|

اردوغان روايت عربستان درباره خاشقجي را رد کرد

تکرار حقيقت عريان

رجب طيب اردوغان سخنراني‌اش درباره ماجراي ناپديدشدن جمال خاشقجي روزنامه‌نگار عربستاني را ايراد کرد و گرچه به‌گفته خودش قرار بود «حقيقت عريان» را فاش کند اما مي‌توان گفت محتواي سخنراني رئيس‌جمهوري ترکيه گردهم‌‌آوري و تأييد اطلاعاتي بود که پيش از اين منتشر شده بود. اردوغان البته ادعاي عربستان سعودي مبني بر کشته‌شدن خاشقجي در يک «زدوخورد» را علنا رد کرد و گفت که قتل اين روزنامه‌نگار از پيش طراحي شده بوده با اين حال برخلاف انتظارها، رئيس‌جمهوري ترکيه در اولين توضيحات جدي‌اش سه هفته بعد از کشته‌شدن خاشقجي، از فايل‌هاي صوتي و ويدئويي که ظاهرا در اختيار آنکارا قرار دارد حرفي به ميان نياورد. اردوغان همچنين گرچه از ملک سلمان، پادشاه عربستان سعودي، براي همکاري در تحقيقات تشکر کرد و از «خلوص نيت» او گفت اما با وجود باورها درباره دست‌داشتن محمد بن سلمان، وليعهد جوان سعودي، در قتل خاشقجي از هدف قراردادن يا نام‌بردن از وليعهد خودداري کرد. به اين ترتيب، احتمالا اين سخنراني باب ميل واشنگتن باشد که رابطه نزديکي با محمد بن سلمان دارد و او را به شاه‌کليد سياست‌هايش در خاورميانه بدل کرده است. محتواي سخنراني رئيس‌جمهوري ترکيه همچنين نشان داد که اردوغان کارت‌هاي بيشتري براي بحران ديپلماتيک جاري در اختيار دارد. بسياري از ناظران انتظار داشتند که رئيس‌جمهوري ترکيه در سخنراني‌اش به برخي ابهامات اين ماجرا پاسخ دهد اما در عوض اردوغان سؤالات بسياري را مطرح کرد که به‌گفته خودش عربستان سعودي بايد به آنها پاسخ دهد: «هيچ‌کس حق ندارد فکر کند اين پرونده بدون پاسخ به اين سؤالات بسته مي‌شود. برخي اطلاعات موجود نشان مي‌دهد که اين پرونده کاملا طراحي شده بود. چه زماني اطلاعات اين پرونده منتشر مي‌شود؟ چرا اين 15 نفر در استانبول حضور داشتند؟ چرا به استانبول آمدند و چه کسي دستورها را به آنها مي‌داد؟ چرا آنها خاشقجي را در کنسولگري بازجويي کردند؟ جنازه او کجاست؟ گفته شده يک فرد محلي جنازه او را تحويل گرفته، من مي‌پرسم کدام فرد محلي جنازه او را تحويل گرفته است؟». اردوغان در ادامه سخنراني‌اش گفت که چندين مقام عربستاني يک روز پيش از کشته‌شدن خاشقجي به جنگل‌هاي اطراف استانبول رفته بودند. به‌گفته رئيس‌جمهوري ترکيه ظاهرا اين افراد به دنبال محلي براي دفن جسد خاشقجي بودند که روز بعد قرار بود کشته شود. اردوغان همچنين گفت اگر جنايتي روي داده بايد عاملان و کساني که در اين قتل نقش داشتند، از هر کشوري بودند، شناخته شوند. به گفته رئيس‌جمهوري ترکيه اين رسيدگي بايد بر اساس قوانين اسلامي و قوانين بين‌المللي صورت بگيرد. آن‌طور که رئيس‌جمهوري ترکيه گفت، از 18نفري که عربستان در رابطه با اين پرونده بازداشت کرده، 15 نفر از اعضاي همان تيم اطلاعاتي بودند که روز کشته‌شدن خاشقجي با هواپيماي خصوصي وارد استانبول شدند و چند ساعت بعد از کشته‌شدن خاشقجي استانبول را به مقاصد مختلف ترک کردند. سه نفر ديگر هم در کنسولگري عربستان در استانبول کار مي‌کرده‌اند. اردوغان گفت براي کمک به تحقيقات آنکارا، مظنونان بايد سريعا به ترکيه تحويل داده شوند. در حالي که روزنامه صباح نزديک به دولت ترکيه روز گذشته احمد عبدالله المزيني، کنسول عربستان در استانبول را مسئول و هماهنگ‌کننده قتل خاشقجي معرفي کرد، اردوغان هم در سخنراني خود با اشاره ضمني به اين موضوع گفت: «کنسول عربستان هم ترکيه را ترک کرد و بعد از آن، عربستان اعلام کرد که خاشقجي در داخل ساختمان کشته شده است». او البته گفت تمام کساني که در کنسولگري هستند، مسئول اين قتل هستند.
