|

آینه

اعتماد
از شاطبی نپرسند امثال این مسائل

سعید حجاریان: تعارضات موجود میان نص و مسائل مستحدثه مدت‌های مدیدی ذهن فقها و حقوق‌دانان را به خود مشغول داشته است. پرسش کلیدی لااقل نزد فقها چنین بوده است؛ آیا می‌توان دغدغه‌های امروزین جامعه بشری را پاسخ داد و ساختمان فقه را تخریب نکرد؟ ... شاطبی متفکر قرن هشتم به‌عنوان مهم‌ترین نظریه‌پرداز فقه مقاصدی شناخته می‌شود، چنان ‌که نزد برخی «امام المقاصد» خوانده شده است. «مقاصد» جمع مقصد و به‌معنای هدف، غرض و حکمتی است که شارع قصد کرده است. فقه مقاصدی در میانه جزم و واقعیات قرار گرفته و قائل به قبض و بسط شریعت به‌دلیل عناصر زمانی و مکانی است لذا بر آن است میان نص و ضروریات روزمره پل بزند. به‌همین جهت است که گفته می‌شود در کلیات باید به نظر شارع توجه داشت اما در جزئیات باید توان و شرایط جامعه را لحاظ کرد... . فقه مقاصدی و احکامی که ذیل آن تعریف می‌شوند، صرفا از بعضی تغییرات محدود سخن می‌گویند و در نقطه‌ای متوقف می‌مانند... جامعه به‌تدریج با مسائلی چون بیمه، سرقفلی، بیت‌کوین و... مواجه شده است. مواردی که فقه به آن ورود نکرده ولی جامعه درگیر آن است. اصحاب مقاصد‌ در این دستگاه به بحث می‌پردازند و می‌گویند در چنین مسائلی باید اجتهاد کرد و بر مبنای مصلحت عمومی مقصد شارع را یافت و نهایتا در احکام تغییر ایجاد کرد. پروژه فقه مقاصدی، درون‌فقهی است و با قدرت آمیخته نمی‌شود لذا کارکرد آن محدود است. پس فقه مقاصدی باید به مرحله بعد، یعنی «قواعد ناظر بر مشروعیت‌یابی» وارد شود و به‌تعبیری فقه را به قانون تبدیل کند. این قواعد اساسا با عنصر قدرت ممزوج شده‌ و برای کاربست نیاز به اتوریته دولت دارند و این گمشده فقه مقاصدی است... . [فولر] این نکته مهم را مطرح می‌کند که قانون اساسا مقوله‌ای بین‌الاذهانی است. به بیان واضح‌تر، نه شاه می‌تواند بگوید قانون یعنی من، نه فقیه می‌تواند یکه و تنها -ولو با منابع معتبر- قانون وضع کند... این دومین مشکل مقاصدی‌هاست. آنها ممکن است درباره سقط جنین، اتانازی و... نظراتی داشته باشند و برای اعمال آنها تا حدی پیش بروند اما در مرحله‌ای متوقف می‌مانند چراکه همان‌گونه که ذکر آن رفت، اولا قدرت ندارند و ثانیا به رأی جمهور مردم اعتقادی نداشته و تنها به حکم‌‌الله صحه می‌گذارند.

جمهوری اسلامی
بازی دینی با فوتبال

در ایران متأسفانه علاوه بر این سه نوع سوءاستفاده از فوتبال، در سال‌های اخیر نوع دیگری نیز رسم شده که بسیار خطرناک است؛ بازی دینی با فوتبال. به این دو نمونه از اظهارنظر دین‌مداران درباره مسابقات جام جهانی فوتبال که این روزها در فضای مجازی دست‌به‌دست می‌شود توجه نمايید. امام‌جمعه یکی از شهرهای بزرگ گفته: «ورزش به آن نقطه‌ای رسید که توفیق صعود به جام جهانی برای ورزش ما پیدا شد. این یک افتخار برای اسلام بود، یک افتخار برای اسلام بود، یک افتخار برای نظام بود. یک حرکت قوی عظیم در مقابل دشمنی بود که می‌خواهد ما را بایکوت کند. این جشنش مال نظام است، جشنش مال اسلام است... پیروزی‌مان مال اسلام بوده، پیروزی مال نظام بوده...» در مقابل، یک روحانی شناخته‌شده که در میان نیروهای متدین وابسته به مجموعه‌های نظامی جایگاه ویژه‌ای دارد گفته: «خاخام یهودی در کنیسه یهودی‌ها سخنرانی می‌کند و می‌گوید ما باید یک کاری بکنیم اینها نتوانند امام زمانشان را بیاورند. اینها می‌خواهند امام زمانشان را بیاورند. اگر اینها امام زمانشان بیاید بساط ما را جمع می‌کند. ما باید یک کاری بکنیم که نتواند یباید. ما طرح‌هايی را درست کردیم فرستادیم تا ایران مشغول بازی بشود. ما فوتبال را توی دنیا داریم اوج می‌دهیم. یک کاری بکنید اینها غافل بشوند...». ملاحظه می‌کنید که یک روحانی پیروزی در فوتبال را متعلق به اسلام می‌داند و آن دیگری آن را درست در نقطه مقابل قرار می‌دهد... این دو نگاه متضاد، با صراحت توسط دو فرد روحانی به اسلام نسبت داده می‌شوند درحالی‌که هیچ ربطی به اسلام ندارند.

