گزارش
صف طویل ارز دانشجویی
علی گنجی
دنبال چیزی در کیفش میگردد. محتویات کیفش را روی پاهایش خالی میکند. یک ماشینحساب کوچک را برمیدارد و شروع میکند به حسابکردن. موبایلش را با شانهاش کنار گوش نگه میدارد و میخواهد تماسی بگیرد که سرباز نگهبان سالن تابلویی را به او نشان میدهد: «برای صحبت با تلفن همراه به خارج سالن مراجعه کنید.» زن میانسال ورقههایش را با عجله جمع میکند و الوالو گویان به خارج سالن میرود: «الو... الو... آقا مهدی امروز دلار چنده؟ یورو چی؟ ارزون شده چرا؟ دیروز که....»
اینجا وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی است؛ طبقه اول. بخش مطالبات ارزی دانشجویان خارج از کشور. در چند سال اخیر که قیمت دلار و ارز لحظهبهلحظه تغییر میکرد، پدران و مادران دانشجویان خارج از کشور دست به اعتراض زدند. پدران و مادرانی که برای خوشبختی فرزندانشان آنها را به غربت فرستاده بودند تا آنجا خوشبختی را پیدا کنند. اعتراضها موجب شد تا عبارت
«ارز دانشجویی» شکل و شمایلی به خود بگیرد.
محمد 60ساله است و دو پسرش در خارج از کشور. او میگوید: «اول باید بگویم اصل قضیه از کجاست. من دوست نداشتم فرزندانم به خارج بروند. مطمئنا دوست دارم آنها کنار خانواده و وطنشان پیشرفت کنند. اما خب وضعیت کنکور را که دیدم تصمیم گرفتم آنها را به کشوری بفرستم که نظام آموزشی بهتري دارد. دو پسر دارم. هر دو قبرس هستند. اولی سه سال پیش رفت و پزشکی میخواند. دومی دو سال پیش رفت و کامپیوتر میخواند.» محمد در حالی که سرش را به نشانه افسوس تکان میدهد، میگوید: «پسر مهندسم الان یکسال است برگشته. ارز گران شد. هزینهها زیاد بود. مجبور شدم. الان منتظر نتایج کنکور است. خیلی سعی کردم هزینهاش را جور کنم اما نشد.»
دانشجویانی که میتوانند ارز دانشجویی بگیرند را میتوان به دو گروه تقسیم کرد: دانشجویان گروه پزشکی و دانشجویان گروه غیرپزشکی. دانشجویان پزشکی، دندانپزشکی و داروسازی و دیگر رشتهها. برای گرفتن ارز دانشجویی باید به وزارت بهداشت مراجعه کنند و دانشجویان دیگر برای کاهش هزینههای خود و گرفتن ارز دولتی، باید راهی وزارت علوم شوند. برای دریافت ارز دانشجویی که حالا دوهزارو450تومان است، چند مرحله را باید پشت سر گذاشت. ابتدا دانشگاه محل تحصیل باید از دانشگاههای معتبر از نظر وزارتخانه باشد. فهرست دانشگاههای معتبر در سایت وزارتخانهها قرار دارد. بعد از آن، نامهنگاریها و جمعآوری مدارک آغاز میشود. مدارک تحصیلی قبلی، مدرک اقامت، کارت پایانخدمت یا معافیت و دیگر مدارک را باید تحویل داد. «مدارکی که میخواهند، لازم است برای اینکه ثابت بشود دانشجو هستی و ارز لازم داری وگرنه هر دلال و کلاهبرداری مدرک جور میکرد و ارز مبادلهای میگرفت.» مینا دانشجوی داروسازی که یکسالی است ارز مبادلهای میگیرد، میگوید: «بزرگترین مشکل در تحویل مدارک این است که هر ترم باید دوباره گواهی ارایه بدهی. این سخت است؛ یعنی سالی دو بار باید هر نیمسال اثبات کنی که دانشجو هستی. اما خدارو شکر که همین را میدهند. من سالی 12هزاردلار میگیرم. شهریه دانشگاه هم که نامهاش را میگیرم و سالی 10هزاردلار است، به هم ارز مبادلهای میدهند. الان ارز مبادلهای حدود 800تومان ارزانتر است. باز هم خوب است. حساب کنید که 20هزار تا 800تومان به نفعم میشود.»
مقدار ارزی که به دانشجویان تعلق میگیرد یک مقدار ثابت است. این در حالی است که گروهی دانشجویان اعتقاد دارند تصمیمگیری کلی درست نیست. مهرداد دانشجوی دندانپزشکی که در رم درس میخواند، میگوید: «هزینه زندگی در ایتالیا با قبرس یکسان است؟ چرا به دانشجوی قبرسی به همان اندازه دانشجوی ایتالیایی پول میدهند؟ هزینهای که میگیرم فقط یکسوم هزینههایم است. طوری هم نگویید که انگار ارز را رایگان در اختیار ما قرار میدهند. فقط 700تومان ارزانتر است! موقعی به مشکل برخوردیم که دلارهزارتومانی شد دوهزارو400تومان. موقعی به مشکل خوردیم که دلار مثل نان صفی شد. هر روز خبر جدید و دلهره جدید. کار پدر و مادرم شده بود قیمت دلار چککردن و دنبالکردن قیمتها. موقعی به مشکل برخوردیم که راهحلها فقط یه آرامبخش است نه داروی درمانی.»
مهرداد در مورد زندگیاش در رم میگوید: «در اوایل، کار نبود. دلار هم گران شد خیلی اوضاع بد شد. زمانی که میگفتند چند نفر اخلالگرند و دستگیر شدهاند. همان موقع که اخبار فقط در مورد ارز بود، مجبور شدم بهکار دانشجویی. سخت بود. الان کار بهتر پیدا کردم اما چرا باید اینطور بشود؟ چرا نمیشود روی چیزی حساب کرد؟ اجاره خونه تو رم با پاریس یکی است؟ تصمیم موقت میگیرند اما فکر جامعی در موردش نمیکنند.»
بعد از تهیه مدارک مورد نیاز وزارتخانه، دانشجویان یا موکلان آنها که بیشتر والدین دانشجویان هستند، در سیستم اینترنتی ثبتنام و تصویر اسکنشده مطالب را برای وزارتخانه میفرستند. سپس در صورت تایید مدارک آنها، سیستم نوبتدهی را انجام میدهد و متقاضی برای دریافت حواله بانکی به وزارتخانه مراجعه میکند. هادی پدر مریم است که دخترش دامپزشکی میخواند: «خیلی کار سختی نیست. اذیت نمیکنند زیاد. فقط دو مشکل وجود دارد. اول اینکه هر ترم باید تمدید کنیم و ثبتنام مجدد انجام دهیم. مشکل بعدی تاخیر است. الان که اواخر مرداد است و اینجا (اشاره میکند به سالن انتظار وزارت بهداشت برای دریافت حواله) هستم، برای ترم دوم سال تحصیلی قبل را دارند میدهند. یعنی من آخر دیماه دلار را سههزارو600تومان خریدهام و برای دخترم فرستادهام اما الان که مرداد است، دارند دلار را میدهند که دلار شده سههزاروصدتومان.» او میگوید: «اما در هر حال، با این کار مشکل خیلی حل نشده. کسانی که با دلار هزارو200تومان رفتند و مجبور به برگشت شدند، برایشان تفاوتی نمیکند این کارها. باز هم کم میآورند. این تاخیرها هم که باشد که واویلاست.» هادی، مدیر شرکت حسابداری است و ادامه میدهد: «من به واسطه شغلم همش در حساب کتاب و پیشبینی آیندهام اما کارهای اینها اصلا حساب کتاب ندارد. ناگهان میگویند تا چند ماه ارز نیست. ناگهان دلار گرانتر میشود. کسانی که با زحمت فرزندشان را فرستادهاند، برای موفقیت طاقت نمیآورند با این شرایط... بفرمایید؛ شاهد از غیب رسید...» هادی اشاره میکند به باجه پاسخگو. باجهای که آقایی پشت آن نشسته است. از شش باجه فقط باجه این فرد کار میکرد که پوشهای صورتی را جلوی نیمدایره مقابلش قرار داده. هادی میگوید: «این یعنی مزاحم نشوید. فعلا برای امروز کافی است. الان بپرسم، میگوید پرونده برای امروز پرشده و بروید فردا بیایید. فردا هم که واقعا فقط خود خدا میداند چه بر سر ارز میآید.»
«ضمن عرض پوزش فراوان به اطلاع میرساند به دلیل بروز برخی مشکلات فنی و ضرورت تطبیق دادههای ثبتشده با مستندات و اطلاعات ثبتشده متقاضیان توسط سیستم مکانیزه؛ تمامی نامهها در تاریخ 92/5/25 توزیع خواهد شد. در ضمن، تمامی این دسته از دانشجویان، میبایست وارد پروفایل خود در سامانه نشا شده و پس از تکمیل مراحل خواستهشده، درخواست نامه بانک خود را دوباره در سامانه ثبت نمایند. لازم به ذکر است، درخواست نامه بانک قبلی شما در سامانه نشا، اعتباری ندارد و شما میبایست درخواست مجدد خود را ارسال نمایید.» این عبارات، اخطاری است که در سامانه «نشا» مشارکت دانشجو که مربوط به ثبتنام متقاضیان ارز در گروه غیرپزشکی است، آمده است. دانشجویان گروههای غیرپزشکی گلههای دیگری دارند؛ سمیر که دانشجوی کارشناسیارشد «آیتی» است، میگوید: «ما رفتیم به هزار زحمت. اول دلار خوب بود قیمتش. بعد که هر روز گرانتر میشد، اوضاع یک کم خراب شد. اصلا دلار بهطور کل گیر نمیآوردند پدر و مادرم، چه برسه به اینکه بخوان ارزونتر بگیرند. بعد گفتند دلار دانشجویی میدهیم. چی کار کرده بودند که برای دلاری که نصف این قیمت بود و راحت میگرفتیم، باید صف میبستیم و دردسر میکشیدیم.»
گله اصلی سمیر که با پنجنفر از دوستانش به آلمان رفته، چیز دیگری است: «ما اینجا کنکور ندادیم. چون وضع خوب نبود. شریف بهترین دانشگاه ایرانه که بچههای اونجا اکثرشون میرن. خب، چرا آدم از اول نره؟ ما رفتیم. ناگهان ارز شد مشکل اصلی کشور؛ شانس ما. اما مشکل این بود که خیلی ناگهانی گفتند که به دانشجوهای لیسانس ارز تعلق نمیگیره. واقعا چرا؟ مگه ما درس نمیخوندیم؟ مگه ما مشکل مالی نداشتیم؟ از جمع ششنفره دو نفر ماندیم. من کارشناسیارشد را ادامه دادم و الان دارم ارز مبادلهای میگیرم. اما اولا اگر خودم کار نکنم که اصلا نمیتونم هزینههایم را بدهم. بعد هم دلم میسوزد برای لیسانسهها که حقشان را خوردند.»