جمال خاشقجي، روزنامه‌نگار عربستاني پيش‌تر روابط نزديکي با خاندان سلطنتي آل‌سعود داشت اما از حدود يک سال پيش به منتقد سرسخت اين پادشاهي بدل شده بود و با مهاجرت به آمريکا براي روزنامه واشنگتن‌پست مي‌نوشت. او روز دوم اکتبر براي دريافت گواهي تجرد به کنسولگري عربستان در استانبول مراجعه کرد اما ديگر از ساختمان خارج نشد. مقامات عربستاني ابتدا مدعي شدند که خاشقجي حدود يک ساعت بعد از ورود به کنسولگري از اين ساختمان خارج شده است. با اين حال ترکيه از همان ابتدا اعلام کرد که بر اساس شواهد خاشقجي در داخل ساختمان به قتل رسيده است. حدود دو هفته بعد، رياض در نهايت اعتراف کرد که اين روزنامه‌نگار در همان روز کشته شده است اما اعلام کرد که اين قتل به صورت اتفاقي و در جريان يک زدوخورد صورت گرفته است. با اين حال، تحقيقات ترکيه حاکي از آن است که خاشقجي پس از شکنجه‌شدن کشته و جسدش مثله شده است. روايت‌هاي تکميلي همچنان در حال منتشرشدن است. روز دوشنبه رويترز گزارش داد که سعود القحطاني، مشاور بانفوذ محمد بن سلمان، از طريق اسکايپ شاهد کشتن جمال خاشقجي بوده و به اعضاي تيم اطلاعاتي گفته: «سر سگ را برايم بياوريد». با اين همه بعد از پرهياهوشدن ماجراي قتل خاشقجي، رياض مجبور شد قحطاني را به همراه چندين نفر از مقامات ارشد عربستاني از سمت‌هاي خود برکنار کند. روز گذشته هم کابينه عربستان به رياست ملک سلمان در بيانيه‌اي تأکيد کرد که اقداماتي که عربستان درباره قتل خاشقجي انجام خواهد داد، فقط به مجازات عاملان و مسئولان مستقيم محدود نخواهد شد و شامل اقدامات تصحيحي خواهد بود.

قمار اردوغان بر سر خاشقجي

از همان لحظات اوليه که خبر مفقودشدن جمال خاشقجي پس از ورود به کنسولگري عربستان در استانبول منتشر شد، هر لحظه خبرهاي بيشتري در مورد جزئيات کشته‌شدن اين روزنامه‌نگار منتقد حکومت عربستان به نقل از مقام‌هاي رسمي ترکيه اما بدون ذکر نام آنها در رسانه‌ها منتشر مي‌شد.
