|

محبوبيت پوتين و سياست خارجي متخاصمانه

اين هفته، پس از آنکه مسکو مسير آبي درياي آزوف را بست و طبق گزارش‌ها به‌سوي نيروي درياي اوکراين شليک کرد، جهان دوباره درگير نزاع جديدي ميان روسيه و اوکراين شد. اين وضعيت جديد در پي سال‌ها تنش ميان دو کشور ایجاد شده که پس از برکناري رئيس‌جمهور حامي کرملين در کي‌يف و الحاق شبه‌جزيره کريمه به روسيه در سال 2014 آغاز شد. اما در‌حالي‌که سطح تأثير اقدام روسيه در برابر اوکراين به‌طور بالقوه جهاني است، آيا مي‌توان گفت اين نگراني‌هاي داخلي بوده که روسيه را به گرفتن موضعي تهاجمي سوق داده است؟ اقتصاد روسيه درگير رکودي بلندمدت است و برنامه افزايش سن بازنشستگي هم با مخالفت رأي‌دهندگان روبه‌رو شده است. در انتخابات منطقه‌اي ماه گذشته هم بسياري از نامزدهاي هوادار کرملين شکست خوردند.کيمبرلي مارتن، يکي از تحليلگران روسيه در کالج بارنارد، اين بحث را پيش کشيده که با توجه به افزايش ناگهاني تنش در آزوف، آيا ممکن است ولاديمير پوتين، رئيس‌جمهوري روسيه در حال به‌راه‌انداختن يک بحران بين‌المللي ديگر باشد؛ به اين اميد که در خانه حمايت بيشتري جلب کند. آن‌طور که مارتن در حساب توييتري خود نوشته است: «اگر اين‌چنين باشد، پوتين استاد رقت‌انگيز سناريوهاي تکراري است».اين ايده که رهبران جهان با دلايلي داخلي و نظر به ميزان محبوبيت‌شان، سياست خارجي خود را تنظيم مي‌کنند، امر جديدي نيست. در ايالات‌متحده از اين سياست با عنوان «سگ را بجنبان» ياد مي‌کنند که اشاره‌اي است به فيلمي با همين نام که در سال 1997 ساخته شده است. با‌اين‌حال درباره پوتين اين سياست ماندگار بوده است. در واقع، وقتي شما به رأي‌گيري‌ها در روسيه نگاه مي‌کنيد و آن را با اقدامات متجاوزانه روسيه مقايسه مي‌کنيد، به نظر نوعي ارتباط وجود دارد.در نظرسنجي مرکز لوادا که ميزان محبوبيت پوتين را از سال 2007 تا 2018 بررسي کرده است، دو تاريخ وجود دارد که انگيزه‌هاي روسيه در سياست خارجي‌اش نگراني از ميزان محبوبيت داخلي بوده است؛ الحاق کريمه به روسيه در سال 2014 و حمله به گرجستان در سال 2008.درباره الحاق کريمه، بسيار روشن است که اين امر با افزايش 20درصدي ميزان محبوبيت پوتين همراه بوده است. تشخيص تأثير حمله سال 2008 روسيه به گرجستان سخت‌تر است؛ اگرچه ميزان محبوبيت پوتين يک ماه بعد از حمله به گرجستان به 88 درصد رسيد اما پيش از حمله هم ميزان محبوبيت او بالاي 80 درصد بود.