مادر سمیر که کنارش نشسته و حواسش به نوبت است، حرفهای فرزندش را ادامه میدهد: «الان هزینه زیادی شده برای راهانداختن این سامانهها و سیستم که ارز بدهند به دانشجوها. اما اینها راهحل نیست؛ پاککردن صورت مساله است. ببینند چرا دانشجوهای ما باید از کشور بروند؟ در تمام دنیا دانشجوي ایرانی هست. چرا اینها را کاری نمیکنند که بمانند در کشورشان؟ چرا باید پسر من از من جدا بشود؟ اگر اینجا دانشگاه و کار و زندگی برای این جوانها بود، حاضر بودند این همه غم و سختی تحمل کنند و خانوادهشان را رها کنند و بروند آن سر دنیا؟»
---------------------------------------------------------------
لوکیشن «داییجان ناپلئون» در معرض تخریب
مرجان صایبی
علی گنجی
دنبال چیزی در کیفش میگردد. محتویات کیفش را روی پاهایش خالی میکند. یک ماشینحساب کوچک را برمیدارد و شروع میکند به حسابکردن. موبایلش را با شانهاش کنار گوش نگه میدارد و میخواهد تماسی بگیرد که سرباز نگهبان سالن تابلویی را به او نشان میدهد: «برای صحبت با تلفن همراه به خارج سالن مراجعه کنید.» زن میانسال ورقههایش را با عجله جمع میکند و الوالو گویان به خارج سالن میرود: «الو... الو... آقا مهدی امروز دلار چنده؟ یورو چی؟ ارزون شده چرا؟ دیروز که....»
اینجا وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی است؛ طبقه اول. بخش مطالبات ارزی دانشجویان خارج از کشور. در چند سال اخیر که قیمت دلار و ارز لحظهبهلحظه تغییر میکرد، پدران و مادران دانشجویان خارج از کشور دست به اعتراض زدند. پدران و مادرانی که برای خوشبختی فرزندانشان آنها را به غربت فرستاده بودند تا آنجا خوشبختی را پیدا کنند. اعتراضها موجب شد تا عبارت
«ارز دانشجویی» شکل و شمایلی به خود بگیرد.
محمد 60ساله است و دو پسرش در خارج از کشور. او میگوید: «اول باید بگویم اصل قضیه از کجاست. من دوست نداشتم فرزندانم به خارج بروند. مطمئنا دوست دارم آنها کنار خانواده و وطنشان پیشرفت کنند. اما خب وضعیت کنکور را که دیدم تصمیم گرفتم آنها را به کشوری بفرستم که نظام آموزشی بهتري دارد. دو پسر دارم. هر دو قبرس هستند. اولی سه سال پیش رفت و پزشکی میخواند. دومی دو سال پیش رفت و کامپیوتر میخواند.» محمد در حالی که سرش را به نشانه افسوس تکان میدهد، میگوید: «پسر مهندسم الان یکسال است برگشته. ارز گران شد. هزینهها زیاد بود. مجبور شدم. الان منتظر نتایج کنکور است. خیلی سعی کردم هزینهاش را جور کنم اما نشد.»
دانشجویانی که میتوانند ارز دانشجویی بگیرند را میتوان به دو گروه تقسیم کرد: دانشجویان گروه پزشکی و دانشجویان گروه غیرپزشکی. دانشجویان پزشکی، دندانپزشکی و داروسازی و دیگر رشتهها. برای گرفتن ارز دانشجویی باید به وزارت بهداشت مراجعه کنند و دانشجویان دیگر برای کاهش هزینههای خود و گرفتن ارز دولتی، باید راهی وزارت علوم شوند. برای دریافت ارز دانشجویی که حالا دوهزارو450تومان است، چند مرحله را باید پشت سر گذاشت. ابتدا دانشگاه محل تحصیل باید از دانشگاههای معتبر از نظر وزارتخانه باشد. فهرست دانشگاههای معتبر در سایت وزارتخانهها قرار دارد. بعد از آن، نامهنگاریها و جمعآوری مدارک آغاز میشود. مدارک تحصیلی قبلی، مدرک اقامت، کارت پایانخدمت یا معافیت و دیگر مدارک را باید تحویل داد. «مدارکی که میخواهند، لازم است برای اینکه ثابت بشود دانشجو هستی و ارز لازم داری وگرنه هر دلال و کلاهبرداری مدرک جور میکرد و ارز مبادلهای میگرفت.» مینا دانشجوی داروسازی که یکسالی است ارز مبادلهای میگیرد، میگوید: «بزرگترین مشکل در تحویل مدارک این است که هر ترم باید دوباره گواهی ارایه بدهی. این سخت است؛ یعنی سالی دو بار باید هر نیمسال اثبات کنی که دانشجو هستی. اما خدارو شکر که همین را میدهند. من سالی 12هزاردلار میگیرم. شهریه دانشگاه هم که نامهاش را میگیرم و سالی 10هزاردلار است، به هم ارز مبادلهای میدهند. الان ارز مبادلهای حدود 800تومان ارزانتر است. باز هم خوب است. حساب کنید که 20هزار تا 800تومان به نفعم میشود.»
مقدار ارزی که به دانشجویان تعلق میگیرد یک مقدار ثابت است. این در حالی است که گروهی دانشجویان اعتقاد دارند تصمیمگیری کلی درست نیست. مهرداد دانشجوی دندانپزشکی که در رم درس میخواند، میگوید: «هزینه زندگی در ایتالیا با قبرس یکسان است؟ چرا به دانشجوی قبرسی به همان اندازه دانشجوی ایتالیایی پول میدهند؟ هزینهای که میگیرم فقط یکسوم هزینههایم است. طوری هم نگویید که انگار ارز را رایگان در اختیار ما قرار میدهند. فقط 700تومان ارزانتر است! موقعی به مشکل برخوردیم که دلارهزارتومانی شد دوهزارو400تومان. موقعی به مشکل خوردیم که دلار مثل نان صفی شد. هر روز خبر جدید و دلهره جدید. کار پدر و مادرم شده بود قیمت دلار چککردن و دنبالکردن قیمتها. موقعی به مشکل برخوردیم که راهحلها فقط یه آرامبخش است نه داروی درمانی.»
مهرداد در مورد زندگیاش در رم میگوید: «در اوایل، کار نبود. دلار هم گران شد خیلی اوضاع بد شد. زمانی که میگفتند چند نفر اخلالگرند و دستگیر شدهاند. همان موقع که اخبار فقط در مورد ارز بود، مجبور شدم بهکار دانشجویی. سخت بود. الان کار بهتر پیدا کردم اما چرا باید اینطور بشود؟ چرا نمیشود روی چیزی حساب کرد؟ اجاره خونه تو رم با پاریس یکی است؟ تصمیم موقت میگیرند اما فکر جامعی در موردش نمیکنند.»
بعد از تهیه مدارک مورد نیاز وزارتخانه، دانشجویان یا موکلان آنها که بیشتر والدین دانشجویان هستند، در سیستم اینترنتی ثبتنام و تصویر اسکنشده مطالب را برای وزارتخانه میفرستند. سپس در صورت تایید مدارک آنها، سیستم نوبتدهی را انجام میدهد و متقاضی برای دریافت حواله بانکی به وزارتخانه مراجعه میکند. هادی پدر مریم است که دخترش دامپزشکی میخواند: «خیلی کار سختی نیست. اذیت نمیکنند زیاد. فقط دو مشکل وجود دارد. اول اینکه هر ترم باید تمدید کنیم و ثبتنام مجدد انجام دهیم. مشکل بعدی تاخیر است. الان که اواخر مرداد است و اینجا (اشاره میکند به سالن انتظار وزارت بهداشت برای دریافت حواله) هستم، برای ترم دوم سال تحصیلی قبل را دارند میدهند. یعنی من آخر دیماه دلار را سههزارو600تومان خریدهام و برای دخترم فرستادهام اما الان که مرداد است، دارند دلار را میدهند که دلار شده سههزاروصدتومان.» او میگوید: «اما در هر حال، با این کار مشکل خیلی حل نشده. کسانی که با دلار هزارو200تومان رفتند و مجبور به برگشت شدند، برایشان تفاوتی نمیکند این کارها. باز هم کم میآورند. این تاخیرها هم که باشد که واویلاست.» هادی، مدیر شرکت حسابداری است و ادامه میدهد: «من به واسطه شغلم همش در حساب کتاب و پیشبینی آیندهام اما کارهای اینها اصلا حساب کتاب ندارد. ناگهان میگویند تا چند ماه ارز نیست. ناگهان دلار گرانتر میشود. کسانی که با زحمت فرزندشان را فرستادهاند، برای موفقیت طاقت نمیآورند با این شرایط... بفرمایید؛ شاهد از غیب رسید...» هادی اشاره میکند به باجه پاسخگو. باجهای که آقایی پشت آن نشسته است. از شش باجه فقط باجه این فرد کار میکرد که پوشهای صورتی را جلوی نیمدایره مقابلش قرار داده. هادی میگوید: «این یعنی مزاحم نشوید. فعلا برای امروز کافی است. الان بپرسم، میگوید پرونده برای امروز پرشده و بروید فردا بیایید. فردا هم که واقعا فقط خود خدا میداند چه بر سر ارز میآید.»
«ضمن عرض پوزش فراوان به اطلاع میرساند به دلیل بروز برخی مشکلات فنی و ضرورت تطبیق دادههای ثبتشده با مستندات و اطلاعات ثبتشده متقاضیان توسط سیستم مکانیزه؛ تمامی نامهها در تاریخ 92/5/25 توزیع خواهد شد. در ضمن، تمامی این دسته از دانشجویان، میبایست وارد پروفایل خود در سامانه نشا شده و پس از تکمیل مراحل خواستهشده، درخواست نامه بانک خود را دوباره در سامانه ثبت نمایند. لازم به ذکر است، درخواست نامه بانک قبلی شما در سامانه نشا، اعتباری ندارد و شما میبایست درخواست مجدد خود را ارسال نمایید.» این عبارات، اخطاری است که در سامانه «نشا» مشارکت دانشجو که مربوط به ثبتنام متقاضیان ارز در گروه غیرپزشکی است، آمده است. دانشجویان گروههای غیرپزشکی گلههای دیگری دارند؛ سمیر که دانشجوی کارشناسیارشد «آیتی» است، میگوید: «ما رفتیم به هزار زحمت. اول دلار خوب بود قیمتش. بعد که هر روز گرانتر میشد، اوضاع یک کم خراب شد. اصلا دلار بهطور کل گیر نمیآوردند پدر و مادرم، چه برسه به اینکه بخوان ارزونتر بگیرند. بعد گفتند دلار دانشجویی میدهیم. چی کار کرده بودند که برای دلاری که نصف این قیمت بود و راحت میگرفتیم، باید صف میبستیم و دردسر میکشیدیم.»
گله اصلی سمیر که با پنجنفر از دوستانش به آلمان رفته، چیز دیگری است: «ما اینجا کنکور ندادیم. چون وضع خوب نبود. شریف بهترین دانشگاه ایرانه که بچههای اونجا اکثرشون میرن. خب، چرا آدم از اول نره؟ ما رفتیم. ناگهان ارز شد مشکل اصلی کشور؛ شانس ما. اما مشکل این بود که خیلی ناگهانی گفتند که به دانشجوهای لیسانس ارز تعلق نمیگیره. واقعا چرا؟ مگه ما درس نمیخوندیم؟ مگه ما مشکل مالی نداشتیم؟ از جمع ششنفره دو نفر ماندیم. من کارشناسیارشد را ادامه دادم و الان دارم ارز مبادلهای میگیرم. اما اولا اگر خودم کار نکنم که اصلا نمیتونم هزینههایم را بدهم. بعد هم دلم میسوزد برای لیسانسهها که حقشان را خوردند.»
