مبانی نظریه روایت
«روایتشناسی» کتابی است از مانفرد یان که با ترجمه محمد راغب که در نشر ققنوس منتشر شده است. کتاب چنانکه از عنوانش پیداست و در عنوان فرعی آن نیز ذکر شده به مبانی نظریه روایت میپردازد. یان مصداقهای خود را برای توضیح مبانی روایت از رمانها انتخاب کرده است. چنانکه او خود در فصل اول کتاب بیان میکند دلیل انتخاب رمان به عنوان عرصهای برای طرح مباحث مربوط به روایت از سوی او این بوده است که در رمان انواع دیگر روایت نیز وجود دارد. یان در این مورد مینویسد: «بسیاری از نظریهپردازان ترجیح میدهند با گونههای بنیادیتر روایتها - روایتهای دنیای واقعی مانند حکایتها، گزارشهای خبری و ... - شروع کنند و سپس به داستان برسند. بههرحال، در اینجا پیشنهاد میدهم برعکس عمل کنیم. رمانها رسانههای بسیار غنی و متنوعی هستند: هر چیزی را که در گونههای دیگر روایت بتوان یافت در رمان نیز میتوان مشاهده کرد و اغلب آنچه در رمان وجود دارد در گونههای دیگر روایت مانند ناداستان، روایت طبیعی، نمایش، فیلم و ... هم میتوان یافت».
فصل اول کتاب به کلیدواژههای اصلی روایتشناسی اختصاص دارد و چنانکه یان اشاره میکند درواقع «این فصل در حکم جعبهابزار مفاهیم بنیادین روایتشناسی است و چگونگی استفاده از آنها را در تحلیل داستان نشان میدهد». کلیدواژهها هم بنا به آنچه یان توضیح داده است بر اساس تعاریفی که ژنت، چتمن، لنسر، استنزل و بال از آنها به دست دادهاند در این متن بهکار رفتهاند. نخستین مثالی که یان میآورد از آغاز رمان «ناطور دشت» سلینجر است. یان با ارجاع به آغاز این رمان مشهور درباره راوی و آوای راوی عناصری که آوای راوی را در متن القا میکنند توضیح داده است و همچنین درباره مخاطب راوی و ارتباط روایی داستانی. او آنگاه گفتمان روایی «ناطور دشت» را با گفتمان روایی رمان «درمان تن» نوشته جیمز گولد کازنز مقایسه کرده است و بعد به آغازهایی از رمانهایی دیگر میپردازد، از جمله آغاز «زنگها برای که به صدا درمیآیند» همینگوی و «ادام بید» جورج الیوت. ازهمینرو این بخش از کتاب را چنانکه یان نیز اشاره کرده است به نوعی «بررسی سرآغازها (شروعها)ی منتخب»
هم هست.
فصل دوم کتاب به چهارچوب روایتشناسی اختصاص دارد. این فصل با توضیحی درباره زمینهها و بنیادهای روایتشناسی و شکلگیری آن به عنوان یک رشته آغاز میشود. یان همچنین در این بخش به گونههای روایت، ارتباط روایی و سطوح روایت پرداخته است. فصل سوم کتاب درباره روایتگری، کانونیسازی و وضعیتهای روایی است. یان در این بخش چنانکه خود در آغاز آن توضیح داده نظریههای ژرار ژنت و فرانتس کی. استنزل را تلفیق کرده و همچنین تجدیدنظرها و اصلاحات مختلف پیشنهادی چتمن، لنسر، لینتولت، کوهن، بال و فلودرنیک را بررسی کرده است.
