بازيگران پيروز جنگ سوريه
در جنگهاي داخلي که رهاوردي جز ويراني و رنج براي کشورها دربر ندارند، بدون ترديد هيچکس برنده نيست، اما درخصوص جنگ سوريه عليه خلافت خودخوانده داعش، به نظر يک نفر سرانجام پيروز خواهد شد. اوايل هفته گذشته بود که ديرالزور بهعنوان آخرين پايگاه شهري داعش در شرق سوريه به دست نيروهاي اسد افتاد. با اين تفاسير هرچند داعش در قالب يک نيروي شورشي و منبع الهام ايدئولوژيک به کار خود ادامه خواهد داد، اما بايد کار آن را بهعنوان يک موجوديت قلمرويي تمامشده دانست. اما درباره آن يک جنگ سوريه؛ يعني تلاش نيروهاي اپوزيسيون براي سرنگوني دولت اسد چه ميتوان گفت؟ شرايط ميداني حاکي از آن است که نيروهاي دولت سوريه که از حمايت روسيه و ايران برخوردارند، به نزديکي ارتش ايالات متحده که حامي برخي گروههاي مخالف اسد است، رسيدهاند. جاشوا لانديس، استاد دانشگاه اوکلاهما و کارشناس مسائل سوريه، وضعيت را اينگونه جمعبندي ميکند: «اسد بهلحاظ نظامي جنگ در سوريه را برده است. او موفق شده بر نيروهاي اپوزيسيون چيره شود. گروههاي شورشي باقيمانده نيز به حاشيه سوريه رانده شدهاند». از نظر اين استاد دانشگاه، اين نيروهاي اپوزيسيون هرچند ميتوانند از
مواضع خود دفاع کنند، اما قادر نيستند که اسد را به چالش بکشند. چارلز ليستر، پژوهشگر مؤسسه خاورميانه و يکي ديگر از کارشناسان سوريه، ارزيابي دقيقتري از اين وضعيت دارد. به اعتقاد او، جايگاه اسد در دمشق هيچگاه از سال 2011 بهبعد به اين اندازه مستحکم نبوده است. بااينحال، از نظر او اسد پيروز اين جنگ نيست، بلکه صرفا آن را نباخته است. از نظر ليستر، بازپسگيري تمام مناطق سوريه ساليان درازي به طول خواهد انجاميد. بااينحال، مسئله اصلي اين است که سوريه ورود به مرحله جديدي از نزاع و درگيري را تجربه ميکند. آنچه در حال شکلگيري است، نقشه استراتژيکي است که در آن سوريه به مناطق مختلفي تقسيم خواهد شد: يک منطقه در کنترل دولت سوريه، بخشي در کنترل نيروهاي دموکراتيک سوريه (ترکيبي از کُردها، عربها و ديگر گروههاي مورد حمايت آمريکا) و مناطق ديگري که در کنترل گروههاي مختلف اپوزيسيون سوريه که از حمايت کشورهايي مانند ترکيه و اردن برخوردارند، باقي خواهد ماند. در هر صورت، با افول و زوال داعش، سرنوشت آينده سوريه از سوی چندين بازيگر خارجي رقم خواهد خورد؛ بازيگراني که از جمله آنها ميتوان از ايالات متحده، روسيه و ترکيه نام برد.
ايالات متحده
اقدامات ابتدايي آمريکا در حمايت از اپوزيسيون سوريه به منظور سرنگونکردن دولت اسد، يک شکست محض بود. در ادامه، تمرکز آمريکا بر شکست داعش در اين کشور معطوف شد. درحالحاضر آمريکا بايد يک تصميم بزرگ و سرنوشتساز بگيرد؛ اينکه ميخواهد به حضور خود در شمال سوريه براي حفاظت از دستاوردهاي نيروهاي دموکراتيک سوريه ادامه دهد يا نه؛ نيروهايي که از سوی آمريکا مسلح شدند، آموزش ديدند و به سوي فتح رقه هدايت شدند. از نظر چارلز ليستر، مسئله اين است که ايالات متحده براي سوريه بعد از داعش سياست و برنامه مشخصي ندارد و اگر هم داشته باشد اين سياست مملو از تناقض است؛ براي مثال، واشنگتن در حالي همچنان بر مسئله کنارهگيري اسد از قدرت تأكيد دارد که کمک و حمايت از تمامي گروههاي مخالف اسد را قطع کرده است.