مادر سمیر که کنارش نشسته و حواسش به نوبت است، حرفهای فرزندش را ادامه میدهد: «الان هزینه زیادی شده برای راهانداختن این سامانهها و سیستم که ارز بدهند به دانشجوها. اما اینها راهحل نیست؛ پاککردن صورت مساله است. ببینند چرا دانشجوهای ما باید از کشور بروند؟ در تمام دنیا دانشجوي ایرانی هست. چرا اینها را کاری نمیکنند که بمانند در کشورشان؟ چرا باید پسر من از من جدا بشود؟ اگر اینجا دانشگاه و کار و زندگی برای این جوانها بود، حاضر بودند این همه غم و سختی تحمل کنند و خانوادهشان را رها کنند و بروند آن سر دنیا؟»
---------------------------------------------------------------
لوکیشن «داییجان ناپلئون» در معرض تخریب
مرجان صایبی
وقتی داییجان ناپلئون، فاتح جنگهای کازرون و ممسنی در نبرد با انگلیسیها، در بستر مرگ افتاد، بستگانش چنان پیش چشمش به جان هم افتادند که پیرمرد دست به دعا برداشت و از خدا خواست تا انگلیسیها را برساند و او را از دست این قوم و خویش نجات دهد. حالا به نظر میرسد، ملک «اتحادیه» بهعنوان تنها بازمانده از باغ تاریخی لالهزار و یکی از نفایس معماری عصر قاجار هم، که لوکیشن سریال داییجان ناپلئون بوده، به سرنوشت قهرمان این سریال دچار شده است.
«ناصر تقوایی» که پیش از انقلاب کارگردان سریال داییجان ناپلئون بود، روز 29 مرداد در موزه زندان قصر در همایش «تهران، نشانههای عاطفی و خاطرات جمعی» شرکت کرده بود. او در سخنرانیاش میگفت: «من آدم خرافاتیای نیستم ولی حس کردم دارم به یک آدم مخرب تبدیل میشوم. هر جایی که بهعنوان لوکیشن فیلمهایم انتخاب کردهام، خراب شده است.» تقوایی میگفت که فیلم «ناخدا خورشید» را در بندر کنگ ساخته که معماری بسیار ساده ولی کاربردی داشته اما حالا ویران شده است، فیلم «رهایی» را در بندر گناوه ساخته که الان دیگر مانند سابق قابل شناسایی نیست، «نفرین» را در جزیره مینو ساخته بوده که آن موقع بهشت خوزستان بود ولی در جنگ نابود شده، خانهای که در آن «آرامش در حضور دیگران» را ساخته بوده، در خیابان منیریه بوده و مالک، ساختمان زیبای آنجا را ویران کرده و رسید به سریال داییجان ناپلئون. تقوایی گفت: «اگر خانه اتحادیه تاکنون بهصورت کامل تخریب نشده، بهخاطر تقدیرش است چون در یکی از تجاریترین نقطههای شهر است و مدعیان زیادی دارد نه اینکه ارادهای برای جلوگیری از تخریب آن هست.»
جنجال درباره خانه اتحادیه از دهه 70 شروع شد و تا به امروز هم ادامه دارد اما حالا یک میهمان ناخوانده آمده تا میخ تابوت این عمارت تاریخی باشد؛ ساختمان مرکز تجاری غول پیکری در همسایگی دیواربهدیوار خانه داییجان ناپلئون در حال سرساییدن به آسمان است تا آغازی بر پایان خانهای باشد که علاوه بر یادآوری بزرگان عرصه سینما و چهرههایی چون «فنیزاده» و «تقوایی»، از آخرین امیدهای خیابان لالهزار برای اتصال به تاریخ صدسالهاش به شمار میرود. در این میان، سازمانها و نهادهای مسوول به جای حل مشکل، توپ را در زمین دیگری میاندازند؛ سازمان میراثفرهنگی که اولویت «حفظ» عمارت را برعهده دارد، نبود بودجه کافی برای خرید ملک را بهانه کرده است، شهرداری مسوولیتنداشتن در این حوزه را و دیوان عدالت اداری هم تنها بهعنوان بازوی قوهقضاییه، مجری قانونی است که چند سال پیش سازمان میراثفرهنگی آن را در سکوت تغییر داد تا خانه به جای «حفاظت»، «ویران» شود. وراث ملک اتحادیه هم سرنوشت بچههای داییجان را پیدا کردهاند، مدام به نهادها و دادگاههای مختلف مراجعه میکنند. «مهدی حجت» که معاونت جدید سازمان میراثفرهنگی است، در پاسخ به وضعیت حریم خانه اتحادیه و ساختوسازها در کنار آن، به «شرق» میگوید: «همه این کارها خلاف قانون است. کسانی که باید از این میراث دفاع میکردند، سرشان بهکار سیاسی مشغول بود و دنبال کارهای دیگری بودند و حوصله رسیدگی به این مسایل را نداشتند. این کارها دردسر دارد. اینکه با چند طرف رودررو باشید؛ دعوا کنید، بروید کلانتری و با هزار ارگان و نهاد سروکله بزنید تا کنار خانهای تاریخی، خانه دیگری نسازند. حفظکردن، کار دشواری است.»
خانه داییجان ناپلئون زمانی جزو اماکن تحت نظر میراثفرهنگی ثبت شده بود اما بعدا از این فهرست خارج شد. حجت میگوید: «این کار اشتباه بوده است. خارجشدن از ثبت قانون ندارد. اینکه دیوان عدالت اداری، به جهت شکایت مالک، یکطرفه خانهها را از ثبت خارج میکند، کار درستی نیست. کسی باید برود و بهکارکنان دیوان عدالت اداری توضیح دهد که «الناس مسلطون علي اموالهم» درست، اما آیا پدر که فرزند برای اوست، میتواند فرزندش را بکشد؟ ملک برای مالک است اما نمیتواند آن را تخریب کند چون آن بنا، دارای ارزش فرهنگی و میراث تاریخی مردم است.»
خانه اتحادیه حدود 10 سال در فهرست میراثفرهنگی ثبت شده بوده که معاون سازمان میراثفرهنگی در اینباره میگوید: «این بیلیاقتی که نشان دادهاند و توجه نکردهاند و خانه «اتحادیه» از ثبت خارج شده، به ما مربوط نمیشود و آن کسانی که باید دفاع میکردند، نکردند. حالا مسوولیتش افتاده روی دوش ما. ما هم قصد نداریم با کسی بجنگیم؛ اگر بنایی مالک دارد، محترم است ولی ما میگوییم شما نمیتوانید این ملک را از بین ببرید.»
حالا، 2/2 سهم از 30 سهمی که مالکان این خانه دارند، به صورت رسمی به مزایده گذاشته شده است. سازمان میراثفرهنگی با این مزایده و تغییر مالکیت مشکلی ندارد بلکه حجت توضیح میدهد: «اگر مالک جدید بخواهد به استناد پلاک شهرداری بنا را تخریب کند، اعم از اینکه ملک ثبت شده باشد یا نه، ما اجازه نمیدهیم، اگر پافشاری کنند مستقیم میرویم پیش ولی امر مسلمین و میگوییم اینها دارند حق مردم را از بین میبرند.»
خانه اتحادیه خانه پرجمعیتی بوده و مثل خانواده سریال داییجان ناپلئون، افراد زیادی در آنجا زندگی میکردهاند و به کسان زیادی ارث رسیده است. «احمد محیططباطبایی» که نزدیک به 10سال پیش از مدیران سازمان میراثفرهنگی بود و برای ثبت این خانه اقدام کرده بود، میگوید: «تعداد زیاد ورثه این خانه را غیرقابل فروش کرد و یکی از دلایل بقای خانه اتحادیه همین است. ما خیلی تلاش کردیم تا برای خانه اتحادیه اعتبار بگیریم و در بین سالهای 82 و 83 موفق شدیم این خانه را ثبت میراثفرهنگی کنیم. قیمت کارشناسی برایش تعیین شد و ما بخشی از پول را به صندوق دادگستری واریز کردیم و قرار بود مابقی پول تامین اعتبار شود. در واقع ما خانه اتحادیه را تملیک کردیم و متاسفانه وقتی دولت نهم روی کار آمد، میراثفرهنگی این قرارداد را لغو کرد و تزریق مابقی پول متوقف شد.»
اما یک سوی دیگر ماجرا، وراث خانه اتحادیه هستند. نماینده وراث خانواده اتحادیه در توضیح مزایده 2/2درصد از 30 سهم خانه اتحادیه، میگوید: «سهمی که به مزایده گذاشته شد، سهم ستاد اجرای فرمان حضرت امام بود و ربطی به وراث نداشت. ستاد این سهم را سالها پیش به نام خودش انتقال داده بود و تقریبا هر سال آن را به مزایده میگذاشت و امسال فروخته شد. اما چون ملک مشاع است، مشخص نیست این سهم کجای ملک قرار دارد کما اینکه محل سهمهای دیگر هم مشخص نیست.» سازمان میراثفرهنگی در دولت قبل، بارها اعلام کرده بود که به وراث پیشنهاد کرده است که آنها خانه را بهصورت تهاتری بفروشند اما نماینده آنها میگوید که «هیچ ارگانی به خانواده ما پیشنهاد خرید تهاتری خانه اتحادیه را نداده است.» او میگوید: «طبق قانون، وقتی میراثفرهنگی ملکی را ثبت میکند، ظرف دو ماه باید 10درصد قیمت کارشناسیشده را پرداخت کند و مابقی را طی شش ماه باید بپردازد. وقتی این پول واریز نشد، قرارداد لغو شد و در جلساتی که ما با میراث داشتیم، گفتند که ما پول خرید این ملک را نداریم.» یکی از وراث که دایما به خانه اتحادیه رفتوآمد دارد، درباره ساختوساز کنار این خانه، به خبرنگار «شرق» میگوید که حدود یک ماه ساختوساز کنار خانه متوقف شد که به علت مشکلات مالکان پاساژ در حال ساخت با ارگانهای دیگر بود، نه به خاطر حفظ حریم ملک اتحادیه. او میگوید: «نیمی از ساختوساز داخل باغ اتحادیه ریخته و به دیوارها آسیب رسانده است.»
قیمت کارشناسی ملک اتحادیه هم به تدریج به نقطه مبهمی تبدیل شده است؛ وراث روایت میکنند قیمت کارشناسی اولیه چهارمیلیاردو900میلیونتومان بوده و بعد به 14میلیاردتومان رسیده بوده و با وجود گذشت دو سال و رشد تورم بالا، قیمت کارشناسی خانه اتحادیه به ششمیلیاردو900میلیونتومان کاهش پیدا کرده بوده است. آنها میگویند که در آخرین نقشه کارشناسی دوهزارمتر از مساحت زمین کم شده و مشخص نیست تکلیف این دوهزارمتر چه خواهد شد. قیمت کارشناسی برای حدود 9هزارمتر ملک در مرکز تجاری شهر تهران، حدودا برابر با قیمت یک خانه نوساز چند صد متری در شمال تهران است.
نماینده وارثان خانه اتحادیه، میگوید که وراث فقط در فکر پول نیستند؛ «وراث نظرات مختلفی دارند؛ بعضی به این پول احتیاج دارند و بعضی ندارند ولی در کل، هیچکدام از ما نمیخواهیم در این محل، برج ساخته شود.» او طوری صحبت میکند که باز هم شکهای داییجان ناپلئونی را به ذهن میآورد: «گروهی قصد دارند بهطور پنهانی قسمتهای ابنیهای باغ را از بین ببرند تا به راحتی به خواستهشان برسند. یک سیستمی میخواهد این خانه را تبدیل به منافع برای بعضیها کند و آن بعضیها، خانواده اتحادیه نیستند. عدهای میخواهند با دسیسه این خانه را به دست بیاورند. عدهای در حال تلاش هستند که قیمت کارشناسی را به طرق مختلف پایین بیاورند. وراث دستشان به جایی بند نیست و تمام چیزهایی که در مورد ما میگویند کذب است.» اما شاید اینبار، این آن گروهی که میخواهند ملک را از بین ببرند، توهم داییجان ناپلئونی نباشد و واقعیت داشته باشد. فعلا وارثان برای دیدار با محمدعلی نجفی، رییس سازمان میراثفرهنگی، تقاضا کردهاند. آنها میگویند: «تنها راه نجات این ملک از دست کسانی که سعی دارند این ملک را مفت به چنگ بیاورند، میراثفرهنگی است.»
