|

گفت و گو با سيف‌الله صمديان

120 سال سينماي ايران به روايت تصوير

بهناز شيرباني : فريم‌هايي که روايت عکاس از فيلم‌هايي است که تاريخ سينماي ايران را ترسيم مي‌کند، نمایشگاهی 120 فريم ماندگار از فيلم‌هاي سينماي ايران در 120 سالگي سينماي کشورمان، در طبقه ششم چارسو در حال برگزاری است، جايي که اين روزها محل رفت‌وآمد سينماگران خارجي و ايراني است، در اینجا عکس‌هايي به نمايش گذاشته شده است که با نگاه به هرکدام از آنها خاطره فيلم‌هايي به ذهن متبادر مي‌شود که شايد خاطره کم‌رنگي از آنها به‌جا مانده باشد؛ فريم‌هايي از فيلم‌هاي ماندگاري مانند قيصر، باشو غريبه‌ای کوچک، خانه دوست کجاست، دونده و... و البته عکس‌هايي از فيلم‌هايي که زماني از آنها نگذشته و حاصل نگاه فيلم‌سازان جوان سينماي ايران است. سيف‌الله صمديان، از عکاسان خوشنام که اين نمايشگاه با هدايت او به سرانجام رسيده است، در پاسخ به «شرق» مبني‌بر اينکه زنده‌کردن فيلم‌هايي که شايد نگاتيو‌هاي آنها هم موجود نباشد و نمايش عکس‌هاي آنها به‌نوعي بازآفريني و تماشاي فريم‌هايي است که به‌زودي از بين خواهند رفت، گفت: «برپايي اين نمايشگاه صرفا با فکر، انگيزه و تلاش و خواسته من نبوده. بدون تعارف اگر کسي مثل رضا ميرکريمي نبود، قطعا اين اتفاق نمي‌افتاد. اگر چنين دبيري نبود که متوجه باشد براي جشنواره فيلم بايد حاشيه‌ها و اتفاقات جانبي را هم در نظر گرفت اين نمايشگاه برگزار نمي‌شد».
او ادامه داد: «سينما فقط حرکت تصاوير يا تصاوير متحرک نيست و سينما از خيلي چيزهاي ديگر تشکيل شده است. به‌نوعي مي‌توان گفت پدر اصلي سينما عکاسي است. زندگي من تصوير است، اسم مجله‌ام تصوير است و اسم رويدادي که برگزار مي‌کنم جشن تصوير سال است و انگار هميشه دنبال نداشته‌هاي تاريخي‌مان هستم که بايد حفظ شوند. ما هنوز ملت گوش هستيم تا چشم. متأسفانه تصويرسازي‌ای در ذهن نداريم و تصويرسازي در تاريخ و فرهنگ ما جدي نيست».
او در بخش ديگري از صحبت‌هايش گفت: «از سه سال پيش با حمايت رضا ميرکريمي، حرکت تازه‌اي را در حاشيه جشنواره جهاني فجر شروع کرديم و به يک کار جديد در عرصه تصويرسازي رسيدیم. فيلم‌های «گاو» و «باد صبا» مرمت شدند و آن زمان فکر کردم الان وقت آن است که فريم‌هايي از فيلم‌ها داشته باشيم و به‌عنوان عکس‌هاي فيلم به يادگار بمانند. اين فيلم‌ها عکس‌هاي زيادي ندارند يا اگر هم داشتند، در اين سال‌ها از بين رفته‌‌اند، بنابراين نياز است تا آرشيوي از عکس‌هاي آنها داشته باشيم. با بررسي فريم‌به‌فريم فيلم مرمت‌شده به يک‌سري تصاوير جديد رسيدم که نامش را عکس‌هاي عکاسي‌نشده گذاشتم؛ مثلا براي فيلم گاو چيزي حدود 150 يا 60 هزار فريم عکس ديدم و از فيلم انتخاب کردم و عکس‌العمل آقاي مهرجويي بعد از ديدن نمايشگاه عکس فيلم گاو برايم جالب بود و خوشحال بودند که فيلم بعد از اين‌همه سال صاحب اين تعداد عکس شده است». صمديان در بخش ديگري از صحبت‌هايش درباره نمايشگاه 120 فريم از 120 سال سينماي ايران گفت: «براي عکاسي از فيلم‌هاي تاريخ سينماي ايران و فيلم‌هايي که عکسي از آنها وجود ندارد، عکاسانه به تمام تصاوير فيلم نگاه مي‌کنم. تابه‌حال براي فيلم‌هاي گاو، باد صبا و ناخدا خورشيد اين اتفاق افتاده است و امسال کتاب اين سه فيلم چاپ و تا آخر جشنواره منتشر مي‌شود».