ترکيه
سياست ترکيه در قبال سوريه نيز وضع بهتري از سياست آمريکا ندارد. از نظر جاشوا لانديس، آنکارا هدفِ بهحداقلرساندن هزينهها را دنبال ميکند، چرا که تحرکات ترکيه در سوريه باعث بيثباتي در خود اين کشور شده است. از نظر لانديس، اردوغان بايد اطمينان حاصل کند که مسئله کُردها در ترکيه به سمت جنگ داخلي سوق پيدا نکند. او در اين رابطه ميگويد: «اردوغان بيش از پيش در جهت عاديسازي روابط با اسد به منظور محدودکردن خواست استقلالطلبي کُردهاي سوريه برخواهد آمد». به عبارت ديگر ترکيه که زماني نقش اول مخالفت با اسد را ايفا ميکرد، حال گهگاه عليه همان گروههاي اپوزيسيوني عمل ميکند که زير پروبالشان را گرفته بود. به نظر اين تغييرموضع بهخاطر افزايش دغدغهها در ترکيه درخصوص «يگانهاي مدافع خلق»، صورت گرفته است که از نظر ترکيه گروهي تروريستي محسوب ميشود.
روسيه
در ميان بازيگران جنگ سوريه، روسيه با گرفتن جانب اسد، درحالحاضر دستبالا را در جنگ سوريه پيدا کرده است. روسيه را در کنار ايران بايد يکي از برندگان جنگ سوريه دانست، زيرا علاوه بر احيای نقش اين کشور در منطقه، با ايجاد پايگاههاي نظامي مهم براي اين کشور همراه شده است. بااينحال نزديکشدن نيروهاي دولتي مورد حمايت روسيه به نيروهاي موردحمايت آمريکا، احتمال درگيريها را افزايش ميدهد، زيرا روسيه و آمريکا بهجز مبارزه عليه داعش، به نظر در مورد کمتر چيزي اشتراکنظر دارند.
در جنگهاي داخلي که رهاوردي جز ويراني و رنج براي کشورها دربر ندارند، بدون ترديد هيچکس برنده نيست، اما درخصوص جنگ سوريه عليه خلافت خودخوانده داعش، به نظر يک نفر سرانجام پيروز خواهد شد. اوايل هفته گذشته بود که ديرالزور بهعنوان آخرين پايگاه شهري داعش در شرق سوريه به دست نيروهاي اسد افتاد. با اين تفاسير هرچند داعش در قالب يک نيروي شورشي و منبع الهام ايدئولوژيک به کار خود ادامه خواهد داد، اما بايد کار آن را بهعنوان يک موجوديت قلمرويي تمامشده دانست. اما درباره آن يک جنگ سوريه؛ يعني تلاش نيروهاي اپوزيسيون براي سرنگوني دولت اسد چه ميتوان گفت؟ شرايط ميداني حاکي از آن است که نيروهاي دولت سوريه که از حمايت روسيه و ايران برخوردارند، به نزديکي ارتش ايالات متحده که حامي برخي گروههاي مخالف اسد است، رسيدهاند. جاشوا لانديس، استاد دانشگاه اوکلاهما و کارشناس مسائل سوريه، وضعيت را اينگونه جمعبندي ميکند: «اسد بهلحاظ نظامي جنگ در سوريه را برده است. او موفق شده بر نيروهاي اپوزيسيون چيره شود. گروههاي شورشي باقيمانده نيز به حاشيه سوريه رانده شدهاند». از نظر اين استاد دانشگاه، اين نيروهاي اپوزيسيون هرچند ميتوانند از
مواضع خود دفاع کنند، اما قادر نيستند که اسد را به چالش بکشند. چارلز ليستر، پژوهشگر مؤسسه خاورميانه و يکي ديگر از کارشناسان سوريه، ارزيابي دقيقتري از اين وضعيت دارد. به اعتقاد او، جايگاه اسد در دمشق هيچگاه از سال 2011 بهبعد به اين اندازه مستحکم نبوده است. بااينحال، از نظر او اسد پيروز اين جنگ نيست، بلکه صرفا آن را نباخته است. از نظر ليستر، بازپسگيري تمام مناطق سوريه ساليان درازي به طول خواهد انجاميد. بااينحال، مسئله اصلي اين است که سوريه ورود به مرحله جديدي از نزاع و درگيري را تجربه ميکند. آنچه در حال شکلگيري است، نقشه استراتژيکي است که در آن سوريه به مناطق مختلفي تقسيم خواهد شد: يک منطقه در کنترل دولت سوريه، بخشي در کنترل نيروهاي دموکراتيک سوريه (ترکيبي از کُردها، عربها و ديگر گروههاي مورد حمايت آمريکا) و مناطق ديگري که در کنترل گروههاي مختلف اپوزيسيون سوريه که از حمايت کشورهايي مانند ترکيه و اردن برخوردارند، باقي خواهد ماند. در هر صورت، با افول و زوال داعش، سرنوشت آينده سوريه از سوی چندين بازيگر خارجي رقم خواهد خورد؛ بازيگراني که از جمله آنها ميتوان از ايالات متحده، روسيه و ترکيه نام برد.
