|

نشست چهارجانبه استانبول بدون حضور ايران و آمريكا برگزار شد

غيبت ميدان‌داران

رهبران روسيه، ترکيه، آلمان و فرانسه روز گذشته براي اولين‌بار گردهم آمدند تا شايد راه‌حلي سياسي براي پايان جنگ هفت‌ساله سوريه بيابند؛ جنگي که شايد اين رهبران منافع مشترکي در پايان آن داشته باشند، اما مواضعشان درباره اين بحران و زواياي مختلف آن متفاوت است. اين نشست روز گذشته در حالي در استانبول و به ميزباني رجب‌طيب اردوغان، رئيس‌جمهوري ترکيه، برگزار شد که ماه گذشته توافقي ميان ترکيه و روسيه براي آتش‌بس در ادلب، آخرين پايگاه مخالفان دولت، حاصل شد و از‌همين‌رو برخي تحليلگران مي‌گويند نشست روز گذشته چندان نقش گره‌گشايي ندارد و نبايد انتظار نتيجه‌اي عملي و کارگشا از آن داشت. ادلب آخرين استاني است که دولت سوريه کنترل آن را در دست ندارد و بالطبع محور همه نشست‌هاي ماه‌هاي گذشته درباره سوريه بوده است.
اوايل ماه سپتامبر (اواسط شهريور) نیز ترکيه، روسيه‌ و ايران در تهران گردهم آمدند و گرچه بيانيه‌اي مشترک ميان سه طرف منتشر شد و طرف‌ها درباره رايزني‌هاي بيشتر به توافق رسيدند، اما روسيه و ايران با پيشنهاد آتش‌بس ترکيه مخالفت کردند و در پي نشست هم اختلاف‌ها بيش از پيش بروز يافت. کمتر از دو هفته بعد ترکيه و روسيه با کنارگذاشتن ايران نشستي در سوچي روسيه برگزار کردند و درباره ايجاد منطقه‌اي حائل در استان ادلب سوريه و منتفي‌شدن حمله نظامي به اين استان به توافق رسيدند.
برخي گروه‌هاي شورشي حاضر در ادلب از حمايت آنکارا برخوردارند و به‌اين‌ترتيب ترکيه در اين نشست نقش نماينده شورشيان را بر عهده داشت و روسيه نيز که از حاميان دولت بشار اسد است، به‌طور ضمني نماينده دولت سوريه در اين نشست بود. حال و با توجه به غيبت ايران در نشست استانبول اين سؤال مطرح شده که آيا مي‌توان روسيه را هم‌زمان نماينده سوريه و ايران در اين نشست خواند. تهران در حالي غايب بزرگ اين نشست به شمار مي‌رود که سه‌شنبه هفته گذشته حسين جابري‌انصاري، دستيار ارشد وزير خارجه ايران در امور ويژه سياسي، در سفري به مسکو در چارچوب روند آستانه درباره تحولات سوريه با مقامات روسيه و ترکيه ديدار کرد. او درباره حضورنداشتن ايران در نشست آستانه چنين گفت: «هيچ کشوري امکان کنارگذاشتن ديگر کشورها را ندارد و نقش‌آفرینی ايران در سوريه، روند آستانه و صلح در اين کشور مبتني بر واقعيت است و مورد توجه ترکيه و ديگر بازيگران قرار داد».
در‌حالي‌که به ادعاي برخي ناظران، ايران مخالف حضور فرانسه در نشست‌هاي پيشين درباره سوريه بوده است، نشست روز گذشته با حضور ولاديمير پوتين، رئیس‌جمهوری روسيه؛ رجب‌طيب اردوغان، رئيس‌جمهوري ترکيه؛ امانوئل مکرون، رئيس‌جمهوري فرانسه و آنگلا مرکل، صدراعظم آلمان، برگزار شد. اين اولين نشست آنکارا و مسکو با رهبران دو کشور تأثيرگذار اتحاديه اروپا بود. نهاد رياست‌جمهوري ترکيه در بيانيه‌اي اعلام کرد شرکت‌کنندگان در اين نشست ضمن بررسي تحولات ميداني سوريه، شرايط اجراي آتش‌بس ادلب پس از توافق سوچي و روند سياسي نشست‌هاي آستانه و ژنو، درباره راه‌هاي برون‌رفت سياسي براي حل پايدار بحران سوريه نیز گفت‌وگو خواهند کرد.