با گذشت سه هفته از قتل خاشقجي در کنسولگري عربستان، مقام‌هاي اطلاعاتي ايالات متحده هم تأييد کردند که محمد بن سلمان وليعهد عربستان مسئول قتل اين روزنامه‌نگار است و روز گذشته نيز رجب طيب اردوغان رئيس‌جمهور ترکيه در سخنراني خود در پارلمان، جزئيات قتل خاشقجي را تشريح کرد. در تمام اين سه هفته رسانه‌هاي نزديک به حکومت ترکيه، هر روز با اطلاعاتي که از مقام‌هاي امنيتي بي‌نام منتشر مي‌کردند، از يک سو فشار رسانه‌ها را عليه عربستان افزايش مي‌دادند و از سوي ديگر اردوغان با مديريت انتشار اين جزئيات، ابتکار عمل در تقابل با عربستان را در دست گرفته بود. زمينه‌هاي وفاداري مقام‌هاي امنيتي و رسانه‌هاي ترکيه نيز در سال‌هاي اخير فراهم شده بود. اردوغان به بهانه کودتاي ناکام جولاي 2016، اقدام به پاکسازي گسترده‌اي در تمام نهادهاي اين کشور کرده، روزنامه‌نگاران مستقل و منتقد را هم سرکوب و هر فردي را که حتي مظنون به نافرماني و عدم وفاداري بود، اخراج يا بازداشت کرد. به اين ترتيب رسانه‌ها و نهاد‌هاي امنيتي ترکيه در ماجراي خاشقجي تماما وفادار به رئيس‌جمهور اقتدارگراي ترکيه بودند. اردوغان شخصا تمام تحولات و جزئيات مربوط به خاشقجي را دنبال مي‌کرد. اردوغان در ماجراي خاشقجي دنبال چه چيزي بود؟قتل خاشقجي تراژدي تمام‌عياري بود که در بهترين زمان فرصت خشمگين‌شدن را در اختيار اردوغان قرار داد. ترکيه در حال حاضر رابطه‌اي پرتنش با ايالات متحده دارد و به همين دليل با مشکلات اقتصادي زيادي دست‌وپنجه نرم مي‌کند. ايالات متحده در کنار عربستان از مهم‌ترين سرمايه‌گذاران خارجي در ترکيه به شمار مي‌آيند. علاوه بر اين مشکلات، بدهي‌هاي خارجي ترکيه هم به‌شدت در حال افزايش است و در همين حال اردوغان مصمم است کشورش را به يکي از ابرقدرت‌هاي خاورميانه تبديل كند.در چنين شرايطي بود که قتل خاشقجي در استانبول مانند هديه‌اي غيرقابل‌انتظار، فرصتي را در اختيار اردوغان قرار داد تا برخي چالش‌هاي خود را به فرصت تبديل کند و حداقل از حجم اين چالش‌ها بکاهد. اردوغان آن‌قدر باهوش و البته بي‌رحم بود که به خوبي از اين فرصت استفاده کند. سرويس امنيتي او شاهد قتل خاشقجي بود و اين موقعيت در اختيار اردوغان قرار گرفت تا محمد بن سلمان وليعهد عربستان را مسئول اين قتل معرفي کند و در جايگاهي قرار گيرد که بتواند به راحتي از عربستان امتيازات متعدد طلب کند. يکي از مهم‌ترين اقدامات اردوغان زيرسؤال‌بردن مبناي سياست خارجي دونالد ترامپ رئيس‌جمهور آمريکا در خاورميانه بود.دولت ترامپ اساس سياست خود در خاورميانه را بر همکاري با محمد بن سلمان وليعهد جوان عربستان تعريف کرده و حال، سلمان جوان در مظان اتهام دستور به قتل خاشقجي قرار دارد. واکنش‌هاي ترامپ در روزهاي اوليه به گونه‌اي بود که قصد داشت از حکومت عربستان در برابر قتل خاشقجي محافظت کند اما برگ برنده اردوغان در برابر عربستان نه تنها رياض را به عقب‌نشيني واداشت بلکه بر موضع‌گيري محتاطانه ترامپ نيز تأثير گذاشت. هر قطره‌اي از درياي اطلاعات و مستنداتي که سرويس‌هاي امنيتي و اطلاعاتي ترکيه در اختيار رسانه‌ها قرار مي‌دادند، گزارش‌ها و اخباري حاکي از وجود فيلم قطعه‌قطعه‌کردن خاشقجي در کنسولگري، شکنجه او قبل از قتل، سفر 15 مقام عربستاني به استانبول ساعاتي قبل از ورود خاشقجي به کنسولگري و خبرهايي از اين دست، حاوي پيام مشترکي از آنکارا به رياض و واشنگتن بود: ما هم مي‌توانيم شما را به دردسر بزرگي بيندازيم و هم مي‌توانيم کمکتان کنيم.