او درباره انتخاب اين 120 فريم افزود: «با مشورت آقاي جمال اميد، پژوهشگر و منتقد بزرگ سينما، به 120 کارگردان رسيديم، از زمان ساخته‌شدن اولين فيلم سينمايي در ايران تا به امروز آنها را بررسي کرديم و به 120 فيلم رسيديم. انتخاب اين فيلم‌ها هم به اين شکل بود که هر کارگردان را با فيلمي که بيشتر در يادها مانده است ارزيابي کرديم؛ مثل آقاي کيارستمي با فيلم «خانه دوست کجاست؟» يا آقاي تقوايي با فيلم «ناخدا خورشيد» يا آقاي مهرجويي با فيلم گاو و... و بعد از انتخاب فيلم‌ها، انتخاب فريمي که فريم عکاسانه‌تري باشد و ترکيب و چيدمان به شکلي باشد که تمامي بازيگران سينماي ايران در نمايشگاه ديده شوند هم پروسه سختي بود».
او در ادامه در پاسخ به اين پرسش که براي خود او کدام عکس او را به ياد فيلم مي‌اندازد و براي او عکس ماندگارتري است؟ گفت: «بسياري از عکس‌هايي که در اين نمايشگاه مي‌بينيم من را به ياد فيلم‌هايشان مي‌اندازند؛ مثل فيلم کليد، دونده يا تصويری از شليکي که در لحظه‌اي ناخدا خورشيد مي‌کند؛ همان لحظه ثبت شده است يا نگاه پسرک خانه دوست کجاست؟ يا فريم بسيار شاخص سوسن تسليمي در فيلم باشو غريبه‌اي کوچک يا لحظه خاص تماشاي فيلم در دربار ناصرالدين‌شاه در فيلم ناصرالدين‌شاه آکتور سينما و...».
صمديان در پايان گفت: «اميدوارم اين روند ادامه داشته باشد و در ادامه بتوانيم کتاب‌هاي عکسي از کارگردانان شاخص سينماي ايران داشته باشیم؛ مثلا فيلم‌هاي آقاي کيميايي با يک نگاه خاص چاپ شوند يا مثلا کتابي از تک‌فريم‌هاي آثار آقاي بيضايي چاپ کنيم يا حتي جوان‌هايي که کار مي‌کنند. به نظرم با اين کار مي‌توان فرهنگ تأثيرگرفتن از يک فريم به‌جاي يک سکانس را بيشتر معرفي کرد».

بهناز شيرباني : فريم‌هايي که روايت عکاس از فيلم‌هايي است که تاريخ سينماي ايران را ترسيم مي‌کند، نمایشگاهی 120 فريم ماندگار از فيلم‌هاي سينماي ايران در 120 سالگي سينماي کشورمان، در طبقه ششم چارسو در حال برگزاری است، جايي که اين روزها محل رفت‌وآمد سينماگران خارجي و ايراني است، در اینجا عکس‌هايي به نمايش گذاشته شده است که با نگاه به هرکدام از آنها خاطره فيلم‌هايي به ذهن متبادر مي‌شود که شايد خاطره کم‌رنگي از آنها به‌جا مانده باشد؛ فريم‌هايي از فيلم‌هاي ماندگاري مانند قيصر، باشو غريبه‌ای کوچک، خانه دوست کجاست، دونده و... و البته عکس‌هايي از فيلم‌هايي که زماني از آنها نگذشته و حاصل نگاه فيلم‌سازان جوان سينماي ايران است. سيف‌الله صمديان، از عکاسان خوشنام که اين نمايشگاه با هدايت او به سرانجام رسيده است، در پاسخ به «شرق» مبني‌بر اينکه زنده‌کردن فيلم‌هايي که شايد نگاتيو‌هاي آنها هم موجود نباشد و نمايش عکس‌هاي آنها به‌نوعي بازآفريني و تماشاي فريم‌هايي است که به‌زودي از بين خواهند رفت، گفت: «برپايي اين نمايشگاه صرفا با فکر، انگيزه و تلاش و خواسته من نبوده. بدون تعارف اگر کسي مثل رضا ميرکريمي نبود، قطعا اين اتفاق نمي‌افتاد. اگر چنين دبيري نبود که متوجه باشد براي جشنواره فيلم بايد حاشيه‌ها و اتفاقات جانبي را هم در نظر گرفت اين نمايشگاه برگزار نمي‌شد».
او ادامه داد: «سينما فقط حرکت تصاوير يا تصاوير متحرک نيست و سينما از خيلي چيزهاي ديگر تشکيل شده است. به‌نوعي مي‌توان گفت پدر اصلي سينما عکاسي است. زندگي من تصوير است، اسم مجله‌ام تصوير است و اسم رويدادي که برگزار مي‌کنم جشن تصوير سال است و انگار هميشه دنبال نداشته‌هاي تاريخي‌مان هستم که بايد حفظ شوند. ما هنوز ملت گوش هستيم تا چشم. متأسفانه تصويرسازي‌ای در ذهن نداريم و تصويرسازي در تاريخ و فرهنگ ما جدي نيست».