جوان
ایده مرکزی برون‌رفت از وضعیت موجود

عبدالله گنجی: پول حلال بسیاری از مشکلات کشور است، اما امروز پول (نقدینگی) مهم‌ترین آسیب را به اقتصاد کشور و سفره مردم وارد کرده است... پیشگیری از رشد نقدینگی و به‌کارگیری نقدینگی موجود در مسیر حل مشکلات کشور دو مقوله‌ای است که ظاهرا توفیقی در حل آن مشاهده نمی‌شود. هدایت نقدینگی به سمت اقتصاد مولد مهم‌ترین هنر دولت‌هاست... . اگر تبدیل این تهدید به فرصت به‌عنوان ایده مرکزی حل مسائل اقتصادی کشور قرار گیرد و همه همت و توان اقتصاددانان کشور اینجا متمرکز شود، هم از تهدید اقتصاد کشور جلوگیری می‌شود و هم بسیاری از مشکلات از طریق این سرمایه بزرگ حل خواهد شد. اقتصاددانان معتقدند تولید انگیزه، تضمین، تشویق و ترغیب به صورت عینی می‌تواند صاحبان سرمایه نقدینگی را مجاب کند تا آن را به مسیر اصولی هدایت نمایند.

اعتماد
از شاطبی نپرسند امثال این مسائل

سعید حجاریان: تعارضات موجود میان نص و مسائل مستحدثه مدت‌های مدیدی ذهن فقها و حقوق‌دانان را به خود مشغول داشته است. پرسش کلیدی لااقل نزد فقها چنین بوده است؛ آیا می‌توان دغدغه‌های امروزین جامعه بشری را پاسخ داد و ساختمان فقه را تخریب نکرد؟ ... شاطبی متفکر قرن هشتم به‌عنوان مهم‌ترین نظریه‌پرداز فقه مقاصدی شناخته می‌شود، چنان ‌که نزد برخی «امام المقاصد» خوانده شده است. «مقاصد» جمع مقصد و به‌معنای هدف، غرض و حکمتی است که شارع قصد کرده است. فقه مقاصدی در میانه جزم و واقعیات قرار گرفته و قائل به قبض و بسط شریعت به‌دلیل عناصر زمانی و مکانی است لذا بر آن است میان نص و ضروریات روزمره پل بزند. به‌همین جهت است که گفته می‌شود در کلیات باید به نظر شارع توجه داشت اما در جزئیات باید توان و شرایط جامعه را لحاظ کرد... . فقه مقاصدی و احکامی که ذیل آن تعریف می‌شوند، صرفا از بعضی تغییرات محدود سخن می‌گویند و در نقطه‌ای متوقف می‌مانند... جامعه به‌تدریج با مسائلی چون بیمه، سرقفلی، بیت‌کوین و... مواجه شده است. مواردی که فقه به آن ورود نکرده ولی جامعه درگیر آن است. اصحاب مقاصد‌ در این دستگاه به بحث می‌پردازند و می‌گویند در چنین مسائلی باید اجتهاد کرد و بر مبنای مصلحت عمومی مقصد شارع را یافت و نهایتا در احکام تغییر ایجاد کرد. پروژه فقه مقاصدی، درون‌فقهی است و با قدرت آمیخته نمی‌شود لذا کارکرد آن محدود است. پس فقه مقاصدی باید به مرحله بعد، یعنی «قواعد ناظر بر مشروعیت‌یابی» وارد شود و به‌تعبیری فقه را به قانون تبدیل کند. این قواعد اساسا با عنصر قدرت ممزوج شده‌ و برای کاربست نیاز به اتوریته دولت دارند و این گمشده فقه مقاصدی است... . [فولر] این نکته مهم را مطرح می‌کند که قانون اساسا مقوله‌ای بین‌الاذهانی است. به بیان واضح‌تر، نه شاه می‌تواند بگوید قانون یعنی من، نه فقیه می‌تواند یکه و تنها -ولو با منابع معتبر- قانون وضع کند... این دومین مشکل مقاصدی‌هاست. آنها ممکن است درباره سقط جنین، اتانازی و... نظراتی داشته باشند و برای اعمال آنها تا حدی پیش بروند اما در مرحله‌ای متوقف می‌مانند چراکه همان‌گونه که ذکر آن رفت، اولا قدرت ندارند و ثانیا به رأی جمهور مردم اعتقادی نداشته و تنها به حکم‌‌الله صحه می‌گذارند.