در بحبوحه خبرها در مورد خاشقجي، دادگاهي در ترکيه حکم به آزادي آندره برانسون کشيش آمريکايي داد که در زندان و سپس در حبس خانگي قرار داشت. پرونده برانسون يکي از مهم‌ترين چالش‌ها در رابطه آنکارا و واشنگتن محسوب مي‌شد. با وجود اينکه ترامپ ادعا مي‌کند بهبود رابطه با ترکيه ارتباطي با ماجراي خاشقجي و آزادي برانسون ندارد اما هم‌زماني اين تحولات برخلاف ادعاي ترامپ است. بازي هوشمندانه اردوغان مطمئنا امتيازاتي براي او و ترکيه دربر خواهد داشت که مهم‌ترين آن اقتصاد ترکيه است. لير ترکيه در سال 2018 حدود 40 درصد ارزش خود را از دست داده و تورم نيز به بالاترين ميزان در 15 سال اخير رسيده است. در کنار اين آمارها، موعد بازپرداخت بدهي‌هاي ترکيه نيز به‌زودي سر مي‌رسد. در ازاي نرم‌ترشدن لحن اردوغان در انتقاد از عربستان پس از مذاکره تلفني با ملک سلمان پادشاه عربستان و نيز موافقت او با تشکيل گروهي مشترک براي تحقيق در مورد قتل خاشقجي، عربستان هم قصد دارد سرمايه‌گذاري‌هاي بيشتري در ترکيه انجام دهد و با همکاري ايالات متحده در بازپرداخت بخشي از بدهي‌هاي آنکارا مشارکت كند. از سوي ديگر قطر هم پيشنهادي 15ميليارددلاري براي سرمايه‌گذاري در ترکيه داده است.اردوغان با پيگيري ماجراي خاشقجي تلاش دارد وجهه خود را در داخل و خارج ترکيه بهبود بخشد. اردوغان در سال‌هاي اخير به بزرگ‌ترين سرکوب‌کننده رسانه‌ها و روزنامه‌نگاران تبديل شده و ترکيه در صدر فهرست کشورهايي قرار دارد که بيشترين تعداد روزنامه‌نگاران زنداني را به نام خود ثبت کرده‌اند. حال سرکوبگر رسانه‌ها مي‌خواهد به قهرمان ماجراي قتل يک روزنامه‌نگار تبديل شود.موافقت اردوغان به همکاري با عربستان در پرونده خاشقجي مي‌تواند به بهبود رابطه پرتنش رياض و آنکارا بينجامد چراکه محمد بن سلمان به خوبي مي‌داند که اگر وساطت پادشاه عربستان و ايالات متحده نبود، ترکيه مي‌توانست چالشي جدي‌تر براي رياض ايجاد كند.در رابطه با ايالات متحده هم به نظر مي‌رسد بايد در انتظار کاهش تنش‌ها باشيم. چالش ترکيه و آمريکا تنها به کشيش اندرو برانسون محدود نمي‌شد. شهروندان آمريکايي زنداني در ترکيه، رفتار خشن محافظان اردوغان در واشنگتن و نيز عدم موافقت واشنگتن با استرداد فتح‌الله گولن روحاني تبعيدي از دیگر چالش‌‌های این دو کشور است. اردوغان اعتقاد دارد که گولن طراح کودتاي ناکام سال 2016 بود. نزديکي ترکيه به روسيه نيز ديگر موضوعي است که باعث تنش در رابطه واشنگتن و آنکارا شده است. با اين وجود ماجراي خاشقجي اين فرصت را ايجاد کرده تا سردي رابطه آمريکا و ترکيه کاهش يابد. با اين حال همه چيز به نياز دولت ترامپ به کمک‌ها و همکاري‌هاي اردوغان براي حل‌وفصل پرونده خاشقجي بستگی دارد.