با توجه به بحران پناه‌جويي در پي جنگ هفت‌ساله سوريه و سرازيرشدن آوارگان جنگي به ترکيه و سپس به کشورهاي اروپايي، به نظر مي‌رسد يکي از انگيزه‌هاي اين کشورها از برگزاري اين نشست و تلاش براي يافتن راه‌حلي سياسي براي بحران سوريه، مهار بحران پناه‌جويان است. آلمان تاکنون نقش مهمي در بحران سوريه بازي نکرده و اين نخستين حضور آنگلا مرکل در چنين نشستي است؛ آن‌هم در‌حالي‌که آلمان پذيراي بيشترين آوارگان سوري در سطح اروپا بوده است. برلين از بهار ۲۰۱۸ تاکنون کنفرانس‌هايي با کشورهاي عربي و غربي بر سر پذيرش پناه‌جويان برگزار کرده است. کشورهايي شامل فرانسه، آمريکا، انگليس، عربستان سعودي و اردن. آلمان اميدوار است نشست استانبول گام مؤثري براي يافتن يک راه‌حل سياسي براي سوريه باشد.
با‌اين‌حال مشارکت‌کنندگان پيش از نشست اميدها براي رسيدن به راه‌حلي درازمدت را منتفي کردند. کاخ اليزه فرانسه از «انتظارهاي معقول» گفت و ديميتري پسکوف، سخنگوي کاخ کرملين هم از همه خواست «واقع‌بين» باشند. به‌ گفته پسکوف در‌حالي‌که همه طرف‌ها خواستار يک توافق سياسي در سوريه هستند، «ممکن است اختلاف‌نظرهاي مشخصي درباره ابزارها و تاکتيک‌ها وجود داشته باشد».
به‌ گفته برخي تحليلگران، روسيه مي‌خواهد از اين نشست چهارجانبه در استانبول براي پررنگ‌کردن نقش خود به‌عنوان ميانجيگر بحران خاورميانه استفاده کند و در ضمن کشورهاي اروپايي را به مشارکت مالي در بازسازي سوريه بعد از جنگ تشويق کند. هرچند به نظر آلمان، هنوز زود است که حرفي از نقش برلين براي کمک به بازسازي سوريه به ميان بيايد. اين در حالي است که اختلاف‌نظر درباره آينده بشار اسد، رئيس‌جمهوري سوريه، ميان طرف‌هاي اين نشست همچنان باقي است و بشار اسد هم از نقش‌داشتن کشورهاي غربي در روند بازنويسي قانون اساسي اين کشور انتقاد کرده است. در ماه ژانويه نيز در کنگره سوچي که به ابتکار روسيه برگزار شد، کميته‌اي براي کار روي يک قانون اساسي جديد در سوريه تشکيل شد. البته دولت سوريه تاکنون با چنين گام و نقش‌آفريني سازمان ملل در اين مسير مخالفت کرده است.
به گفته تحليلگران حضور فرانسه و آلمان در اين نشست چهارجانبه مي‌تواند به قدرت چانه‌زني ترکيه کمک کند، چراکه هر سه طرف نگاه يکساني به دولت بشار اسد دارند. اين نشست حتي در حالت خوش‌بينانه مي‌تواند به اردوغان کمک کند که رابطه اين کشور با اروپا را ترميم کند؛ رابطه‌اي که در پي سرکوب‌هاي آنکارا پس از کودتاي نافرجام سال 2016 به سردي گراييده بود. رسانه‌هاي ترکيه گفته‌اند اردوغان در حاشيه اين نشست، ديدارهاي دوجانبه‌اي هم خواهد داشت. با وجود توافق پيشين ترکيه و روسيه و اميدها به نتيجه نشست روز گذشته، برخي منتقدان مي‌گويند به‌دليل حضور‌نداشتن کشورهاي تأثيرگذاري مانند ايالات ‌متحده و ايران، نمي‌توان انتظار زيادي از اين نشست داشت.