«ناصر تقوایی» که پیش از انقلاب کارگردان سریال داییجان ناپلئون بود، روز 29 مرداد در موزه زندان قصر در همایش «تهران، نشانههای عاطفی و خاطرات جمعی» شرکت کرده بود. او در سخنرانیاش میگفت: «من آدم خرافاتیای نیستم ولی حس کردم دارم به یک آدم مخرب تبدیل میشوم. هر جایی که بهعنوان لوکیشن فیلمهایم انتخاب کردهام، خراب شده است.» تقوایی میگفت که فیلم «ناخدا خورشید» را در بندر کنگ ساخته که معماری بسیار ساده ولی کاربردی داشته اما حالا ویران شده است، فیلم «رهایی» را در بندر گناوه ساخته که الان دیگر مانند سابق قابل شناسایی نیست، «نفرین» را در جزیره مینو ساخته بوده که آن موقع بهشت خوزستان بود ولی در جنگ نابود شده، خانهای که در آن «آرامش در حضور دیگران» را ساخته بوده، در خیابان منیریه بوده و مالک، ساختمان زیبای آنجا را ویران کرده و رسید به سریال داییجان ناپلئون. تقوایی گفت: «اگر خانه اتحادیه تاکنون بهصورت کامل تخریب نشده، بهخاطر تقدیرش است چون در یکی از تجاریترین نقطههای شهر است و مدعیان زیادی دارد نه اینکه ارادهای برای جلوگیری از تخریب آن هست.»
جنجال درباره خانه اتحادیه از دهه 70 شروع شد و تا به امروز هم ادامه دارد اما حالا یک میهمان ناخوانده آمده تا میخ تابوت این عمارت تاریخی باشد؛ ساختمان مرکز تجاری غول پیکری در همسایگی دیواربهدیوار خانه داییجان ناپلئون در حال سرساییدن به آسمان است تا آغازی بر پایان خانهای باشد که علاوه بر یادآوری بزرگان عرصه سینما و چهرههایی چون «فنیزاده» و «تقوایی»، از آخرین امیدهای خیابان لالهزار برای اتصال به تاریخ صدسالهاش به شمار میرود. در این میان، سازمانها و نهادهای مسوول به جای حل مشکل، توپ را در زمین دیگری میاندازند؛ سازمان میراثفرهنگی که اولویت «حفظ» عمارت را برعهده دارد، نبود بودجه کافی برای خرید ملک را بهانه کرده است، شهرداری مسوولیتنداشتن در این حوزه را و دیوان عدالت اداری هم تنها بهعنوان بازوی قوهقضاییه، مجری قانونی است که چند سال پیش سازمان میراثفرهنگی آن را در سکوت تغییر داد تا خانه به جای «حفاظت»، «ویران» شود. وراث ملک اتحادیه هم سرنوشت بچههای داییجان را پیدا کردهاند، مدام به نهادها و دادگاههای مختلف مراجعه میکنند. «مهدی حجت» که معاونت جدید سازمان میراثفرهنگی است، در پاسخ به وضعیت حریم خانه اتحادیه و ساختوسازها در کنار آن، به «شرق» میگوید: «همه این کارها خلاف قانون است. کسانی که باید از این میراث دفاع میکردند، سرشان بهکار سیاسی مشغول بود و دنبال کارهای دیگری بودند و حوصله رسیدگی به این مسایل را نداشتند. این کارها دردسر دارد. اینکه با چند طرف رودررو باشید؛ دعوا کنید، بروید کلانتری و با هزار ارگان و نهاد سروکله بزنید تا کنار خانهای تاریخی، خانه دیگری نسازند. حفظکردن، کار دشواری است.»
خانه داییجان ناپلئون زمانی جزو اماکن تحت نظر میراثفرهنگی ثبت شده بود اما بعدا از این فهرست خارج شد. حجت میگوید: «این کار اشتباه بوده است. خارجشدن از ثبت قانون ندارد. اینکه دیوان عدالت اداری، به جهت شکایت مالک، یکطرفه خانهها را از ثبت خارج میکند، کار درستی نیست. کسی باید برود و بهکارکنان دیوان عدالت اداری توضیح دهد که «الناس مسلطون علي اموالهم» درست، اما آیا پدر که فرزند برای اوست، میتواند فرزندش را بکشد؟ ملک برای مالک است اما نمیتواند آن را تخریب کند چون آن بنا، دارای ارزش فرهنگی و میراث تاریخی مردم است.»
خانه اتحادیه حدود 10 سال در فهرست میراثفرهنگی ثبت شده بوده که معاون سازمان میراثفرهنگی در اینباره میگوید: «این بیلیاقتی که نشان دادهاند و توجه نکردهاند و خانه «اتحادیه» از ثبت خارج شده، به ما مربوط نمیشود و آن کسانی که باید دفاع میکردند، نکردند. حالا مسوولیتش افتاده روی دوش ما. ما هم قصد نداریم با کسی بجنگیم؛ اگر بنایی مالک دارد، محترم است ولی ما میگوییم شما نمیتوانید این ملک را از بین ببرید.»
حالا، 2/2 سهم از 30 سهمی که مالکان این خانه دارند، به صورت رسمی به مزایده گذاشته شده است. سازمان میراثفرهنگی با این مزایده و تغییر مالکیت مشکلی ندارد بلکه حجت توضیح میدهد: «اگر مالک جدید بخواهد به استناد پلاک شهرداری بنا را تخریب کند، اعم از اینکه ملک ثبت شده باشد یا نه، ما اجازه نمیدهیم، اگر پافشاری کنند مستقیم میرویم پیش ولی امر مسلمین و میگوییم اینها دارند حق مردم را از بین میبرند.»
خانه اتحادیه خانه پرجمعیتی بوده و مثل خانواده سریال داییجان ناپلئون، افراد زیادی در آنجا زندگی میکردهاند و به کسان زیادی ارث رسیده است. «احمد محیططباطبایی» که نزدیک به 10سال پیش از مدیران سازمان میراثفرهنگی بود و برای ثبت این خانه اقدام کرده بود، میگوید: «تعداد زیاد ورثه این خانه را غیرقابل فروش کرد و یکی از دلایل بقای خانه اتحادیه همین است. ما خیلی تلاش کردیم تا برای خانه اتحادیه اعتبار بگیریم و در بین سالهای 82 و 83 موفق شدیم این خانه را ثبت میراثفرهنگی کنیم. قیمت کارشناسی برایش تعیین شد و ما بخشی از پول را به صندوق دادگستری واریز کردیم و قرار بود مابقی پول تامین اعتبار شود. در واقع ما خانه اتحادیه را تملیک کردیم و متاسفانه وقتی دولت نهم روی کار آمد، میراثفرهنگی این قرارداد را لغو کرد و تزریق مابقی پول متوقف شد.»
اما یک سوی دیگر ماجرا، وراث خانه اتحادیه هستند. نماینده وراث خانواده اتحادیه در توضیح مزایده 2/2درصد از 30 سهم خانه اتحادیه، میگوید: «سهمی که به مزایده گذاشته شد، سهم ستاد اجرای فرمان حضرت امام بود و ربطی به وراث نداشت. ستاد این سهم را سالها پیش به نام خودش انتقال داده بود و تقریبا هر سال آن را به مزایده میگذاشت و امسال فروخته شد. اما چون ملک مشاع است، مشخص نیست این سهم کجای ملک قرار دارد کما اینکه محل سهمهای دیگر هم مشخص نیست.» سازمان میراثفرهنگی در دولت قبل، بارها اعلام کرده بود که به وراث پیشنهاد کرده است که آنها خانه را بهصورت تهاتری بفروشند اما نماینده آنها میگوید که «هیچ ارگانی به خانواده ما پیشنهاد خرید تهاتری خانه اتحادیه را نداده است.» او میگوید: «طبق قانون، وقتی میراثفرهنگی ملکی را ثبت میکند، ظرف دو ماه باید 10درصد قیمت کارشناسیشده را پرداخت کند و مابقی را طی شش ماه باید بپردازد. وقتی این پول واریز نشد، قرارداد لغو شد و در جلساتی که ما با میراث داشتیم، گفتند که ما پول خرید این ملک را نداریم.» یکی از وراث که دایما به خانه اتحادیه رفتوآمد دارد، درباره ساختوساز کنار این خانه، به خبرنگار «شرق» میگوید که حدود یک ماه ساختوساز کنار خانه متوقف شد که به علت مشکلات مالکان پاساژ در حال ساخت با ارگانهای دیگر بود، نه به خاطر حفظ حریم ملک اتحادیه. او میگوید: «نیمی از ساختوساز داخل باغ اتحادیه ریخته و به دیوارها آسیب رسانده است.»
قیمت کارشناسی ملک اتحادیه هم به تدریج به نقطه مبهمی تبدیل شده است؛ وراث روایت میکنند قیمت کارشناسی اولیه چهارمیلیاردو900میلیونتومان بوده و بعد به 14میلیاردتومان رسیده بوده و با وجود گذشت دو سال و رشد تورم بالا، قیمت کارشناسی خانه اتحادیه به ششمیلیاردو900میلیونتومان کاهش پیدا کرده بوده است. آنها میگویند که در آخرین نقشه کارشناسی دوهزارمتر از مساحت زمین کم شده و مشخص نیست تکلیف این دوهزارمتر چه خواهد شد. قیمت کارشناسی برای حدود 9هزارمتر ملک در مرکز تجاری شهر تهران، حدودا برابر با قیمت یک خانه نوساز چند صد متری در شمال تهران است.
نماینده وارثان خانه اتحادیه، میگوید که وراث فقط در فکر پول نیستند؛ «وراث نظرات مختلفی دارند؛ بعضی به این پول احتیاج دارند و بعضی ندارند ولی در کل، هیچکدام از ما نمیخواهیم در این محل، برج ساخته شود.» او طوری صحبت میکند که باز هم شکهای داییجان ناپلئونی را به ذهن میآورد: «گروهی قصد دارند بهطور پنهانی قسمتهای ابنیهای باغ را از بین ببرند تا به راحتی به خواستهشان برسند. یک سیستمی میخواهد این خانه را تبدیل به منافع برای بعضیها کند و آن بعضیها، خانواده اتحادیه نیستند. عدهای میخواهند با دسیسه این خانه را به دست بیاورند. عدهای در حال تلاش هستند که قیمت کارشناسی را به طرق مختلف پایین بیاورند. وراث دستشان به جایی بند نیست و تمام چیزهایی که در مورد ما میگویند کذب است.» اما شاید اینبار، این آن گروهی که میخواهند ملک را از بین ببرند، توهم داییجان ناپلئونی نباشد و واقعیت داشته باشد. فعلا وارثان برای دیدار با محمدعلی نجفی، رییس سازمان میراثفرهنگی، تقاضا کردهاند. آنها میگویند: «تنها راه نجات این ملک از دست کسانی که سعی دارند این ملک را مفت به چنگ بیاورند، میراثفرهنگی است.»