رجب طيب اردوغان سخنراني‌اش درباره ماجراي ناپديدشدن جمال خاشقجي روزنامه‌نگار عربستاني را ايراد کرد و گرچه به‌گفته خودش قرار بود «حقيقت عريان» را فاش کند اما مي‌توان گفت محتواي سخنراني رئيس‌جمهوري ترکيه گردهم‌‌آوري و تأييد اطلاعاتي بود که پيش از اين منتشر شده بود. اردوغان البته ادعاي عربستان سعودي مبني بر کشته‌شدن خاشقجي در يک «زدوخورد» را علنا رد کرد و گفت که قتل اين روزنامه‌نگار از پيش طراحي شده بوده با اين حال برخلاف انتظارها، رئيس‌جمهوري ترکيه در اولين توضيحات جدي‌اش سه هفته بعد از کشته‌شدن خاشقجي، از فايل‌هاي صوتي و ويدئويي که ظاهرا در اختيار آنکارا قرار دارد حرفي به ميان نياورد. اردوغان همچنين گرچه از ملک سلمان، پادشاه عربستان سعودي، براي همکاري در تحقيقات تشکر کرد و از «خلوص نيت» او گفت اما با وجود باورها درباره دست‌داشتن محمد بن سلمان، وليعهد جوان سعودي، در قتل خاشقجي از هدف قراردادن يا نام‌بردن از وليعهد خودداري کرد. به اين ترتيب، احتمالا اين سخنراني باب ميل واشنگتن باشد که رابطه نزديکي با محمد بن سلمان دارد و او را به شاه‌کليد سياست‌هايش در خاورميانه بدل کرده است. محتواي سخنراني رئيس‌جمهوري ترکيه همچنين نشان داد که اردوغان کارت‌هاي بيشتري براي بحران ديپلماتيک جاري در اختيار دارد. بسياري از ناظران انتظار داشتند که رئيس‌جمهوري ترکيه در سخنراني‌اش به برخي ابهامات اين ماجرا پاسخ دهد اما در عوض اردوغان سؤالات بسياري را مطرح کرد که به‌گفته خودش عربستان سعودي بايد به آنها پاسخ دهد: «هيچ‌کس حق ندارد فکر کند اين پرونده بدون پاسخ به اين سؤالات بسته مي‌شود. برخي اطلاعات موجود نشان مي‌دهد که اين پرونده کاملا طراحي شده بود. چه زماني اطلاعات اين پرونده منتشر مي‌شود؟ چرا اين 15 نفر در استانبول حضور داشتند؟ چرا به استانبول آمدند و چه کسي دستورها را به آنها مي‌داد؟ چرا آنها خاشقجي را در کنسولگري بازجويي کردند؟ جنازه او کجاست؟ گفته شده يک فرد محلي جنازه او را تحويل گرفته، من مي‌پرسم کدام فرد محلي جنازه او را تحويل گرفته است؟». اردوغان در ادامه سخنراني‌اش گفت که چندين مقام عربستاني يک روز پيش از کشته‌شدن خاشقجي به جنگل‌هاي اطراف استانبول رفته بودند. به‌گفته رئيس‌جمهوري ترکيه ظاهرا اين افراد به دنبال محلي براي دفن جسد خاشقجي بودند که روز بعد قرار بود کشته شود. اردوغان همچنين گفت اگر جنايتي روي داده بايد عاملان و کساني که در اين قتل نقش داشتند، از هر کشوري بودند، شناخته شوند. به گفته رئيس‌جمهوري ترکيه اين رسيدگي بايد بر اساس قوانين اسلامي و قوانين بين‌المللي صورت بگيرد. آن‌طور که رئيس‌جمهوري ترکيه گفت، از 18نفري که عربستان در رابطه با اين پرونده بازداشت کرده، 15 نفر از اعضاي همان تيم اطلاعاتي بودند که روز کشته‌شدن خاشقجي با هواپيماي خصوصي وارد استانبول شدند و چند ساعت بعد از کشته‌شدن خاشقجي استانبول را به مقاصد مختلف ترک کردند. سه نفر ديگر هم در کنسولگري عربستان در استانبول کار مي‌کرده‌اند. اردوغان گفت براي کمک به تحقيقات آنکارا، مظنونان بايد سريعا به ترکيه تحويل داده شوند. در حالي که روزنامه صباح نزديک به دولت ترکيه روز گذشته احمد عبدالله المزيني، کنسول عربستان در استانبول را مسئول و هماهنگ‌کننده قتل خاشقجي معرفي کرد، اردوغان هم در سخنراني خود با اشاره ضمني به اين موضوع گفت: «کنسول عربستان هم ترکيه را ترک کرد و بعد از آن، عربستان اعلام کرد که خاشقجي در داخل ساختمان کشته شده است». او البته گفت تمام کساني که در کنسولگري هستند، مسئول اين قتل هستند.