ايالات متحده
اقدامات ابتدايي آمريکا در حمايت از اپوزيسيون سوريه به منظور سرنگونکردن دولت اسد، يک شکست محض بود. در ادامه، تمرکز آمريکا بر شکست داعش در اين کشور معطوف شد. درحالحاضر آمريکا بايد يک تصميم بزرگ و سرنوشتساز بگيرد؛ اينکه ميخواهد به حضور خود در شمال سوريه براي حفاظت از دستاوردهاي نيروهاي دموکراتيک سوريه ادامه دهد يا نه؛ نيروهايي که از سوی آمريکا مسلح شدند، آموزش ديدند و به سوي فتح رقه هدايت شدند. از نظر چارلز ليستر، مسئله اين است که ايالات متحده براي سوريه بعد از داعش سياست و برنامه مشخصي ندارد و اگر هم داشته باشد اين سياست مملو از تناقض است؛ براي مثال، واشنگتن در حالي همچنان بر مسئله کنارهگيري اسد از قدرت تأكيد دارد که کمک و حمايت از تمامي گروههاي مخالف اسد را قطع کرده است.
ترکيه
سياست ترکيه در قبال سوريه نيز وضع بهتري از سياست آمريکا ندارد. از نظر جاشوا لانديس، آنکارا هدفِ بهحداقلرساندن هزينهها را دنبال ميکند، چرا که تحرکات ترکيه در سوريه باعث بيثباتي در خود اين کشور شده است. از نظر لانديس، اردوغان بايد اطمينان حاصل کند که مسئله کُردها در ترکيه به سمت جنگ داخلي سوق پيدا نکند. او در اين رابطه ميگويد: «اردوغان بيش از پيش در جهت عاديسازي روابط با اسد به منظور محدودکردن خواست استقلالطلبي کُردهاي سوريه برخواهد آمد». به عبارت ديگر ترکيه که زماني نقش اول مخالفت با اسد را ايفا ميکرد، حال گهگاه عليه همان گروههاي اپوزيسيوني عمل ميکند که زير پروبالشان را گرفته بود. به نظر اين تغييرموضع بهخاطر افزايش دغدغهها در ترکيه درخصوص «يگانهاي مدافع خلق»، صورت گرفته است که از نظر ترکيه گروهي تروريستي محسوب ميشود.
روسيه
در ميان بازيگران جنگ سوريه، روسيه با گرفتن جانب اسد، درحالحاضر دستبالا را در جنگ سوريه پيدا کرده است. روسيه را در کنار ايران بايد يکي از برندگان جنگ سوريه دانست، زيرا علاوه بر احيای نقش اين کشور در منطقه، با ايجاد پايگاههاي نظامي مهم براي اين کشور همراه شده است. بااينحال نزديکشدن نيروهاي دولتي مورد حمايت روسيه به نيروهاي موردحمايت آمريکا، احتمال درگيريها را افزايش ميدهد، زيرا روسيه و آمريکا بهجز مبارزه عليه داعش، به نظر در مورد کمتر چيزي اشتراکنظر دارند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.