با‌اين‌حال، پوتين در ماه آگوست سال 2008 رئيس‌جمهور واقعي روسيه نبود؛ چون طبق قانون اساسي روسيه رئيس‌جمهور فقط دو دوره متوالي مي‌تواند رئيس‌جمهور باشد، به همين دليل او فقط در آن چهار سال رئيس‌جمهور نبود و جايش را به ديميتري مدودف، نخست‌وزير پيشين خودش داده بود. بر طبق همين نظرسنجي ميزان محبوبيت مدودف يک ماه بعد از حمله گرجستان به بالاترين ميزان خود يعني 83 درصد رسيد.اگر ميزان مقبوليت کل دولت روسيه را هم در نظر بگيريد، اين تأثير روشن است؛ چراکه در سپتامبر 2008 ميزان مقبوليت دولت روسيه به 66 درصد رسيد. اين رقم دوباره در سپتامبر 2014 تکرار شد؛ يعني فقط چند ماه بعد از الحاق کريمه و در جريان افزايش تنش روسيه با غرب.پوتين مدت‌هاست به کلبي‌مسلکي شهره است، در واقع اين ويژگي او به اولين دوره نخست‌وزيري‌اش بازمي‌گردد؛ يعني زمان تئوري‌هاي اثبات‌نشده درباره ارتباط دولت با حملات تروريستي 1999. اين ويژگي تاکنون ادامه داشته و بهانه‌هاي کرملين درباره دخالت در انتخابات سال 2016 و تلاش براي ترور جاسوس سابق در انگليس هم از همين دست است.اما آيا اين مسئله به همين سادگي است؟ مرکز لوادا در سطح بين‌المللي مؤسسه‌اي معتبر است اما نظرسنجي‌هاي عمومي در يک کشور مستبد مانند روسيه که رسانه‌هاي جمعي بسيار به دولت نزديک‌اند، با محدوديت‌هايي روبه‌رو است. محبوبيت پوتين حتي در پايين‌ترين ميزان هم از اکثر استانداردهاي غربي بالاتر است.رابطه‌ای علت‌و‌معلولي وجود دارد که ما مي‌توانيم با اطمينان اين تئوري را مطرح کنيم که اقدامات روسيه در گرجستان و کريمه منجر به تأثيرات ملي‌گرايانه شد اما آيا اين دليل چنين اقداماتي از سوي دولت روسيه است؟ در هر دو مورد، مداخله روسيه بعد از مجموعه رويدادهايي انجام شد که از کنترل مسکو خارج بود.کرملين اقدامات تحريک‌آميز ديگري هم در سياست خارجي‌اش داشته (‌مثل اتهام دخالت در انتخابات سال 2016 ايالات‌ متحده) که در زماني بوده که پوتين و دولتش محبوبيت نسبتا بالايي داشته‌اند.در آخرين مورد، روسيه حمله متجاوزانه در درياي آزوف را انکار مي‌کند و در عوض مي‌گويد نيروي دريايي اوکراين به‌صورت غيرقانوني وارد آب‌هاي اين کشور شد؛ هرچند دو کشور طبق توافق‌نامه سال 2003 درباره سهيم‌شدن آب‌هاي اين دريا به توافق رسيدند. وزارت خارجه روسيه اوکراين را متهم کرده که با هدف دستاوردهاي سياسي چنين وضعيتي را ايجاد کرده است. با‌اين‌حال با در نظر گرفتن ميزان محبوبيت پوتين و دولت او، روشن است که آنها در پايين‌ترين ميزان محبوبيت از سال 2014 به اين سو هستند. با توجه به محدوديت در سياست‌هاي اقتصادي روسيه، چنين حمله‌اي مي‌تواند همه‌چيز را تغيير دهد.
اين هفته، پس از آنکه مسکو مسير آبي درياي آزوف را بست و طبق گزارش‌ها به‌سوي نيروي درياي اوکراين شليک کرد، جهان دوباره درگير نزاع جديدي ميان روسيه و اوکراين شد. اين وضعيت جديد در پي سال‌ها تنش ميان دو کشور ایجاد شده که پس از برکناري رئيس‌جمهور حامي کرملين در کي‌يف و الحاق شبه‌جزيره کريمه به روسيه در سال 2014 آغاز شد. اما در‌حالي‌که سطح تأثير اقدام روسيه در برابر اوکراين به‌طور بالقوه جهاني است، آيا مي‌توان گفت اين نگراني‌هاي داخلي بوده که روسيه را به گرفتن موضعي تهاجمي سوق داده است؟ اقتصاد روسيه درگير رکودي بلندمدت است و برنامه افزايش سن بازنشستگي هم با مخالفت رأي‌دهندگان روبه‌رو شده است. در انتخابات منطقه‌اي ماه گذشته هم بسياري از نامزدهاي هوادار کرملين شکست خوردند.کيمبرلي مارتن، يکي از تحليلگران روسيه در کالج بارنارد، اين بحث را پيش کشيده که با توجه به افزايش ناگهاني تنش در آزوف، آيا ممکن است ولاديمير پوتين، رئيس‌جمهوري روسيه در حال به‌راه‌انداختن يک بحران بين‌المللي ديگر باشد؛ به اين اميد که در خانه حمايت بيشتري جلب کند. آن‌طور که مارتن در حساب توييتري خود نوشته است: «اگر اين‌چنين باشد، پوتين استاد رقت‌انگيز سناريوهاي تکراري است».اين ايده که رهبران جهان با دلايلي داخلي و نظر به ميزان محبوبيت‌شان، سياست خارجي خود را تنظيم مي‌کنند، امر جديدي نيست. در ايالات‌متحده از اين سياست با عنوان «سگ را بجنبان» ياد مي‌کنند که اشاره‌اي است به فيلمي با همين نام که در سال 1997 ساخته شده است. با‌اين‌حال درباره پوتين اين سياست ماندگار بوده است. در واقع، وقتي شما به رأي‌گيري‌ها در روسيه نگاه مي‌کنيد و آن را با اقدامات متجاوزانه روسيه مقايسه مي‌کنيد، به نظر نوعي ارتباط وجود دارد.در نظرسنجي مرکز لوادا که ميزان محبوبيت پوتين را از سال 2007 تا 2018 بررسي کرده است، دو تاريخ وجود دارد که انگيزه‌هاي روسيه در سياست خارجي‌اش نگراني از ميزان محبوبيت داخلي بوده است؛ الحاق کريمه به روسيه در سال 2014 و حمله به گرجستان در سال 2008.درباره الحاق کريمه، بسيار روشن است که اين امر با افزايش 20درصدي ميزان محبوبيت پوتين همراه بوده است. تشخيص تأثير حمله سال 2008 روسيه به گرجستان سخت‌تر است؛ اگرچه ميزان محبوبيت پوتين يک ماه بعد از حمله به گرجستان به 88 درصد رسيد اما پيش از حمله هم ميزان محبوبيت او بالاي 80 درصد بود.