صف طویل ارز دانشجویی
علی گنجی
دنبال چیزی در کیفش میگردد. محتویات کیفش را روی پاهایش خالی میکند. یک ماشینحساب کوچک را برمیدارد و شروع میکند به حسابکردن. موبایلش را با شانهاش کنار گوش نگه میدارد و میخواهد تماسی بگیرد که سرباز نگهبان سالن تابلویی را به او نشان میدهد: «برای صحبت با تلفن همراه به خارج سالن مراجعه کنید.» زن میانسال ورقههایش را با عجله جمع میکند و الوالو گویان به خارج سالن میرود: «الو... الو... آقا مهدی امروز دلار چنده؟ یورو چی؟ ارزون شده چرا؟ دیروز که....»
اینجا وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی است؛ طبقه اول. بخش مطالبات ارزی دانشجویان خارج از کشور. در چند سال اخیر که قیمت دلار و ارز لحظهبهلحظه تغییر میکرد، پدران و مادران دانشجویان خارج از کشور دست به اعتراض زدند. پدران و مادرانی که برای خوشبختی فرزندانشان آنها را به غربت فرستاده بودند تا آنجا خوشبختی را پیدا کنند. اعتراضها موجب شد تا عبارت
«ارز دانشجویی» شکل و شمایلی به خود بگیرد.
محمد 60ساله است و دو پسرش در خارج از کشور. او میگوید: «اول باید بگویم اصل قضیه از کجاست. من دوست نداشتم فرزندانم به خارج بروند. مطمئنا دوست دارم آنها کنار خانواده و وطنشان پیشرفت کنند. اما خب وضعیت کنکور را که دیدم تصمیم گرفتم آنها را به کشوری بفرستم که نظام آموزشی بهتري دارد. دو پسر دارم. هر دو قبرس هستند. اولی سه سال پیش رفت و پزشکی میخواند. دومی دو سال پیش رفت و کامپیوتر میخواند.» محمد در حالی که سرش را به نشانه افسوس تکان میدهد، میگوید: «پسر مهندسم الان یکسال است برگشته. ارز گران شد. هزینهها زیاد بود. مجبور شدم. الان منتظر نتایج کنکور است. خیلی سعی کردم هزینهاش را جور کنم اما نشد.»
دانشجویانی که میتوانند ارز دانشجویی بگیرند را میتوان به دو گروه تقسیم کرد: دانشجویان گروه پزشکی و دانشجویان گروه غیرپزشکی. دانشجویان پزشکی، دندانپزشکی و داروسازی و دیگر رشتهها. برای گرفتن ارز دانشجویی باید به وزارت بهداشت مراجعه کنند و دانشجویان دیگر برای کاهش هزینههای خود و گرفتن ارز دولتی، باید راهی وزارت علوم شوند. برای دریافت ارز دانشجویی که حالا دوهزارو450تومان است، چند مرحله را باید پشت سر گذاشت. ابتدا دانشگاه محل تحصیل باید از دانشگاههای معتبر از نظر وزارتخانه باشد. فهرست دانشگاههای معتبر در سایت وزارتخانهها قرار دارد. بعد از آن، نامهنگاریها و جمعآوری مدارک آغاز میشود. مدارک تحصیلی قبلی، مدرک اقامت، کارت پایانخدمت یا معافیت و دیگر مدارک را باید تحویل داد. «مدارکی که میخواهند، لازم است برای اینکه ثابت بشود دانشجو هستی و ارز لازم داری وگرنه هر دلال و کلاهبرداری مدرک جور میکرد و ارز مبادلهای میگرفت.» مینا دانشجوی داروسازی که یکسالی است ارز مبادلهای میگیرد، میگوید: «بزرگترین مشکل در تحویل مدارک این است که هر ترم باید دوباره گواهی ارایه بدهی. این سخت است؛ یعنی سالی دو بار باید هر نیمسال اثبات کنی که دانشجو هستی. اما خدارو شکر که همین را میدهند. من سالی 12هزاردلار میگیرم. شهریه دانشگاه هم که نامهاش را میگیرم و سالی 10هزاردلار است، به هم ارز مبادلهای میدهند. الان ارز مبادلهای حدود 800تومان ارزانتر است. باز هم خوب است. حساب کنید که 20هزار تا 800تومان به نفعم میشود.»
مقدار ارزی که به دانشجویان تعلق میگیرد یک مقدار ثابت است. این در حالی است که گروهی دانشجویان اعتقاد دارند تصمیمگیری کلی درست نیست. مهرداد دانشجوی دندانپزشکی که در رم درس میخواند، میگوید: «هزینه زندگی در ایتالیا با قبرس یکسان است؟ چرا به دانشجوی قبرسی به همان اندازه دانشجوی ایتالیایی پول میدهند؟ هزینهای که میگیرم فقط یکسوم هزینههایم است. طوری هم نگویید که انگار ارز را رایگان در اختیار ما قرار میدهند. فقط 700تومان ارزانتر است! موقعی به مشکل برخوردیم که دلارهزارتومانی شد دوهزارو400تومان. موقعی به مشکل خوردیم که دلار مثل نان صفی شد. هر روز خبر جدید و دلهره جدید. کار پدر و مادرم شده بود قیمت دلار چککردن و دنبالکردن قیمتها. موقعی به مشکل برخوردیم که راهحلها فقط یه آرامبخش است نه داروی درمانی.»
مهرداد در مورد زندگیاش در رم میگوید: «در اوایل، کار نبود. دلار هم گران شد خیلی اوضاع بد شد. زمانی که میگفتند چند نفر اخلالگرند و دستگیر شدهاند. همان موقع که اخبار فقط در مورد ارز بود، مجبور شدم بهکار دانشجویی. سخت بود. الان کار بهتر پیدا کردم اما چرا باید اینطور بشود؟ چرا نمیشود روی چیزی حساب کرد؟ اجاره خونه تو رم با پاریس یکی است؟ تصمیم موقت میگیرند اما فکر جامعی در موردش نمیکنند.»
بعد از تهیه مدارک مورد نیاز وزارتخانه، دانشجویان یا موکلان آنها که بیشتر والدین دانشجویان هستند، در سیستم اینترنتی ثبتنام و تصویر اسکنشده مطالب را برای وزارتخانه میفرستند. سپس در صورت تایید مدارک آنها، سیستم نوبتدهی را انجام میدهد و متقاضی برای دریافت حواله بانکی به وزارتخانه مراجعه میکند. هادی پدر مریم است که دخترش دامپزشکی میخواند: «خیلی کار سختی نیست. اذیت نمیکنند زیاد. فقط دو مشکل وجود دارد. اول اینکه هر ترم باید تمدید کنیم و ثبتنام مجدد انجام دهیم. مشکل بعدی تاخیر است. الان که اواخر مرداد است و اینجا (اشاره میکند به سالن انتظار وزارت بهداشت برای دریافت حواله) هستم، برای ترم دوم سال تحصیلی قبل را دارند میدهند. یعنی من آخر دیماه دلار را سههزارو600تومان خریدهام و برای دخترم فرستادهام اما الان که مرداد است، دارند دلار را میدهند که دلار شده سههزاروصدتومان.» او میگوید: «اما در هر حال، با این کار مشکل خیلی حل نشده. کسانی که با دلار هزارو200تومان رفتند و مجبور به برگشت شدند، برایشان تفاوتی نمیکند این کارها. باز هم کم میآورند. این تاخیرها هم که باشد که واویلاست.» هادی، مدیر شرکت حسابداری است و ادامه میدهد: «من به واسطه شغلم همش در حساب کتاب و پیشبینی آیندهام اما کارهای اینها اصلا حساب کتاب ندارد. ناگهان میگویند تا چند ماه ارز نیست. ناگهان دلار گرانتر میشود. کسانی که با زحمت فرزندشان را فرستادهاند، برای موفقیت طاقت نمیآورند با این شرایط... بفرمایید؛ شاهد از غیب رسید...» هادی اشاره میکند به باجه پاسخگو. باجهای که آقایی پشت آن نشسته است. از شش باجه فقط باجه این فرد کار میکرد که پوشهای صورتی را جلوی نیمدایره مقابلش قرار داده. هادی میگوید: «این یعنی مزاحم نشوید. فعلا برای امروز کافی است. الان بپرسم، میگوید پرونده برای امروز پرشده و بروید فردا بیایید. فردا هم که واقعا فقط خود خدا میداند چه بر سر ارز میآید.»
«ضمن عرض پوزش فراوان به اطلاع میرساند به دلیل بروز برخی مشکلات فنی و ضرورت تطبیق دادههای ثبتشده با مستندات و اطلاعات ثبتشده متقاضیان توسط سیستم مکانیزه؛ تمامی نامهها در تاریخ 92/5/25 توزیع خواهد شد. در ضمن، تمامی این دسته از دانشجویان، میبایست وارد پروفایل خود در سامانه نشا شده و پس از تکمیل مراحل خواستهشده، درخواست نامه بانک خود را دوباره در سامانه ثبت نمایند. لازم به ذکر است، درخواست نامه بانک قبلی شما در سامانه نشا، اعتباری ندارد و شما میبایست درخواست مجدد خود را ارسال نمایید.» این عبارات، اخطاری است که در سامانه «نشا» مشارکت دانشجو که مربوط به ثبتنام متقاضیان ارز در گروه غیرپزشکی است، آمده است. دانشجویان گروههای غیرپزشکی گلههای دیگری دارند؛ سمیر که دانشجوی کارشناسیارشد «آیتی» است، میگوید: «ما رفتیم به هزار زحمت. اول دلار خوب بود قیمتش. بعد که هر روز گرانتر میشد، اوضاع یک کم خراب شد. اصلا دلار بهطور کل گیر نمیآوردند پدر و مادرم، چه برسه به اینکه بخوان ارزونتر بگیرند. بعد گفتند دلار دانشجویی میدهیم. چی کار کرده بودند که برای دلاری که نصف این قیمت بود و راحت میگرفتیم، باید صف میبستیم و دردسر میکشیدیم.»
گله اصلی سمیر که با پنجنفر از دوستانش به آلمان رفته، چیز دیگری است: «ما اینجا کنکور ندادیم. چون وضع خوب نبود. شریف بهترین دانشگاه ایرانه که بچههای اونجا اکثرشون میرن. خب، چرا آدم از اول نره؟ ما رفتیم. ناگهان ارز شد مشکل اصلی کشور؛ شانس ما. اما مشکل این بود که خیلی ناگهانی گفتند که به دانشجوهای لیسانس ارز تعلق نمیگیره. واقعا چرا؟ مگه ما درس نمیخوندیم؟ مگه ما مشکل مالی نداشتیم؟ از جمع ششنفره دو نفر ماندیم. من کارشناسیارشد را ادامه دادم و الان دارم ارز مبادلهای میگیرم. اما اولا اگر خودم کار نکنم که اصلا نمیتونم هزینههایم را بدهم. بعد هم دلم میسوزد برای لیسانسهها که حقشان را خوردند.»