جمهوری اسلامی
بازی دینی با فوتبال

در ایران متأسفانه علاوه بر این سه نوع سوءاستفاده از فوتبال، در سال‌های اخیر نوع دیگری نیز رسم شده که بسیار خطرناک است؛ بازی دینی با فوتبال. به این دو نمونه از اظهارنظر دین‌مداران درباره مسابقات جام جهانی فوتبال که این روزها در فضای مجازی دست‌به‌دست می‌شود توجه نمايید. امام‌جمعه یکی از شهرهای بزرگ گفته: «ورزش به آن نقطه‌ای رسید که توفیق صعود به جام جهانی برای ورزش ما پیدا شد. این یک افتخار برای اسلام بود، یک افتخار برای اسلام بود، یک افتخار برای نظام بود. یک حرکت قوی عظیم در مقابل دشمنی بود که می‌خواهد ما را بایکوت کند. این جشنش مال نظام است، جشنش مال اسلام است... پیروزی‌مان مال اسلام بوده، پیروزی مال نظام بوده...» در مقابل، یک روحانی شناخته‌شده که در میان نیروهای متدین وابسته به مجموعه‌های نظامی جایگاه ویژه‌ای دارد گفته: «خاخام یهودی در کنیسه یهودی‌ها سخنرانی می‌کند و می‌گوید ما باید یک کاری بکنیم اینها نتوانند امام زمانشان را بیاورند. اینها می‌خواهند امام زمانشان را بیاورند. اگر اینها امام زمانشان بیاید بساط ما را جمع می‌کند. ما باید یک کاری بکنیم که نتواند یباید. ما طرح‌هايی را درست کردیم فرستادیم تا ایران مشغول بازی بشود. ما فوتبال را توی دنیا داریم اوج می‌دهیم. یک کاری بکنید اینها غافل بشوند...». ملاحظه می‌کنید که یک روحانی پیروزی در فوتبال را متعلق به اسلام می‌داند و آن دیگری آن را درست در نقطه مقابل قرار می‌دهد... این دو نگاه متضاد، با صراحت توسط دو فرد روحانی به اسلام نسبت داده می‌شوند درحالی‌که هیچ ربطی به اسلام ندارند.

جوان
ایده مرکزی برون‌رفت از وضعیت موجود

عبدالله گنجی: پول حلال بسیاری از مشکلات کشور است، اما امروز پول (نقدینگی) مهم‌ترین آسیب را به اقتصاد کشور و سفره مردم وارد کرده است... پیشگیری از رشد نقدینگی و به‌کارگیری نقدینگی موجود در مسیر حل مشکلات کشور دو مقوله‌ای است که ظاهرا توفیقی در حل آن مشاهده نمی‌شود. هدایت نقدینگی به سمت اقتصاد مولد مهم‌ترین هنر دولت‌هاست... . اگر تبدیل این تهدید به فرصت به‌عنوان ایده مرکزی حل مسائل اقتصادی کشور قرار گیرد و همه همت و توان اقتصاددانان کشور اینجا متمرکز شود، هم از تهدید اقتصاد کشور جلوگیری می‌شود و هم بسیاری از مشکلات از طریق این سرمایه بزرگ حل خواهد شد. اقتصاددانان معتقدند تولید انگیزه، تضمین، تشویق و ترغیب به صورت عینی می‌تواند صاحبان سرمایه نقدینگی را مجاب کند تا آن را به مسیر اصولی هدایت نمایند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.