جمال خاشقجي، روزنامه‌نگار عربستاني پيش‌تر روابط نزديکي با خاندان سلطنتي آل‌سعود داشت اما از حدود يک سال پيش به منتقد سرسخت اين پادشاهي بدل شده بود و با مهاجرت به آمريکا براي روزنامه واشنگتن‌پست مي‌نوشت. او روز دوم اکتبر براي دريافت گواهي تجرد به کنسولگري عربستان در استانبول مراجعه کرد اما ديگر از ساختمان خارج نشد. مقامات عربستاني ابتدا مدعي شدند که خاشقجي حدود يک ساعت بعد از ورود به کنسولگري از اين ساختمان خارج شده است. با اين حال ترکيه از همان ابتدا اعلام کرد که بر اساس شواهد خاشقجي در داخل ساختمان به قتل رسيده است. حدود دو هفته بعد، رياض در نهايت اعتراف کرد که اين روزنامه‌نگار در همان روز کشته شده است اما اعلام کرد که اين قتل به صورت اتفاقي و در جريان يک زدوخورد صورت گرفته است. با اين حال، تحقيقات ترکيه حاکي از آن است که خاشقجي پس از شکنجه‌شدن کشته و جسدش مثله شده است. روايت‌هاي تکميلي همچنان در حال منتشرشدن است. روز دوشنبه رويترز گزارش داد که سعود القحطاني، مشاور بانفوذ محمد بن سلمان، از طريق اسکايپ شاهد کشتن جمال خاشقجي بوده و به اعضاي تيم اطلاعاتي گفته: «سر سگ را برايم بياوريد». با اين همه بعد از پرهياهوشدن ماجراي قتل خاشقجي، رياض مجبور شد قحطاني را به همراه چندين نفر از مقامات ارشد عربستاني از سمت‌هاي خود برکنار کند. روز گذشته هم کابينه عربستان به رياست ملک سلمان در بيانيه‌اي تأکيد کرد که اقداماتي که عربستان درباره قتل خاشقجي انجام خواهد داد، فقط به مجازات عاملان و مسئولان مستقيم محدود نخواهد شد و شامل اقدامات تصحيحي خواهد بود.

قمار اردوغان بر سر خاشقجي

از همان لحظات اوليه که خبر مفقودشدن جمال خاشقجي پس از ورود به کنسولگري عربستان در استانبول منتشر شد، هر لحظه خبرهاي بيشتري در مورد جزئيات کشته‌شدن اين روزنامه‌نگار منتقد حکومت عربستان به نقل از مقام‌هاي رسمي ترکيه اما بدون ذکر نام آنها در رسانه‌ها منتشر مي‌شد.