مادر سمیر که کنارش نشسته و حواسش به نوبت است، حرفهای فرزندش را ادامه میدهد: «الان هزینه زیادی شده برای راهانداختن این سامانهها و سیستم که ارز بدهند به دانشجوها. اما اینها راهحل نیست؛ پاککردن صورت مساله است. ببینند چرا دانشجوهای ما باید از کشور بروند؟ در تمام دنیا دانشجوي ایرانی هست. چرا اینها را کاری نمیکنند که بمانند در کشورشان؟ چرا باید پسر من از من جدا بشود؟ اگر اینجا دانشگاه و کار و زندگی برای این جوانها بود، حاضر بودند این همه غم و سختی تحمل کنند و خانوادهشان را رها کنند و بروند آن سر دنیا؟»
---------------------------------------------------------------
لوکیشن «داییجان ناپلئون» در معرض تخریب
مرجان صایبی
علی گنجی
دنبال چیزی در کیفش میگردد. محتویات کیفش را روی پاهایش خالی میکند. یک ماشینحساب کوچک را برمیدارد و شروع میکند به حسابکردن. موبایلش را با شانهاش کنار گوش نگه میدارد و میخواهد تماسی بگیرد که سرباز نگهبان سالن تابلویی را به او نشان میدهد: «برای صحبت با تلفن همراه به خارج سالن مراجعه کنید.» زن میانسال ورقههایش را با عجله جمع میکند و الوالو گویان به خارج سالن میرود: «الو... الو... آقا مهدی امروز دلار چنده؟ یورو چی؟ ارزون شده چرا؟ دیروز که....»
اینجا وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی است؛ طبقه اول. بخش مطالبات ارزی دانشجویان خارج از کشور. در چند سال اخیر که قیمت دلار و ارز لحظهبهلحظه تغییر میکرد، پدران و مادران دانشجویان خارج از کشور دست به اعتراض زدند. پدران و مادرانی که برای خوشبختی فرزندانشان آنها را به غربت فرستاده بودند تا آنجا خوشبختی را پیدا کنند. اعتراضها موجب شد تا عبارت
«ارز دانشجویی» شکل و شمایلی به خود بگیرد.
محمد 60ساله است و دو پسرش در خارج از کشور. او میگوید: «اول باید بگویم اصل قضیه از کجاست. من دوست نداشتم فرزندانم به خارج بروند. مطمئنا دوست دارم آنها کنار خانواده و وطنشان پیشرفت کنند. اما خب وضعیت کنکور را که دیدم تصمیم گرفتم آنها را به کشوری بفرستم که نظام آموزشی بهتري دارد. دو پسر دارم. هر دو قبرس هستند. اولی سه سال پیش رفت و پزشکی میخواند. دومی دو سال پیش رفت و کامپیوتر میخواند.» محمد در حالی که سرش را به نشانه افسوس تکان میدهد، میگوید: «پسر مهندسم الان یکسال است برگشته. ارز گران شد. هزینهها زیاد بود. مجبور شدم. الان منتظر نتایج کنکور است. خیلی سعی کردم هزینهاش را جور کنم اما نشد.»
دانشجویانی که میتوانند ارز دانشجویی بگیرند را میتوان به دو گروه تقسیم کرد: دانشجویان گروه پزشکی و دانشجویان گروه غیرپزشکی. دانشجویان پزشکی، دندانپزشکی و داروسازی و دیگر رشتهها. برای گرفتن ارز دانشجویی باید به وزارت بهداشت مراجعه کنند و دانشجویان دیگر برای کاهش هزینههای خود و گرفتن ارز دولتی، باید راهی وزارت علوم شوند. برای دریافت ارز دانشجویی که حالا دوهزارو450تومان است، چند مرحله را باید پشت سر گذاشت. ابتدا دانشگاه محل تحصیل باید از دانشگاههای معتبر از نظر وزارتخانه باشد. فهرست دانشگاههای معتبر در سایت وزارتخانهها قرار دارد. بعد از آن، نامهنگاریها و جمعآوری مدارک آغاز میشود. مدارک تحصیلی قبلی، مدرک اقامت، کارت پایانخدمت یا معافیت و دیگر مدارک را باید تحویل داد. «مدارکی که میخواهند، لازم است برای اینکه ثابت بشود دانشجو هستی و ارز لازم داری وگرنه هر دلال و کلاهبرداری مدرک جور میکرد و ارز مبادلهای میگرفت.» مینا دانشجوی داروسازی که یکسالی است ارز مبادلهای میگیرد، میگوید: «بزرگترین مشکل در تحویل مدارک این است که هر ترم باید دوباره گواهی ارایه بدهی. این سخت است؛ یعنی سالی دو بار باید هر نیمسال اثبات کنی که دانشجو هستی. اما خدارو شکر که همین را میدهند. من سالی 12هزاردلار میگیرم. شهریه دانشگاه هم که نامهاش را میگیرم و سالی 10هزاردلار است، به هم ارز مبادلهای میدهند. الان ارز مبادلهای حدود 800تومان ارزانتر است. باز هم خوب است. حساب کنید که 20هزار تا 800تومان به نفعم میشود.»
مقدار ارزی که به دانشجویان تعلق میگیرد یک مقدار ثابت است. این در حالی است که گروهی دانشجویان اعتقاد دارند تصمیمگیری کلی درست نیست. مهرداد دانشجوی دندانپزشکی که در رم درس میخواند، میگوید: «هزینه زندگی در ایتالیا با قبرس یکسان است؟ چرا به دانشجوی قبرسی به همان اندازه دانشجوی ایتالیایی پول میدهند؟ هزینهای که میگیرم فقط یکسوم هزینههایم است. طوری هم نگویید که انگار ارز را رایگان در اختیار ما قرار میدهند. فقط 700تومان ارزانتر است! موقعی به مشکل برخوردیم که دلارهزارتومانی شد دوهزارو400تومان. موقعی به مشکل خوردیم که دلار مثل نان صفی شد. هر روز خبر جدید و دلهره جدید. کار پدر و مادرم شده بود قیمت دلار چککردن و دنبالکردن قیمتها. موقعی به مشکل برخوردیم که راهحلها فقط یه آرامبخش است نه داروی درمانی.»
مهرداد در مورد زندگیاش در رم میگوید: «در اوایل، کار نبود. دلار هم گران شد خیلی اوضاع بد شد. زمانی که میگفتند چند نفر اخلالگرند و دستگیر شدهاند. همان موقع که اخبار فقط در مورد ارز بود، مجبور شدم بهکار دانشجویی. سخت بود. الان کار بهتر پیدا کردم اما چرا باید اینطور بشود؟ چرا نمیشود روی چیزی حساب کرد؟ اجاره خونه تو رم با پاریس یکی است؟ تصمیم موقت میگیرند اما فکر جامعی در موردش نمیکنند.»
بعد از تهیه مدارک مورد نیاز وزارتخانه، دانشجویان یا موکلان آنها که بیشتر والدین دانشجویان هستند، در سیستم اینترنتی ثبتنام و تصویر اسکنشده مطالب را برای وزارتخانه میفرستند. سپس در صورت تایید مدارک آنها، سیستم نوبتدهی را انجام میدهد و متقاضی برای دریافت حواله بانکی به وزارتخانه مراجعه میکند. هادی پدر مریم است که دخترش دامپزشکی میخواند: «خیلی کار سختی نیست. اذیت نمیکنند زیاد. فقط دو مشکل وجود دارد. اول اینکه هر ترم باید تمدید کنیم و ثبتنام مجدد انجام دهیم. مشکل بعدی تاخیر است. الان که اواخر مرداد است و اینجا (اشاره میکند به سالن انتظار وزارت بهداشت برای دریافت حواله) هستم، برای ترم دوم سال تحصیلی قبل را دارند میدهند. یعنی من آخر دیماه دلار را سههزارو600تومان خریدهام و برای دخترم فرستادهام اما الان که مرداد است، دارند دلار را میدهند که دلار شده سههزاروصدتومان.» او میگوید: «اما در هر حال، با این کار مشکل خیلی حل نشده. کسانی که با دلار هزارو200تومان رفتند و مجبور به برگشت شدند، برایشان تفاوتی نمیکند این کارها. باز هم کم میآورند. این تاخیرها هم که باشد که واویلاست.» هادی، مدیر شرکت حسابداری است و ادامه میدهد: «من به واسطه شغلم همش در حساب کتاب و پیشبینی آیندهام اما کارهای اینها اصلا حساب کتاب ندارد. ناگهان میگویند تا چند ماه ارز نیست. ناگهان دلار گرانتر میشود. کسانی که با زحمت فرزندشان را فرستادهاند، برای موفقیت طاقت نمیآورند با این شرایط... بفرمایید؛ شاهد از غیب رسید...» هادی اشاره میکند به باجه پاسخگو. باجهای که آقایی پشت آن نشسته است. از شش باجه فقط باجه این فرد کار میکرد که پوشهای صورتی را جلوی نیمدایره مقابلش قرار داده. هادی میگوید: «این یعنی مزاحم نشوید. فعلا برای امروز کافی است. الان بپرسم، میگوید پرونده برای امروز پرشده و بروید فردا بیایید. فردا هم که واقعا فقط خود خدا میداند چه بر سر ارز میآید.»
«ضمن عرض پوزش فراوان به اطلاع میرساند به دلیل بروز برخی مشکلات فنی و ضرورت تطبیق دادههای ثبتشده با مستندات و اطلاعات ثبتشده متقاضیان توسط سیستم مکانیزه؛ تمامی نامهها در تاریخ 92/5/25 توزیع خواهد شد. در ضمن، تمامی این دسته از دانشجویان، میبایست وارد پروفایل خود در سامانه نشا شده و پس از تکمیل مراحل خواستهشده، درخواست نامه بانک خود را دوباره در سامانه ثبت نمایند. لازم به ذکر است، درخواست نامه بانک قبلی شما در سامانه نشا، اعتباری ندارد و شما میبایست درخواست مجدد خود را ارسال نمایید.» این عبارات، اخطاری است که در سامانه «نشا» مشارکت دانشجو که مربوط به ثبتنام متقاضیان ارز در گروه غیرپزشکی است، آمده است. دانشجویان گروههای غیرپزشکی گلههای دیگری دارند؛ سمیر که دانشجوی کارشناسیارشد «آیتی» است، میگوید: «ما رفتیم به هزار زحمت. اول دلار خوب بود قیمتش. بعد که هر روز گرانتر میشد، اوضاع یک کم خراب شد. اصلا دلار بهطور کل گیر نمیآوردند پدر و مادرم، چه برسه به اینکه بخوان ارزونتر بگیرند. بعد گفتند دلار دانشجویی میدهیم. چی کار کرده بودند که برای دلاری که نصف این قیمت بود و راحت میگرفتیم، باید صف میبستیم و دردسر میکشیدیم.»
گله اصلی سمیر که با پنجنفر از دوستانش به آلمان رفته، چیز دیگری است: «ما اینجا کنکور ندادیم. چون وضع خوب نبود. شریف بهترین دانشگاه ایرانه که بچههای اونجا اکثرشون میرن. خب، چرا آدم از اول نره؟ ما رفتیم. ناگهان ارز شد مشکل اصلی کشور؛ شانس ما. اما مشکل این بود که خیلی ناگهانی گفتند که به دانشجوهای لیسانس ارز تعلق نمیگیره. واقعا چرا؟ مگه ما درس نمیخوندیم؟ مگه ما مشکل مالی نداشتیم؟ از جمع ششنفره دو نفر ماندیم. من کارشناسیارشد را ادامه دادم و الان دارم ارز مبادلهای میگیرم. اما اولا اگر خودم کار نکنم که اصلا نمیتونم هزینههایم را بدهم. بعد هم دلم میسوزد برای لیسانسهها که حقشان را خوردند.»
