عنوان رزمنده سابق که خاطره زخم‌هایی از دفاع مقدس را بر پیکر دارد و در زمره جانبازان جنگ تحمیلی است، بر این باور است که کودکان محروم و مادران صبور و تمام خانواده‌های شریف ایرانی که با کمبودها و سختی‌ها می‌ساختند (و گاه می‌سوختند)، اما چیزی طلب نمی‌کردند و نجابت بی‌پایان خود را با صبر و عبادت و آرامش و حمایت نشان می‌دادند. تاریخ به چنین ملتی می‌بالد.
هر سال در واپسین روز تابستان، زخم خاطره جنگ تحمیلی هشت‌ساله سر باز می‌کند که به‌حق از سوی ملت بزرگ ایران «دفاع مقدس» نام‌گذاری شد. زیرا در شرایطی نابرابر و نامتعارف، دشمنی دیوانه و خون‌ریز به مردمان بی‌سلاح و بی‌دفاع در غرب و جنوب ایران یورش آورد و به سلسله ننگین جنایت، فصل‌های تازه‌ای افزود. آنچه آن خودکامه پست و حقیر مرتکب شد، البته جای تعجب نداشت. حتی بعدها در موشکباران مدارس و بیمارستان‌ها و شهرها و بمباران شیمیایی حلبچه، که اوج دنائت و سبعیت در تاریخ معاصر بود جهان را به شگفتی فرو برد و اخیرا با ماجرای مشابهی در سوریه از سوی گروهی دیگر از جنایتکاران، خاطره‌اش زنده شد و زخمی تازه به خاطرها زد! باری، اینها عین ذات و طبیعت جانیان است. آنچه عجیب بود، شجاعت مدافعان وطن بود که با قلت و حتی فقدان امکانات، به چشم دشمن خون‌ریز خیره شدند و پنجه در پنجه این جنایتکاران بین‌المللی درافکندند و چنان درسی به او دادند که تاریخ به خاطر ندارد و اگر داشته باشد، در این ابعاد و با این معیارها، اندک است. یاد مردان رزمنده و شهیدان گلگون‌کفن ایران‌زمین جاویدان باد که درس شرف دادند و حماسه را دوباره معنا کردند. اما اگر از این وجوه تاریخی و عاطفی جنگ عبور کنیم به مسایل مهم دیگری برمی‌خوریم که نیاز به تاملات بیشتر دارد. ازجمله اینکه اگر ما از یک خاطره تاریخی و حماسه ملی سخن می‌گوییم، نباید با فلسفه صلح‌جویانه و مداراطلب ما تزاحم و تداخلی ایجاد شود و گرامیداشت دفاع شرافتمندانه ما، نباید هرگز به مدافعه از جنگ و تبلیغ میلیتاریسم و خشونت و تهدید تعبیر شود. بر عکس، باید فکر و ذکر ما بر صلح متمرکز باشد و بدانیم اگر به ناچار، پای رزماوران ما به جنگی باز شده، برای دفاع از صلح بوده و پشتیبانی از آرامش و رفق و حیات مسالمت‌آمیز و برابر همه انسان‌ها در سراسر این کره کوچک خاکی. پس در تبلیغات جنگی و فیلم‌ها و رمان‌ها و خطابه‌ها و حتی پلاکاردها و بیلبوردهای خیابانی و به‌خصوص آنچه دایما از صداوسیما پخش می‌شود، باید فلسفه صلح‌جو و اندیشه‌های انسانی ما که ریشه در تاریخ و باورهای اعتقادی ما دارد، در نظر گرفته شود.
خاصه امروز که بیش از پیش نیازمند صلح و طالب آنیم و تبلیغات بی‌امان رسانه‌هایی خاص علیه ماست و دولت تازه، می‌کوشد برخی خامکاری‌ها و شتابزدگی‌های سابق و لاحق را جبران کند. یک نکته دیگر اینکه باید از مصادره تاریخ دفاع مقدس و بهره‌جویی اقلیتی خاص جدا امتناع کرد. در تاریخ چند کشور تجاربی در این زمینه دیده شده است، از جمله نظامیان کامبوج، کره، چین کمونیست، یوگسلاوی سابق و حتی برخی کشورهای آمریکای لاتین، که الیگارشی‌های اقلیت نظامی، با تبلیغات بر سر کار آمده‌اند و پس از آن، دست به منافع عمومی دراز کرده و نهایتا ناچار به سرکوب گسترده برای حفظ دایره نفوذ خود می‌شده‌اند. اما دفاع مقدس ما در جنگ هشت‌ساله، یک میراث ملی و سرمایه‌ای برای تمام نسل‌هاست. زیرا در تاریخ معاصر، پس از جنگ‌های ایران و روس که با شکست و از دست رفتن بخش عظیمی از سرزمین‌های غنی و مهم شمالی وطن همراه بود، ایرانیان جنگی را تجربه نکرده بودند. روسیه در تاریخ معاصر ایران همواره نقش خطرناکی داشته است و حتی در زمان کمونیست‌ها، آذربایجان را اشغال کرد که با فشار فراوان و کیاست و سیاست به دامان وطن بازگشت. اما این‌بار نه‌تنها ایرانیان در جنگ شکست نخوردند، که یک وجب از خاک میهن نیز از کف نرفت و درس بین‌المللی و ماندگاری به متجاوز داده شد. به این ترتیب باید از یاد نبریم که همه مردم ایران درگیر جنگ و مدافعه از وطن و ایمان و حیثیت ملی بودند. مردان و زنانی که با کمبودها ساختند و ذره‌ای شکایت نکردند و هرچه داشتند نثار فرزندان دلاور خود کردند. نگارنده این سطور، به‌عنوان رزمنده سابق که خاطره زخم‌هایی از دفاع مقدس را بر پیکر دارد و در زمره جانبازان جنگ تحمیلی است، بر این باور است که کودکان محروم و مادران صبور و تمام خانواده‌های شریف ایرانی که با کمبودها و سختی‌ها می‌ساختند (و گاه می‌سوختند)، اما چیزی طلب نمی‌کردند و نجابت بی‌پایان خود را با صبر و عبادت و آرامش و حمایت نشان می‌دادند. تاریخ به چنین ملتی می‌بالد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.