رهبران روسيه، ترکيه، آلمان و فرانسه روز گذشته براي اولين‌بار گردهم آمدند تا شايد راه‌حلي سياسي براي پايان جنگ هفت‌ساله سوريه بيابند؛ جنگي که شايد اين رهبران منافع مشترکي در پايان آن داشته باشند، اما مواضعشان درباره اين بحران و زواياي مختلف آن متفاوت است. اين نشست روز گذشته در حالي در استانبول و به ميزباني رجب‌طيب اردوغان، رئيس‌جمهوري ترکيه، برگزار شد که ماه گذشته توافقي ميان ترکيه و روسيه براي آتش‌بس در ادلب، آخرين پايگاه مخالفان دولت، حاصل شد و از‌همين‌رو برخي تحليلگران مي‌گويند نشست روز گذشته چندان نقش گره‌گشايي ندارد و نبايد انتظار نتيجه‌اي عملي و کارگشا از آن داشت. ادلب آخرين استاني است که دولت سوريه کنترل آن را در دست ندارد و بالطبع محور همه نشست‌هاي ماه‌هاي گذشته درباره سوريه بوده است.
اوايل ماه سپتامبر (اواسط شهريور) نیز ترکيه، روسيه‌ و ايران در تهران گردهم آمدند و گرچه بيانيه‌اي مشترک ميان سه طرف منتشر شد و طرف‌ها درباره رايزني‌هاي بيشتر به توافق رسيدند، اما روسيه و ايران با پيشنهاد آتش‌بس ترکيه مخالفت کردند و در پي نشست هم اختلاف‌ها بيش از پيش بروز يافت. کمتر از دو هفته بعد ترکيه و روسيه با کنارگذاشتن ايران نشستي در سوچي روسيه برگزار کردند و درباره ايجاد منطقه‌اي حائل در استان ادلب سوريه و منتفي‌شدن حمله نظامي به اين استان به توافق رسيدند.
برخي گروه‌هاي شورشي حاضر در ادلب از حمايت آنکارا برخوردارند و به‌اين‌ترتيب ترکيه در اين نشست نقش نماينده شورشيان را بر عهده داشت و روسيه نيز که از حاميان دولت بشار اسد است، به‌طور ضمني نماينده دولت سوريه در اين نشست بود. حال و با توجه به غيبت ايران در نشست استانبول اين سؤال مطرح شده که آيا مي‌توان روسيه را هم‌زمان نماينده سوريه و ايران در اين نشست خواند. تهران در حالي غايب بزرگ اين نشست به شمار مي‌رود که سه‌شنبه هفته گذشته حسين جابري‌انصاري، دستيار ارشد وزير خارجه ايران در امور ويژه سياسي، در سفري به مسکو در چارچوب روند آستانه درباره تحولات سوريه با مقامات روسيه و ترکيه ديدار کرد. او درباره حضورنداشتن ايران در نشست آستانه چنين گفت: «هيچ کشوري امکان کنارگذاشتن ديگر کشورها را ندارد و نقش‌آفرینی ايران در سوريه، روند آستانه و صلح در اين کشور مبتني بر واقعيت است و مورد توجه ترکيه و ديگر بازيگران قرار داد».
در‌حالي‌که به ادعاي برخي ناظران، ايران مخالف حضور فرانسه در نشست‌هاي پيشين درباره سوريه بوده است، نشست روز گذشته با حضور ولاديمير پوتين، رئیس‌جمهوری روسيه؛ رجب‌طيب اردوغان، رئيس‌جمهوري ترکيه؛ امانوئل مکرون، رئيس‌جمهوري فرانسه و آنگلا مرکل، صدراعظم آلمان، برگزار شد. اين اولين نشست آنکارا و مسکو با رهبران دو کشور تأثيرگذار اتحاديه اروپا بود. نهاد رياست‌جمهوري ترکيه در بيانيه‌اي اعلام کرد شرکت‌کنندگان در اين نشست ضمن بررسي تحولات ميداني سوريه، شرايط اجراي آتش‌بس ادلب پس از توافق سوچي و روند سياسي نشست‌هاي آستانه و ژنو، درباره راه‌هاي برون‌رفت سياسي براي حل پايدار بحران سوريه نیز گفت‌وگو خواهند کرد.