مادر سمیر که کنارش نشسته و حواسش به نوبت است، حرفهای فرزندش را ادامه میدهد: «الان هزینه زیادی شده برای راهانداختن این سامانهها و سیستم که ارز بدهند به دانشجوها. اما اینها راهحل نیست؛ پاککردن صورت مساله است. ببینند چرا دانشجوهای ما باید از کشور بروند؟ در تمام دنیا دانشجوي ایرانی هست. چرا اینها را کاری نمیکنند که بمانند در کشورشان؟ چرا باید پسر من از من جدا بشود؟ اگر اینجا دانشگاه و کار و زندگی برای این جوانها بود، حاضر بودند این همه غم و سختی تحمل کنند و خانوادهشان را رها کنند و بروند آن سر دنیا؟»
---------------------------------------------------------------
لوکیشن «داییجان ناپلئون» در معرض تخریب
مرجان صایبی
وقتی داییجان ناپلئون، فاتح جنگهای کازرون و ممسنی در نبرد با انگلیسیها، در بستر مرگ افتاد، بستگانش چنان پیش چشمش به جان هم افتادند که پیرمرد دست به دعا برداشت و از خدا خواست تا انگلیسیها را برساند و او را از دست این قوم و خویش نجات دهد. حالا به نظر میرسد، ملک «اتحادیه» بهعنوان تنها بازمانده از باغ تاریخی لالهزار و یکی از نفایس معماری عصر قاجار هم، که لوکیشن سریال داییجان ناپلئون بوده، به سرنوشت قهرمان این سریال دچار شده است.
«ناصر تقوایی» که پیش از انقلاب کارگردان سریال داییجان ناپلئون بود، روز 29 مرداد در موزه زندان قصر در همایش «تهران، نشانههای عاطفی و خاطرات جمعی» شرکت کرده بود. او در سخنرانیاش میگفت: «من آدم خرافاتیای نیستم ولی حس کردم دارم به یک آدم مخرب تبدیل میشوم. هر جایی که بهعنوان لوکیشن فیلمهایم انتخاب کردهام، خراب شده است.» تقوایی میگفت که فیلم «ناخدا خورشید» را در بندر کنگ ساخته که معماری بسیار ساده ولی کاربردی داشته اما حالا ویران شده است، فیلم «رهایی» را در بندر گناوه ساخته که الان دیگر مانند سابق قابل شناسایی نیست، «نفرین» را در جزیره مینو ساخته بوده که آن موقع بهشت خوزستان بود ولی در جنگ نابود شده، خانهای که در آن «آرامش در حضور دیگران» را ساخته بوده، در خیابان منیریه بوده و مالک، ساختمان زیبای آنجا را ویران کرده و رسید به سریال داییجان ناپلئون. تقوایی گفت: «اگر خانه اتحادیه تاکنون بهصورت کامل تخریب نشده، بهخاطر تقدیرش است چون در یکی از تجاریترین نقطههای شهر است و مدعیان زیادی دارد نه اینکه ارادهای برای جلوگیری از تخریب آن هست.»
جنجال درباره خانه اتحادیه از دهه 70 شروع شد و تا به امروز هم ادامه دارد اما حالا یک میهمان ناخوانده آمده تا میخ تابوت این عمارت تاریخی باشد؛ ساختمان مرکز تجاری غول پیکری در همسایگی دیواربهدیوار خانه داییجان ناپلئون در حال سرساییدن به آسمان است تا آغازی بر پایان خانهای باشد که علاوه بر یادآوری بزرگان عرصه سینما و چهرههایی چون «فنیزاده» و «تقوایی»، از آخرین امیدهای خیابان لالهزار برای اتصال به تاریخ صدسالهاش به شمار میرود. در این میان، سازمانها و نهادهای مسوول به جای حل مشکل، توپ را در زمین دیگری میاندازند؛ سازمان میراثفرهنگی که اولویت «حفظ» عمارت را برعهده دارد، نبود بودجه کافی برای خرید ملک را بهانه کرده است، شهرداری مسوولیتنداشتن در این حوزه را و دیوان عدالت اداری هم تنها بهعنوان بازوی قوهقضاییه، مجری قانونی است که چند سال پیش سازمان میراثفرهنگی آن را در سکوت تغییر داد تا خانه به جای «حفاظت»، «ویران» شود. وراث ملک اتحادیه هم سرنوشت بچههای داییجان را پیدا کردهاند، مدام به نهادها و دادگاههای مختلف مراجعه میکنند. «مهدی حجت» که معاونت جدید سازمان میراثفرهنگی است، در پاسخ به وضعیت حریم خانه اتحادیه و ساختوسازها در کنار آن، به «شرق» میگوید: «همه این کارها خلاف قانون است. کسانی که باید از این میراث دفاع میکردند، سرشان بهکار سیاسی مشغول بود و دنبال کارهای دیگری بودند و حوصله رسیدگی به این مسایل را نداشتند. این کارها دردسر دارد. اینکه با چند طرف رودررو باشید؛ دعوا کنید، بروید کلانتری و با هزار ارگان و نهاد سروکله بزنید تا کنار خانهای تاریخی، خانه دیگری نسازند. حفظکردن، کار دشواری است.»
خانه داییجان ناپلئون زمانی جزو اماکن تحت نظر میراثفرهنگی ثبت شده بود اما بعدا از این فهرست خارج شد. حجت میگوید: «این کار اشتباه بوده است. خارجشدن از ثبت قانون ندارد. اینکه دیوان عدالت اداری، به جهت شکایت مالک، یکطرفه خانهها را از ثبت خارج میکند، کار درستی نیست. کسی باید برود و بهکارکنان دیوان عدالت اداری توضیح دهد که «الناس مسلطون علي اموالهم» درست، اما آیا پدر که فرزند برای اوست، میتواند فرزندش را بکشد؟ ملک برای مالک است اما نمیتواند آن را تخریب کند چون آن بنا، دارای ارزش فرهنگی و میراث تاریخی مردم است.»
خانه اتحادیه حدود 10 سال در فهرست میراثفرهنگی ثبت شده بوده که معاون سازمان میراثفرهنگی در اینباره میگوید: «این بیلیاقتی که نشان دادهاند و توجه نکردهاند و خانه «اتحادیه» از ثبت خارج شده، به ما مربوط نمیشود و آن کسانی که باید دفاع میکردند، نکردند. حالا مسوولیتش افتاده روی دوش ما. ما هم قصد نداریم با کسی بجنگیم؛ اگر بنایی مالک دارد، محترم است ولی ما میگوییم شما نمیتوانید این ملک را از بین ببرید.»
حالا، 2/2 سهم از 30 سهمی که مالکان این خانه دارند، به صورت رسمی به مزایده گذاشته شده است. سازمان میراثفرهنگی با این مزایده و تغییر مالکیت مشکلی ندارد بلکه حجت توضیح میدهد: «اگر مالک جدید بخواهد به استناد پلاک شهرداری بنا را تخریب کند، اعم از اینکه ملک ثبت شده باشد یا نه، ما اجازه نمیدهیم، اگر پافشاری کنند مستقیم میرویم پیش ولی امر مسلمین و میگوییم اینها دارند حق مردم را از بین میبرند.»
خانه اتحادیه خانه پرجمعیتی بوده و مثل خانواده سریال داییجان ناپلئون، افراد زیادی در آنجا زندگی میکردهاند و به کسان زیادی ارث رسیده است. «احمد محیططباطبایی» که نزدیک به 10سال پیش از مدیران سازمان میراثفرهنگی بود و برای ثبت این خانه اقدام کرده بود، میگوید: «تعداد زیاد ورثه این خانه را غیرقابل فروش کرد و یکی از دلایل بقای خانه اتحادیه همین است. ما خیلی تلاش کردیم تا برای خانه اتحادیه اعتبار بگیریم و در بین سالهای 82 و 83 موفق شدیم این خانه را ثبت میراثفرهنگی کنیم. قیمت کارشناسی برایش تعیین شد و ما بخشی از پول را به صندوق دادگستری واریز کردیم و قرار بود مابقی پول تامین اعتبار شود. در واقع ما خانه اتحادیه را تملیک کردیم و متاسفانه وقتی دولت نهم روی کار آمد، میراثفرهنگی این قرارداد را لغو کرد و تزریق مابقی پول متوقف شد.»
اما یک سوی دیگر ماجرا، وراث خانه اتحادیه هستند. نماینده وراث خانواده اتحادیه در توضیح مزایده 2/2درصد از 30 سهم خانه اتحادیه، میگوید: «سهمی که به مزایده گذاشته شد، سهم ستاد اجرای فرمان حضرت امام بود و ربطی به وراث نداشت. ستاد این سهم را سالها پیش به نام خودش انتقال داده بود و تقریبا هر سال آن را به مزایده میگذاشت و امسال فروخته شد. اما چون ملک مشاع است، مشخص نیست این سهم کجای ملک قرار دارد کما اینکه محل سهمهای دیگر هم مشخص نیست.» سازمان میراثفرهنگی در دولت قبل، بارها اعلام کرده بود که به وراث پیشنهاد کرده است که آنها خانه را بهصورت تهاتری بفروشند اما نماینده آنها میگوید که «هیچ ارگانی به خانواده ما پیشنهاد خرید تهاتری خانه اتحادیه را نداده است.» او میگوید: «طبق قانون، وقتی میراثفرهنگی ملکی را ثبت میکند، ظرف دو ماه باید 10درصد قیمت کارشناسیشده را پرداخت کند و مابقی را طی شش ماه باید بپردازد. وقتی این پول واریز نشد، قرارداد لغو شد و در جلساتی که ما با میراث داشتیم، گفتند که ما پول خرید این ملک را نداریم.» یکی از وراث که دایما به خانه اتحادیه رفتوآمد دارد، درباره ساختوساز کنار این خانه، به خبرنگار «شرق» میگوید که حدود یک ماه ساختوساز کنار خانه متوقف شد که به علت مشکلات مالکان پاساژ در حال ساخت با ارگانهای دیگر بود، نه به خاطر حفظ حریم ملک اتحادیه. او میگوید: «نیمی از ساختوساز داخل باغ اتحادیه ریخته و به دیوارها آسیب رسانده است.»
قیمت کارشناسی ملک اتحادیه هم به تدریج به نقطه مبهمی تبدیل شده است؛ وراث روایت میکنند قیمت کارشناسی اولیه چهارمیلیاردو900میلیونتومان بوده و بعد به 14میلیاردتومان رسیده بوده و با وجود گذشت دو سال و رشد تورم بالا، قیمت کارشناسی خانه اتحادیه به ششمیلیاردو900میلیونتومان کاهش پیدا کرده بوده است. آنها میگویند که در آخرین نقشه کارشناسی دوهزارمتر از مساحت زمین کم شده و مشخص نیست تکلیف این دوهزارمتر چه خواهد شد. قیمت کارشناسی برای حدود 9هزارمتر ملک در مرکز تجاری شهر تهران، حدودا برابر با قیمت یک خانه نوساز چند صد متری در شمال تهران است.
نماینده وارثان خانه اتحادیه، میگوید که وراث فقط در فکر پول نیستند؛ «وراث نظرات مختلفی دارند؛ بعضی به این پول احتیاج دارند و بعضی ندارند ولی در کل، هیچکدام از ما نمیخواهیم در این محل، برج ساخته شود.» او طوری صحبت میکند که باز هم شکهای داییجان ناپلئونی را به ذهن میآورد: «گروهی قصد دارند بهطور پنهانی قسمتهای ابنیهای باغ را از بین ببرند تا به راحتی به خواستهشان برسند. یک سیستمی میخواهد این خانه را تبدیل به منافع برای بعضیها کند و آن بعضیها، خانواده اتحادیه نیستند. عدهای میخواهند با دسیسه این خانه را به دست بیاورند. عدهای در حال تلاش هستند که قیمت کارشناسی را به طرق مختلف پایین بیاورند. وراث دستشان به جایی بند نیست و تمام چیزهایی که در مورد ما میگویند کذب است.» اما شاید اینبار، این آن گروهی که میخواهند ملک را از بین ببرند، توهم داییجان ناپلئونی نباشد و واقعیت داشته باشد. فعلا وارثان برای دیدار با محمدعلی نجفی، رییس سازمان میراثفرهنگی، تقاضا کردهاند. آنها میگویند: «تنها راه نجات این ملک از دست کسانی که سعی دارند این ملک را مفت به چنگ بیاورند، میراثفرهنگی است.»