او در بخش ديگري از صحبت‌هايش گفت: «از سه سال پيش با حمايت رضا ميرکريمي، حرکت تازه‌اي را در حاشيه جشنواره جهاني فجر شروع کرديم و به يک کار جديد در عرصه تصويرسازي رسيدیم. فيلم‌های «گاو» و «باد صبا» مرمت شدند و آن زمان فکر کردم الان وقت آن است که فريم‌هايي از فيلم‌ها داشته باشيم و به‌عنوان عکس‌هاي فيلم به يادگار بمانند. اين فيلم‌ها عکس‌هاي زيادي ندارند يا اگر هم داشتند، در اين سال‌ها از بين رفته‌‌اند، بنابراين نياز است تا آرشيوي از عکس‌هاي آنها داشته باشيم. با بررسي فريم‌به‌فريم فيلم مرمت‌شده به يک‌سري تصاوير جديد رسيدم که نامش را عکس‌هاي عکاسي‌نشده گذاشتم؛ مثلا براي فيلم گاو چيزي حدود 150 يا 60 هزار فريم عکس ديدم و از فيلم انتخاب کردم و عکس‌العمل آقاي مهرجويي بعد از ديدن نمايشگاه عکس فيلم گاو برايم جالب بود و خوشحال بودند که فيلم بعد از اين‌همه سال صاحب اين تعداد عکس شده است». صمديان در بخش ديگري از صحبت‌هايش درباره نمايشگاه 120 فريم از 120 سال سينماي ايران گفت: «براي عکاسي از فيلم‌هاي تاريخ سينماي ايران و فيلم‌هايي که عکسي از آنها وجود ندارد، عکاسانه به تمام تصاوير فيلم نگاه مي‌کنم. تابه‌حال براي فيلم‌هاي گاو، باد صبا و ناخدا خورشيد اين اتفاق افتاده است و امسال کتاب اين سه فيلم چاپ و تا آخر جشنواره منتشر مي‌شود».
او درباره انتخاب اين 120 فريم افزود: «با مشورت آقاي جمال اميد، پژوهشگر و منتقد بزرگ سينما، به 120 کارگردان رسيديم، از زمان ساخته‌شدن اولين فيلم سينمايي در ايران تا به امروز آنها را بررسي کرديم و به 120 فيلم رسيديم. انتخاب اين فيلم‌ها هم به اين شکل بود که هر کارگردان را با فيلمي که بيشتر در يادها مانده است ارزيابي کرديم؛ مثل آقاي کيارستمي با فيلم «خانه دوست کجاست؟» يا آقاي تقوايي با فيلم «ناخدا خورشيد» يا آقاي مهرجويي با فيلم گاو و... و بعد از انتخاب فيلم‌ها، انتخاب فريمي که فريم عکاسانه‌تري باشد و ترکيب و چيدمان به شکلي باشد که تمامي بازيگران سينماي ايران در نمايشگاه ديده شوند هم پروسه سختي بود».
او در ادامه در پاسخ به اين پرسش که براي خود او کدام عکس او را به ياد فيلم مي‌اندازد و براي او عکس ماندگارتري است؟ گفت: «بسياري از عکس‌هايي که در اين نمايشگاه مي‌بينيم من را به ياد فيلم‌هايشان مي‌اندازند؛ مثل فيلم کليد، دونده يا تصويری از شليکي که در لحظه‌اي ناخدا خورشيد مي‌کند؛ همان لحظه ثبت شده است يا نگاه پسرک خانه دوست کجاست؟ يا فريم بسيار شاخص سوسن تسليمي در فيلم باشو غريبه‌اي کوچک يا لحظه خاص تماشاي فيلم در دربار ناصرالدين‌شاه در فيلم ناصرالدين‌شاه آکتور سينما و...».
صمديان در پايان گفت: «اميدوارم اين روند ادامه داشته باشد و در ادامه بتوانيم کتاب‌هاي عکسي از کارگردانان شاخص سينماي ايران داشته باشیم؛ مثلا فيلم‌هاي آقاي کيميايي با يک نگاه خاص چاپ شوند يا مثلا کتابي از تک‌فريم‌هاي آثار آقاي بيضايي چاپ کنيم يا حتي جوان‌هايي که کار مي‌کنند. به نظرم با اين کار مي‌توان فرهنگ تأثيرگرفتن از يک فريم به‌جاي يک سکانس را بيشتر معرفي کرد».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.