با گذشت سه هفته از قتل خاشقجي در کنسولگري عربستان، مقام‌هاي اطلاعاتي ايالات متحده هم تأييد کردند که محمد بن سلمان وليعهد عربستان مسئول قتل اين روزنامه‌نگار است و روز گذشته نيز رجب طيب اردوغان رئيس‌جمهور ترکيه در سخنراني خود در پارلمان، جزئيات قتل خاشقجي را تشريح کرد. در تمام اين سه هفته رسانه‌هاي نزديک به حکومت ترکيه، هر روز با اطلاعاتي که از مقام‌هاي امنيتي بي‌نام منتشر مي‌کردند، از يک سو فشار رسانه‌ها را عليه عربستان افزايش مي‌دادند و از سوي ديگر اردوغان با مديريت انتشار اين جزئيات، ابتکار عمل در تقابل با عربستان را در دست گرفته بود. زمينه‌هاي وفاداري مقام‌هاي امنيتي و رسانه‌هاي ترکيه نيز در سال‌هاي اخير فراهم شده بود. اردوغان به بهانه کودتاي ناکام جولاي 2016، اقدام به پاکسازي گسترده‌اي در تمام نهادهاي اين کشور کرده، روزنامه‌نگاران مستقل و منتقد را هم سرکوب و هر فردي را که حتي مظنون به نافرماني و عدم وفاداري بود، اخراج يا بازداشت کرد. به اين ترتيب رسانه‌ها و نهاد‌هاي امنيتي ترکيه در ماجراي خاشقجي تماما وفادار به رئيس‌جمهور اقتدارگراي ترکيه بودند. اردوغان شخصا تمام تحولات و جزئيات مربوط به خاشقجي را دنبال مي‌کرد. اردوغان در ماجراي خاشقجي دنبال چه چيزي بود؟قتل خاشقجي تراژدي تمام‌عياري بود که در بهترين زمان فرصت خشمگين‌شدن را در اختيار اردوغان قرار داد. ترکيه در حال حاضر رابطه‌اي پرتنش با ايالات متحده دارد و به همين دليل با مشکلات اقتصادي زيادي دست‌وپنجه نرم مي‌کند. ايالات متحده در کنار عربستان از مهم‌ترين سرمايه‌گذاران خارجي در ترکيه به شمار مي‌آيند. علاوه بر اين مشکلات، بدهي‌هاي خارجي ترکيه هم به‌شدت در حال افزايش است و در همين حال اردوغان مصمم است کشورش را به يکي از ابرقدرت‌هاي خاورميانه تبديل كند.در چنين شرايطي بود که قتل خاشقجي در استانبول مانند هديه‌اي غيرقابل‌انتظار، فرصتي را در اختيار اردوغان قرار داد تا برخي چالش‌هاي خود را به فرصت تبديل کند و حداقل از حجم اين چالش‌ها بکاهد. اردوغان آن‌قدر باهوش و البته بي‌رحم بود که به خوبي از اين فرصت استفاده کند. سرويس امنيتي او شاهد قتل خاشقجي بود و اين موقعيت در اختيار اردوغان قرار گرفت تا محمد بن سلمان وليعهد عربستان را مسئول اين قتل معرفي کند و در جايگاهي قرار گيرد که بتواند به راحتي از عربستان امتيازات متعدد طلب کند. يکي از مهم‌ترين اقدامات اردوغان زيرسؤال‌بردن مبناي سياست خارجي دونالد ترامپ رئيس‌جمهور آمريکا در خاورميانه بود.دولت ترامپ اساس سياست خود در خاورميانه را بر همکاري با محمد بن سلمان وليعهد جوان عربستان تعريف کرده و حال، سلمان جوان در مظان اتهام دستور به قتل خاشقجي قرار دارد. واکنش‌هاي ترامپ در روزهاي اوليه به گونه‌اي بود که قصد داشت از حکومت عربستان در برابر قتل خاشقجي محافظت کند اما برگ برنده اردوغان در برابر عربستان نه تنها رياض را به عقب‌نشيني واداشت بلکه بر موضع‌گيري محتاطانه ترامپ نيز تأثير گذاشت. هر قطره‌اي از درياي اطلاعات و مستنداتي که سرويس‌هاي امنيتي و اطلاعاتي ترکيه در اختيار رسانه‌ها قرار مي‌دادند، گزارش‌ها و اخباري حاکي از وجود فيلم قطعه‌قطعه‌کردن خاشقجي در کنسولگري، شکنجه او قبل از قتل، سفر 15 مقام عربستاني به استانبول ساعاتي قبل از ورود خاشقجي به کنسولگري و خبرهايي از اين دست، حاوي پيام مشترکي از آنکارا به رياض و واشنگتن بود: ما هم مي‌توانيم شما را به دردسر بزرگي بيندازيم و هم مي‌توانيم کمکتان کنيم.