|

به بهانه رونمایی از آلبوم «در آتش آوازها» اثر تازه حمیدرضا نوربخش

اداي دين به موسيقي اصيل

بیژن لطیفی: آواز ایرانی چندصباحی است که در ویترین موسیقی کشور جایگاه مطلوبی ندارد و متأسفانه با کاهش فعالیت بزرگان این عرصه و نیز تمایل جوان‌ترها به تصنیف‌خوانی کمتر اثری در سال‌های اخیر بر پایه‌ آواز سنتی به بازار عرضه شده و در این میان، شالوده و بنیان آلبوم تازه‌منتشر‌شده‌ «در آتش آواز‌ها» محصول مشترک حمیدرضا نوربخش (آواز) و نوید دهقان (نوازنده و آهنگ‌ساز) بر پایه‌ آواز ایرانی است. نوربخش، مدیرعامل خانه موسیقی و از شاگردان محمدرضا شجریان و موسیقی‌دانی است که بر ردیف آوازی ایرانی مسلط است و سابقه همکاری با استادانی مانند پایور، مشکاتیان، کلهر و پیرنیاکان را دارد و نوید دهقان، آهنگ‌ساز و نوازنده مستعد و خوش‌تكنیک کمانچه، سرپرست گروه قمر و از شاگردان سعید فرج‌پوری است.
آلبوم مشترک نوربخش و دهقان در نگاه اول ادای دینی است به بزرگان موسیقی سنتی کشور و قطعه‌ آغازین آن با تنظیمی پرطنین، به نوعی دنباله‌روی مکتب آهنگ‌سازی مشکاتیان و لطفی در آثار دهه 60 و 70 است. البته برخلاف آثار تنظیم‌شده در آن مقطع، رنگ آغازین این اثر بی‌کلام نیست و شاید به دلیل تغییر ذائقه و کم‌حوصله‌ترشدن مخاطب امروزی چهارمضراب آغازین به تصنیف منتهی می‌شود. از سوی دیگر و با اغماض، انتخاب دستگاه همایون در کنار سازبندی و تنظیم اثر یادآور آلبوم خاطره‌انگیز «بیداد» و تک‌نوازی بهداد بابایی در این مجموعه، تداعی‌گر همکاری این نوازنده‌ سه‌تار با استاد محمدرضا شجریان در آلبوم «در خیال» است. «در آتش آوازها» آلبومی آوازمحور است و همان‌گونه که بیان شد در روزهای کم‌رونقی آوازخوانی، مزیتی حرفه‌ای برای این اثر موسیقایی بوده و نام آلبوم نیز به‌همین‌دلیل انتخاب شده ‌است. از سوی دیگر انتخاب اشعاری بکر از فخرالدین عراقی، شیدای گیلانی و سیمین بهبهانی عمدتا در سبک ادبی سخت و ثقیل هندی سبب شده‌ است تا بازی‌های کلامی مشکل‌تری برای آوازخوانی و تصنیف‌سازی پیش‌روی خواننده و آهنگ‌ساز قرار گیرد. طراحی آوازها در بخش‌های آوازی این اثر، به گفته نوید دهقان، بر عهده خواننده بوده و حمیدرضا نوربخش با شناخت درستی که از حجم و وسعت صدایش دارد، دو قطعه آوازی اثر را هدایت کرده و از بم‌ترین تا زیرترین بخش‌های صدایش را بدون آنکه بخواهد در وسعت صدایش اغراق کند، به گوش شنونده رسانده ‌است. نوربخش در اولین آوازش غزلی از سیمین بهبهانی با مطلع «ستاره دیده فروبست و آرمید بیا» را در دستگاه همایون می‌خواند و توانش را بر تحریر‌های بم آواز ایرانی متمرکز می‌کند. اجرای این تحریرها از نظر تکنیکی قابل قبول و از منظر زیبایی‌شناختی با توجه به رنگ خاص صدای نوربخش کاملا وابسته به سلیقه مخاطب است. در آواز دوم، خواننده غزلی از فخرالدین عراقی با مطلع «دلی یا دلبری یا جان و یا جانان نمی‌دانم» را در آواز بیات اصفهان (از متعلقات دستگاه همایون) خوانده و در ادامه با استفاده از تحریری تکنیکی در ماهور فرود می‌آید. همچنین در این آواز برخلاف آواز اول تمرکز خواننده بر اوج‌خوانی و تحریر‌های حلقی است که با ذائقه‌ مخاطب آواز ایرانی سازگارتر است.