«ناصر تقوایی» که پیش از انقلاب کارگردان سریال داییجان ناپلئون بود، روز 29 مرداد در موزه زندان قصر در همایش «تهران، نشانههای عاطفی و خاطرات جمعی» شرکت کرده بود. او در سخنرانیاش میگفت: «من آدم خرافاتیای نیستم ولی حس کردم دارم به یک آدم مخرب تبدیل میشوم. هر جایی که بهعنوان لوکیشن فیلمهایم انتخاب کردهام، خراب شده است.» تقوایی میگفت که فیلم «ناخدا خورشید» را در بندر کنگ ساخته که معماری بسیار ساده ولی کاربردی داشته اما حالا ویران شده است، فیلم «رهایی» را در بندر گناوه ساخته که الان دیگر مانند سابق قابل شناسایی نیست، «نفرین» را در جزیره مینو ساخته بوده که آن موقع بهشت خوزستان بود ولی در جنگ نابود شده، خانهای که در آن «آرامش در حضور دیگران» را ساخته بوده، در خیابان منیریه بوده و مالک، ساختمان زیبای آنجا را ویران کرده و رسید به سریال داییجان ناپلئون. تقوایی گفت: «اگر خانه اتحادیه تاکنون بهصورت کامل تخریب نشده، بهخاطر تقدیرش است چون در یکی از تجاریترین نقطههای شهر است و مدعیان زیادی دارد نه اینکه ارادهای برای جلوگیری از تخریب آن هست.»
جنجال درباره خانه اتحادیه از دهه 70 شروع شد و تا به امروز هم ادامه دارد اما حالا یک میهمان ناخوانده آمده تا میخ تابوت این عمارت تاریخی باشد؛ ساختمان مرکز تجاری غول پیکری در همسایگی دیواربهدیوار خانه داییجان ناپلئون در حال سرساییدن به آسمان است تا آغازی بر پایان خانهای باشد که علاوه بر یادآوری بزرگان عرصه سینما و چهرههایی چون «فنیزاده» و «تقوایی»، از آخرین امیدهای خیابان لالهزار برای اتصال به تاریخ صدسالهاش به شمار میرود. در این میان، سازمانها و نهادهای مسوول به جای حل مشکل، توپ را در زمین دیگری میاندازند؛ سازمان میراثفرهنگی که اولویت «حفظ» عمارت را برعهده دارد، نبود بودجه کافی برای خرید ملک را بهانه کرده است، شهرداری مسوولیتنداشتن در این حوزه را و دیوان عدالت اداری هم تنها بهعنوان بازوی قوهقضاییه، مجری قانونی است که چند سال پیش سازمان میراثفرهنگی آن را در سکوت تغییر داد تا خانه به جای «حفاظت»، «ویران» شود. وراث ملک اتحادیه هم سرنوشت بچههای داییجان را پیدا کردهاند، مدام به نهادها و دادگاههای مختلف مراجعه میکنند. «مهدی حجت» که معاونت جدید سازمان میراثفرهنگی است، در پاسخ به وضعیت حریم خانه اتحادیه و ساختوسازها در کنار آن، به «شرق» میگوید: «همه این کارها خلاف قانون است. کسانی که باید از این میراث دفاع میکردند، سرشان بهکار سیاسی مشغول بود و دنبال کارهای دیگری بودند و حوصله رسیدگی به این مسایل را نداشتند. این کارها دردسر دارد. اینکه با چند طرف رودررو باشید؛ دعوا کنید، بروید کلانتری و با هزار ارگان و نهاد سروکله بزنید تا کنار خانهای تاریخی، خانه دیگری نسازند. حفظکردن، کار دشواری است.»
خانه داییجان ناپلئون زمانی جزو اماکن تحت نظر میراثفرهنگی ثبت شده بود اما بعدا از این فهرست خارج شد. حجت میگوید: «این کار اشتباه بوده است. خارجشدن از ثبت قانون ندارد. اینکه دیوان عدالت اداری، به جهت شکایت مالک، یکطرفه خانهها را از ثبت خارج میکند، کار درستی نیست. کسی باید برود و بهکارکنان دیوان عدالت اداری توضیح دهد که «الناس مسلطون علي اموالهم» درست، اما آیا پدر که فرزند برای اوست، میتواند فرزندش را بکشد؟ ملک برای مالک است اما نمیتواند آن را تخریب کند چون آن بنا، دارای ارزش فرهنگی و میراث تاریخی مردم است.»
خانه اتحادیه حدود 10 سال در فهرست میراثفرهنگی ثبت شده بوده که معاون سازمان میراثفرهنگی در اینباره میگوید: «این بیلیاقتی که نشان دادهاند و توجه نکردهاند و خانه «اتحادیه» از ثبت خارج شده، به ما مربوط نمیشود و آن کسانی که باید دفاع میکردند، نکردند. حالا مسوولیتش افتاده روی دوش ما. ما هم قصد نداریم با کسی بجنگیم؛ اگر بنایی مالک دارد، محترم است ولی ما میگوییم شما نمیتوانید این ملک را از بین ببرید.»
حالا، 2/2 سهم از 30 سهمی که مالکان این خانه دارند، به صورت رسمی به مزایده گذاشته شده است. سازمان میراثفرهنگی با این مزایده و تغییر مالکیت مشکلی ندارد بلکه حجت توضیح میدهد: «اگر مالک جدید بخواهد به استناد پلاک شهرداری بنا را تخریب کند، اعم از اینکه ملک ثبت شده باشد یا نه، ما اجازه نمیدهیم، اگر پافشاری کنند مستقیم میرویم پیش ولی امر مسلمین و میگوییم اینها دارند حق مردم را از بین میبرند.»
خانه اتحادیه خانه پرجمعیتی بوده و مثل خانواده سریال داییجان ناپلئون، افراد زیادی در آنجا زندگی میکردهاند و به کسان زیادی ارث رسیده است. «احمد محیططباطبایی» که نزدیک به 10سال پیش از مدیران سازمان میراثفرهنگی بود و برای ثبت این خانه اقدام کرده بود، میگوید: «تعداد زیاد ورثه این خانه را غیرقابل فروش کرد و یکی از دلایل بقای خانه اتحادیه همین است. ما خیلی تلاش کردیم تا برای خانه اتحادیه اعتبار بگیریم و در بین سالهای 82 و 83 موفق شدیم این خانه را ثبت میراثفرهنگی کنیم. قیمت کارشناسی برایش تعیین شد و ما بخشی از پول را به صندوق دادگستری واریز کردیم و قرار بود مابقی پول تامین اعتبار شود. در واقع ما خانه اتحادیه را تملیک کردیم و متاسفانه وقتی دولت نهم روی کار آمد، میراثفرهنگی این قرارداد را لغو کرد و تزریق مابقی پول متوقف شد.»
اما یک سوی دیگر ماجرا، وراث خانه اتحادیه هستند. نماینده وراث خانواده اتحادیه در توضیح مزایده 2/2درصد از 30 سهم خانه اتحادیه، میگوید: «سهمی که به مزایده گذاشته شد، سهم ستاد اجرای فرمان حضرت امام بود و ربطی به وراث نداشت. ستاد این سهم را سالها پیش به نام خودش انتقال داده بود و تقریبا هر سال آن را به مزایده میگذاشت و امسال فروخته شد. اما چون ملک مشاع است، مشخص نیست این سهم کجای ملک قرار دارد کما اینکه محل سهمهای دیگر هم مشخص نیست.» سازمان میراثفرهنگی در دولت قبل، بارها اعلام کرده بود که به وراث پیشنهاد کرده است که آنها خانه را بهصورت تهاتری بفروشند اما نماینده آنها میگوید که «هیچ ارگانی به خانواده ما پیشنهاد خرید تهاتری خانه اتحادیه را نداده است.» او میگوید: «طبق قانون، وقتی میراثفرهنگی ملکی را ثبت میکند، ظرف دو ماه باید 10درصد قیمت کارشناسیشده را پرداخت کند و مابقی را طی شش ماه باید بپردازد. وقتی این پول واریز نشد، قرارداد لغو شد و در جلساتی که ما با میراث داشتیم، گفتند که ما پول خرید این ملک را نداریم.» یکی از وراث که دایما به خانه اتحادیه رفتوآمد دارد، درباره ساختوساز کنار این خانه، به خبرنگار «شرق» میگوید که حدود یک ماه ساختوساز کنار خانه متوقف شد که به علت مشکلات مالکان پاساژ در حال ساخت با ارگانهای دیگر بود، نه به خاطر حفظ حریم ملک اتحادیه. او میگوید: «نیمی از ساختوساز داخل باغ اتحادیه ریخته و به دیوارها آسیب رسانده است.»
قیمت کارشناسی ملک اتحادیه هم به تدریج به نقطه مبهمی تبدیل شده است؛ وراث روایت میکنند قیمت کارشناسی اولیه چهارمیلیاردو900میلیونتومان بوده و بعد به 14میلیاردتومان رسیده بوده و با وجود گذشت دو سال و رشد تورم بالا، قیمت کارشناسی خانه اتحادیه به ششمیلیاردو900میلیونتومان کاهش پیدا کرده بوده است. آنها میگویند که در آخرین نقشه کارشناسی دوهزارمتر از مساحت زمین کم شده و مشخص نیست تکلیف این دوهزارمتر چه خواهد شد. قیمت کارشناسی برای حدود 9هزارمتر ملک در مرکز تجاری شهر تهران، حدودا برابر با قیمت یک خانه نوساز چند صد متری در شمال تهران است.
نماینده وارثان خانه اتحادیه، میگوید که وراث فقط در فکر پول نیستند؛ «وراث نظرات مختلفی دارند؛ بعضی به این پول احتیاج دارند و بعضی ندارند ولی در کل، هیچکدام از ما نمیخواهیم در این محل، برج ساخته شود.» او طوری صحبت میکند که باز هم شکهای داییجان ناپلئونی را به ذهن میآورد: «گروهی قصد دارند بهطور پنهانی قسمتهای ابنیهای باغ را از بین ببرند تا به راحتی به خواستهشان برسند. یک سیستمی میخواهد این خانه را تبدیل به منافع برای بعضیها کند و آن بعضیها، خانواده اتحادیه نیستند. عدهای میخواهند با دسیسه این خانه را به دست بیاورند. عدهای در حال تلاش هستند که قیمت کارشناسی را به طرق مختلف پایین بیاورند. وراث دستشان به جایی بند نیست و تمام چیزهایی که در مورد ما میگویند کذب است.» اما شاید اینبار، این آن گروهی که میخواهند ملک را از بین ببرند، توهم داییجان ناپلئونی نباشد و واقعیت داشته باشد. فعلا وارثان برای دیدار با محمدعلی نجفی، رییس سازمان میراثفرهنگی، تقاضا کردهاند. آنها میگویند: «تنها راه نجات این ملک از دست کسانی که سعی دارند این ملک را مفت به چنگ بیاورند، میراثفرهنگی است.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.