در بحبوحه خبرها در مورد خاشقجي، دادگاهي در ترکيه حکم به آزادي آندره برانسون کشيش آمريکايي داد که در زندان و سپس در حبس خانگي قرار داشت. پرونده برانسون يکي از مهم‌ترين چالش‌ها در رابطه آنکارا و واشنگتن محسوب مي‌شد. با وجود اينکه ترامپ ادعا مي‌کند بهبود رابطه با ترکيه ارتباطي با ماجراي خاشقجي و آزادي برانسون ندارد اما هم‌زماني اين تحولات برخلاف ادعاي ترامپ است. بازي هوشمندانه اردوغان مطمئنا امتيازاتي براي او و ترکيه دربر خواهد داشت که مهم‌ترين آن اقتصاد ترکيه است. لير ترکيه در سال 2018 حدود 40 درصد ارزش خود را از دست داده و تورم نيز به بالاترين ميزان در 15 سال اخير رسيده است. در کنار اين آمارها، موعد بازپرداخت بدهي‌هاي ترکيه نيز به‌زودي سر مي‌رسد. در ازاي نرم‌ترشدن لحن اردوغان در انتقاد از عربستان پس از مذاکره تلفني با ملک سلمان پادشاه عربستان و نيز موافقت او با تشکيل گروهي مشترک براي تحقيق در مورد قتل خاشقجي، عربستان هم قصد دارد سرمايه‌گذاري‌هاي بيشتري در ترکيه انجام دهد و با همکاري ايالات متحده در بازپرداخت بخشي از بدهي‌هاي آنکارا مشارکت كند. از سوي ديگر قطر هم پيشنهادي 15ميليارددلاري براي سرمايه‌گذاري در ترکيه داده است.اردوغان با پيگيري ماجراي خاشقجي تلاش دارد وجهه خود را در داخل و خارج ترکيه بهبود بخشد. اردوغان در سال‌هاي اخير به بزرگ‌ترين سرکوب‌کننده رسانه‌ها و روزنامه‌نگاران تبديل شده و ترکيه در صدر فهرست کشورهايي قرار دارد که بيشترين تعداد روزنامه‌نگاران زنداني را به نام خود ثبت کرده‌اند. حال سرکوبگر رسانه‌ها مي‌خواهد به قهرمان ماجراي قتل يک روزنامه‌نگار تبديل شود.موافقت اردوغان به همکاري با عربستان در پرونده خاشقجي مي‌تواند به بهبود رابطه پرتنش رياض و آنکارا بينجامد چراکه محمد بن سلمان به خوبي مي‌داند که اگر وساطت پادشاه عربستان و ايالات متحده نبود، ترکيه مي‌توانست چالشي جدي‌تر براي رياض ايجاد كند.در رابطه با ايالات متحده هم به نظر مي‌رسد بايد در انتظار کاهش تنش‌ها باشيم. چالش ترکيه و آمريکا تنها به کشيش اندرو برانسون محدود نمي‌شد. شهروندان آمريکايي زنداني در ترکيه، رفتار خشن محافظان اردوغان در واشنگتن و نيز عدم موافقت واشنگتن با استرداد فتح‌الله گولن روحاني تبعيدي از دیگر چالش‌‌های این دو کشور است. اردوغان اعتقاد دارد که گولن طراح کودتاي ناکام سال 2016 بود. نزديکي ترکيه به روسيه نيز ديگر موضوعي است که باعث تنش در رابطه واشنگتن و آنکارا شده است. با اين وجود ماجراي خاشقجي اين فرصت را ايجاد کرده تا سردي رابطه آمريکا و ترکيه کاهش يابد. با اين حال همه چيز به نياز دولت ترامپ به کمک‌ها و همکاري‌هاي اردوغان براي حل‌وفصل پرونده خاشقجي بستگی دارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.