دیگر مؤلفه بخش آوازی این اثر، سه‌تارنوازی بهداد بابایی است. بابایی در اولین قطعه‌ آوازی، تک‌نوازی سه‌تار را به سبک استاد احمد عبادی و با زخمه بر تک‌سیم اجرا می‌کند و از ساز صدایی با وضوح بالا می‌گیرد و البته در ادامه‌ آوازها از سایر مهارت‌ها و توانمندی‌های تکنیکی‌اش بهره گرفته و حجم صدای خروجی از سه‌تار را تا نهایتش از دل ساز بیرون می‌کشد. همچنین بابایی به واسطه‌ تجربه و گوش موسیقایی‌اش، در جواب آوازها توانایی‌هایش را به شکلی مطلوب نشان داده‌ است. در بخش آهنگ‌سازی اثر، نوید دهقان، با ساخت تصانیف و چهارمضراب‌ها و رنگ‌های ساخته‌شده که با تنظیم پلی‌فونیک و اجرای قابل قبولی همراه شده به نوعی جایگاهش به‌عنوان آهنگ‌ساز را در موسیقی ایرانی تثبیت کرده‌ است. سبک آهنگ‌سازی نغمات ضربی این اثر، به دلیل استفاده از نغمه‌های چندصدایی برای سازهای مختلف، استفاده مکرر و بجا از نت‌های چنگ و دولاچنگ و تنظیمی متناسب با سازبندی کار، شیوه‌ آهنگ‌سازی استاد پرویز مشکاتیان را به یاد می‌آورد. همچنین استفاده از مترونوم چهارضربی در تصنیف پایانی چالشی است که آهنگ‌ساز برای خویش انتخاب کرده و برخلاف روال رایج‌تر موسیقی ایرانی از ریتم‌های سه‌چهارم و شش‌هشتم برای ساخت تصنیف استفاده نکرده ‌است. در مجموع می‌توان گفت «در آتش آوازها» اثری قابل تأمل و به‌ویژه در حوزه‌ آهنگ‌سازی درخورتوجه است و نوید دهقان نوازنده چیره‌دست کمانچه با درایت توانسته‌ است بر وسوسه‌ پررنگ‌کردن ساز تخصصی و هنر نوازندگی‌اش در اثر غلبه کرده و بدون خودنمایی در جای‌جای اثرش از نوازندگان دیگر سازها به درستی و با وسواس استفاده‌ کند که نشان از نگاه حرفه‌ای او به آهنگ‌سازی، فارغ از توانایی‌های نوازندگی‌اش دارد.

بیژن لطیفی: آواز ایرانی چندصباحی است که در ویترین موسیقی کشور جایگاه مطلوبی ندارد و متأسفانه با کاهش فعالیت بزرگان این عرصه و نیز تمایل جوان‌ترها به تصنیف‌خوانی کمتر اثری در سال‌های اخیر بر پایه‌ آواز سنتی به بازار عرضه شده و در این میان، شالوده و بنیان آلبوم تازه‌منتشر‌شده‌ «در آتش آواز‌ها» محصول مشترک حمیدرضا نوربخش (آواز) و نوید دهقان (نوازنده و آهنگ‌ساز) بر پایه‌ آواز ایرانی است. نوربخش، مدیرعامل خانه موسیقی و از شاگردان محمدرضا شجریان و موسیقی‌دانی است که بر ردیف آوازی ایرانی مسلط است و سابقه همکاری با استادانی مانند پایور، مشکاتیان، کلهر و پیرنیاکان را دارد و نوید دهقان، آهنگ‌ساز و نوازنده مستعد و خوش‌تكنیک کمانچه، سرپرست گروه قمر و از شاگردان سعید فرج‌پوری است.