با توجه به بحران پناه‌جويي در پي جنگ هفت‌ساله سوريه و سرازيرشدن آوارگان جنگي به ترکيه و سپس به کشورهاي اروپايي، به نظر مي‌رسد يکي از انگيزه‌هاي اين کشورها از برگزاري اين نشست و تلاش براي يافتن راه‌حلي سياسي براي بحران سوريه، مهار بحران پناه‌جويان است. آلمان تاکنون نقش مهمي در بحران سوريه بازي نکرده و اين نخستين حضور آنگلا مرکل در چنين نشستي است؛ آن‌هم در‌حالي‌که آلمان پذيراي بيشترين آوارگان سوري در سطح اروپا بوده است. برلين از بهار ۲۰۱۸ تاکنون کنفرانس‌هايي با کشورهاي عربي و غربي بر سر پذيرش پناه‌جويان برگزار کرده است. کشورهايي شامل فرانسه، آمريکا، انگليس، عربستان سعودي و اردن. آلمان اميدوار است نشست استانبول گام مؤثري براي يافتن يک راه‌حل سياسي براي سوريه باشد.
با‌اين‌حال مشارکت‌کنندگان پيش از نشست اميدها براي رسيدن به راه‌حلي درازمدت را منتفي کردند. کاخ اليزه فرانسه از «انتظارهاي معقول» گفت و ديميتري پسکوف، سخنگوي کاخ کرملين هم از همه خواست «واقع‌بين» باشند. به‌ گفته پسکوف در‌حالي‌که همه طرف‌ها خواستار يک توافق سياسي در سوريه هستند، «ممکن است اختلاف‌نظرهاي مشخصي درباره ابزارها و تاکتيک‌ها وجود داشته باشد».
به‌ گفته برخي تحليلگران، روسيه مي‌خواهد از اين نشست چهارجانبه در استانبول براي پررنگ‌کردن نقش خود به‌عنوان ميانجيگر بحران خاورميانه استفاده کند و در ضمن کشورهاي اروپايي را به مشارکت مالي در بازسازي سوريه بعد از جنگ تشويق کند. هرچند به نظر آلمان، هنوز زود است که حرفي از نقش برلين براي کمک به بازسازي سوريه به ميان بيايد. اين در حالي است که اختلاف‌نظر درباره آينده بشار اسد، رئيس‌جمهوري سوريه، ميان طرف‌هاي اين نشست همچنان باقي است و بشار اسد هم از نقش‌داشتن کشورهاي غربي در روند بازنويسي قانون اساسي اين کشور انتقاد کرده است. در ماه ژانويه نيز در کنگره سوچي که به ابتکار روسيه برگزار شد، کميته‌اي براي کار روي يک قانون اساسي جديد در سوريه تشکيل شد. البته دولت سوريه تاکنون با چنين گام و نقش‌آفريني سازمان ملل در اين مسير مخالفت کرده است.
به گفته تحليلگران حضور فرانسه و آلمان در اين نشست چهارجانبه مي‌تواند به قدرت چانه‌زني ترکيه کمک کند، چراکه هر سه طرف نگاه يکساني به دولت بشار اسد دارند. اين نشست حتي در حالت خوش‌بينانه مي‌تواند به اردوغان کمک کند که رابطه اين کشور با اروپا را ترميم کند؛ رابطه‌اي که در پي سرکوب‌هاي آنکارا پس از کودتاي نافرجام سال 2016 به سردي گراييده بود. رسانه‌هاي ترکيه گفته‌اند اردوغان در حاشيه اين نشست، ديدارهاي دوجانبه‌اي هم خواهد داشت. با وجود توافق پيشين ترکيه و روسيه و اميدها به نتيجه نشست روز گذشته، برخي منتقدان مي‌گويند به‌دليل حضور‌نداشتن کشورهاي تأثيرگذاري مانند ايالات ‌متحده و ايران، نمي‌توان انتظار زيادي از اين نشست داشت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.