در فصل چهارم کتاب به کنش، تحلیل داستان و نقلپذیری پرداخته شده است و زمان در روایت نیز موضوع فصل پنجم کتاب است. یان در این فصل به زمانهای دستوری روایی، تحلیل زمان و شیوههای روایی پرداخته است. صحنه و فضای داستانی موضوع فصل ششم کتاب است. یان در آغاز این فصل مینویسد: «تاکنون با همان دقتی که زمان، زمان دستوری و زمانمندی بررسی شده، بازنماییهای ادبی از فضا مورد مطالعه قرار نگرفته است. مدتها، پژوهشگران به سادگی گفته لسینگ را دنبال میکردند که ادبیات هنری زمانی است در برابر هنرهای فضایی مانند نقاشی و مجسمهسازی. بنابراین، برای زمانی طولانی، این فرض، که صحنه روایتِ زبانی به اندازه چهارچوب زمانی و زمانمندی اهمیت ندارد، عمومیت داشت». یان آنگاه به باختین به عنوان نظریهپردازی که به ارتباط زمان و فضا در متون روایی توجه نشان داده بود، اشاره میکند و بعد از آن بحث فضا در روایت را پی میگیرد. فصل هفتم کتاب به شخصیتها و شخصیتپردازی اختصاص دارد. یان در این فصل به سه معیار اساسی در تحلیل شخصیتپردازی اشاره کرده و آنها را توضیح داده است. این سه معیار عبارتند از: شخصیتپردازی راویانه در برابر ناظر، شخصیتپردازی صریح
در برابر ضمنی و خودشخصیتپردازی (خویششخصیتپردازی) در برابر دیگرشخصیتپردازی. «گفتمانها: بازنماییهای گفتار، اندیشه و آگاهی» عنوان فصل هشتم کتاب است. در این فصل به گفتمانهای روایی پرداخته شده است. یان در تعریف گفتمان روایی مینویسد: «با توجه به روایتهای کلامی، گفتمان روایی متنی شفاهی یا نوشتاری است که با کنش روایت کردن تولید شده است».
در فصل نهم نیز که فصل پایانی کتاب است به مطالعه موردی «تابلوی قایق ماهیگیری» آلن سیلیتو پرداخته شده است که چنانکه در توضیح آغاز فصل آمده یک «خودزندگینامه داستانی» است و راوی آن، هری، «راوی بالغی است که به زندگی گذشتهاش مینگرد».
«روایتشناسی» کتابی است از مانفرد یان که با ترجمه محمد راغب که در نشر ققنوس منتشر شده است. کتاب چنانکه از عنوانش پیداست و در عنوان فرعی آن نیز ذکر شده به مبانی نظریه روایت میپردازد. یان مصداقهای خود را برای توضیح مبانی روایت از رمانها انتخاب کرده است. چنانکه او خود در فصل اول کتاب بیان میکند دلیل انتخاب رمان به عنوان عرصهای برای طرح مباحث مربوط به روایت از سوی او این بوده است که در رمان انواع دیگر روایت نیز وجود دارد. یان در این مورد مینویسد: «بسیاری از نظریهپردازان ترجیح میدهند با گونههای بنیادیتر روایتها - روایتهای دنیای واقعی مانند حکایتها، گزارشهای خبری و ... - شروع کنند و سپس به داستان برسند. بههرحال، در اینجا پیشنهاد میدهم برعکس عمل کنیم. رمانها رسانههای بسیار غنی و متنوعی هستند: هر چیزی را که در گونههای دیگر روایت بتوان یافت در رمان نیز میتوان مشاهده کرد و اغلب آنچه در رمان وجود دارد در گونههای دیگر روایت مانند ناداستان، روایت طبیعی، نمایش، فیلم و ... هم میتوان یافت».