با‌اين‌حال، پوتين در ماه آگوست سال 2008 رئيس‌جمهور واقعي روسيه نبود؛ چون طبق قانون اساسي روسيه رئيس‌جمهور فقط دو دوره متوالي مي‌تواند رئيس‌جمهور باشد، به همين دليل او فقط در آن چهار سال رئيس‌جمهور نبود و جايش را به ديميتري مدودف، نخست‌وزير پيشين خودش داده بود. بر طبق همين نظرسنجي ميزان محبوبيت مدودف يک ماه بعد از حمله گرجستان به بالاترين ميزان خود يعني 83 درصد رسيد.اگر ميزان مقبوليت کل دولت روسيه را هم در نظر بگيريد، اين تأثير روشن است؛ چراکه در سپتامبر 2008 ميزان مقبوليت دولت روسيه به 66 درصد رسيد. اين رقم دوباره در سپتامبر 2014 تکرار شد؛ يعني فقط چند ماه بعد از الحاق کريمه و در جريان افزايش تنش روسيه با غرب.پوتين مدت‌هاست به کلبي‌مسلکي شهره است، در واقع اين ويژگي او به اولين دوره نخست‌وزيري‌اش بازمي‌گردد؛ يعني زمان تئوري‌هاي اثبات‌نشده درباره ارتباط دولت با حملات تروريستي 1999. اين ويژگي تاکنون ادامه داشته و بهانه‌هاي کرملين درباره دخالت در انتخابات سال 2016 و تلاش براي ترور جاسوس سابق در انگليس هم از همين دست است.اما آيا اين مسئله به همين سادگي است؟ مرکز لوادا در سطح بين‌المللي مؤسسه‌اي معتبر است اما نظرسنجي‌هاي عمومي در يک کشور مستبد مانند روسيه که رسانه‌هاي جمعي بسيار به دولت نزديک‌اند، با محدوديت‌هايي روبه‌رو است. محبوبيت پوتين حتي در پايين‌ترين ميزان هم از اکثر استانداردهاي غربي بالاتر است.رابطه‌ای علت‌و‌معلولي وجود دارد که ما مي‌توانيم با اطمينان اين تئوري را مطرح کنيم که اقدامات روسيه در گرجستان و کريمه منجر به تأثيرات ملي‌گرايانه شد اما آيا اين دليل چنين اقداماتي از سوي دولت روسيه است؟ در هر دو مورد، مداخله روسيه بعد از مجموعه رويدادهايي انجام شد که از کنترل مسکو خارج بود.کرملين اقدامات تحريک‌آميز ديگري هم در سياست خارجي‌اش داشته (‌مثل اتهام دخالت در انتخابات سال 2016 ايالات‌ متحده) که در زماني بوده که پوتين و دولتش محبوبيت نسبتا بالايي داشته‌اند.در آخرين مورد، روسيه حمله متجاوزانه در درياي آزوف را انکار مي‌کند و در عوض مي‌گويد نيروي دريايي اوکراين به‌صورت غيرقانوني وارد آب‌هاي اين کشور شد؛ هرچند دو کشور طبق توافق‌نامه سال 2003 درباره سهيم‌شدن آب‌هاي اين دريا به توافق رسيدند. وزارت خارجه روسيه اوکراين را متهم کرده که با هدف دستاوردهاي سياسي چنين وضعيتي را ايجاد کرده است. با‌اين‌حال با در نظر گرفتن ميزان محبوبيت پوتين و دولت او، روشن است که آنها در پايين‌ترين ميزان محبوبيت از سال 2014 به اين سو هستند. با توجه به محدوديت در سياست‌هاي اقتصادي روسيه، چنين حمله‌اي مي‌تواند همه‌چيز را تغيير دهد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.