فصل اول کتاب به کلیدواژههای اصلی روایتشناسی اختصاص دارد و چنانکه یان اشاره میکند درواقع «این فصل در حکم جعبهابزار مفاهیم بنیادین روایتشناسی است و چگونگی استفاده از آنها را در تحلیل داستان نشان میدهد». کلیدواژهها هم بنا به آنچه یان توضیح داده است بر اساس تعاریفی که ژنت، چتمن، لنسر، استنزل و بال از آنها به دست دادهاند در این متن بهکار رفتهاند. نخستین مثالی که یان میآورد از آغاز رمان «ناطور دشت» سلینجر است. یان با ارجاع به آغاز این رمان مشهور درباره راوی و آوای راوی عناصری که آوای راوی را در متن القا میکنند توضیح داده است و همچنین درباره مخاطب راوی و ارتباط روایی داستانی. او آنگاه گفتمان روایی «ناطور دشت» را با گفتمان روایی رمان «درمان تن» نوشته جیمز گولد کازنز مقایسه کرده است و بعد به آغازهایی از رمانهایی دیگر میپردازد، از جمله آغاز «زنگها برای که به صدا درمیآیند» همینگوی و «ادام بید» جورج الیوت. ازهمینرو این بخش از کتاب را چنانکه یان نیز اشاره کرده است به نوعی «بررسی سرآغازها (شروعها)ی منتخب»
هم هست.
فصل دوم کتاب به چهارچوب روایتشناسی اختصاص دارد. این فصل با توضیحی درباره زمینهها و بنیادهای روایتشناسی و شکلگیری آن به عنوان یک رشته آغاز میشود. یان همچنین در این بخش به گونههای روایت، ارتباط روایی و سطوح روایت پرداخته است. فصل سوم کتاب درباره روایتگری، کانونیسازی و وضعیتهای روایی است. یان در این بخش چنانکه خود در آغاز آن توضیح داده نظریههای ژرار ژنت و فرانتس کی. استنزل را تلفیق کرده و همچنین تجدیدنظرها و اصلاحات مختلف پیشنهادی چتمن، لنسر، لینتولت، کوهن، بال و فلودرنیک را بررسی کرده است.
در فصل چهارم کتاب به کنش، تحلیل داستان و نقلپذیری پرداخته شده است و زمان در روایت نیز موضوع فصل پنجم کتاب است. یان در این فصل به زمانهای دستوری روایی، تحلیل زمان و شیوههای روایی پرداخته است. صحنه و فضای داستانی موضوع فصل ششم کتاب است. یان در آغاز این فصل مینویسد: «تاکنون با همان دقتی که زمان، زمان دستوری و زمانمندی بررسی شده، بازنماییهای ادبی از فضا مورد مطالعه قرار نگرفته است. مدتها، پژوهشگران به سادگی گفته لسینگ را دنبال میکردند که ادبیات هنری زمانی است در برابر هنرهای فضایی مانند نقاشی و مجسمهسازی. بنابراین، برای زمانی طولانی، این فرض، که صحنه روایتِ زبانی به اندازه چهارچوب زمانی و زمانمندی اهمیت ندارد، عمومیت داشت». یان آنگاه به باختین به عنوان نظریهپردازی که به ارتباط زمان و فضا در متون روایی توجه نشان داده بود، اشاره میکند و بعد از آن بحث فضا در روایت را پی میگیرد. فصل هفتم کتاب به شخصیتها و شخصیتپردازی اختصاص دارد. یان در این فصل به سه معیار اساسی در تحلیل شخصیتپردازی اشاره کرده و آنها را توضیح داده است. این سه معیار عبارتند از: شخصیتپردازی راویانه در برابر ناظر، شخصیتپردازی صریح
در برابر ضمنی و خودشخصیتپردازی (خویششخصیتپردازی) در برابر دیگرشخصیتپردازی. «گفتمانها: بازنماییهای گفتار، اندیشه و آگاهی» عنوان فصل هشتم کتاب است. در این فصل به گفتمانهای روایی پرداخته شده است. یان در تعریف گفتمان روایی مینویسد: «با توجه به روایتهای کلامی، گفتمان روایی متنی شفاهی یا نوشتاری است که با کنش روایت کردن تولید شده است».
در فصل نهم نیز که فصل پایانی کتاب است به مطالعه موردی «تابلوی قایق ماهیگیری» آلن سیلیتو پرداخته شده است که چنانکه در توضیح آغاز فصل آمده یک «خودزندگینامه داستانی» است و راوی آن، هری، «راوی بالغی است که به زندگی گذشتهاش مینگرد».