آلبوم مشترک نوربخش و دهقان در نگاه اول ادای دینی است به بزرگان موسیقی سنتی کشور و قطعه‌ آغازین آن با تنظیمی پرطنین، به نوعی دنباله‌روی مکتب آهنگ‌سازی مشکاتیان و لطفی در آثار دهه 60 و 70 است. البته برخلاف آثار تنظیم‌شده در آن مقطع، رنگ آغازین این اثر بی‌کلام نیست و شاید به دلیل تغییر ذائقه و کم‌حوصله‌ترشدن مخاطب امروزی چهارمضراب آغازین به تصنیف منتهی می‌شود. از سوی دیگر و با اغماض، انتخاب دستگاه همایون در کنار سازبندی و تنظیم اثر یادآور آلبوم خاطره‌انگیز «بیداد» و تک‌نوازی بهداد بابایی در این مجموعه، تداعی‌گر همکاری این نوازنده‌ سه‌تار با استاد محمدرضا شجریان در آلبوم «در خیال» است. «در آتش آوازها» آلبومی آوازمحور است و همان‌گونه که بیان شد در روزهای کم‌رونقی آوازخوانی، مزیتی حرفه‌ای برای این اثر موسیقایی بوده و نام آلبوم نیز به‌همین‌دلیل انتخاب شده ‌است. از سوی دیگر انتخاب اشعاری بکر از فخرالدین عراقی، شیدای گیلانی و سیمین بهبهانی عمدتا در سبک ادبی سخت و ثقیل هندی سبب شده‌ است تا بازی‌های کلامی مشکل‌تری برای آوازخوانی و تصنیف‌سازی پیش‌روی خواننده و آهنگ‌ساز قرار گیرد. طراحی آوازها در بخش‌های آوازی این اثر، به گفته نوید دهقان، بر عهده خواننده بوده و حمیدرضا نوربخش با شناخت درستی که از حجم و وسعت صدایش دارد، دو قطعه آوازی اثر را هدایت کرده و از بم‌ترین تا زیرترین بخش‌های صدایش را بدون آنکه بخواهد در وسعت صدایش اغراق کند، به گوش شنونده رسانده ‌است. نوربخش در اولین آوازش غزلی از سیمین بهبهانی با مطلع «ستاره دیده فروبست و آرمید بیا» را در دستگاه همایون می‌خواند و توانش را بر تحریر‌های بم آواز ایرانی متمرکز می‌کند. اجرای این تحریرها از نظر تکنیکی قابل قبول و از منظر زیبایی‌شناختی با توجه به رنگ خاص صدای نوربخش کاملا وابسته به سلیقه مخاطب است. در آواز دوم، خواننده غزلی از فخرالدین عراقی با مطلع «دلی یا دلبری یا جان و یا جانان نمی‌دانم» را در آواز بیات اصفهان (از متعلقات دستگاه همایون) خوانده و در ادامه با استفاده از تحریری تکنیکی در ماهور فرود می‌آید. همچنین در این آواز برخلاف آواز اول تمرکز خواننده بر اوج‌خوانی و تحریر‌های حلقی است که با ذائقه‌ مخاطب آواز ایرانی سازگارتر است.
دیگر مؤلفه بخش آوازی این اثر، سه‌تارنوازی بهداد بابایی است. بابایی در اولین قطعه‌ آوازی، تک‌نوازی سه‌تار را به سبک استاد احمد عبادی و با زخمه بر تک‌سیم اجرا می‌کند و از ساز صدایی با وضوح بالا می‌گیرد و البته در ادامه‌ آوازها از سایر مهارت‌ها و توانمندی‌های تکنیکی‌اش بهره گرفته و حجم صدای خروجی از سه‌تار را تا نهایتش از دل ساز بیرون می‌کشد. همچنین بابایی به واسطه‌ تجربه و گوش موسیقایی‌اش، در جواب آوازها توانایی‌هایش را به شکلی مطلوب نشان داده‌ است. در بخش آهنگ‌سازی اثر، نوید دهقان، با ساخت تصانیف و چهارمضراب‌ها و رنگ‌های ساخته‌شده که با تنظیم پلی‌فونیک و اجرای قابل قبولی همراه شده به نوعی جایگاهش به‌عنوان آهنگ‌ساز را در موسیقی ایرانی تثبیت کرده‌ است. سبک آهنگ‌سازی نغمات ضربی این اثر، به دلیل استفاده از نغمه‌های چندصدایی برای سازهای مختلف، استفاده مکرر و بجا از نت‌های چنگ و دولاچنگ و تنظیمی متناسب با سازبندی کار، شیوه‌ آهنگ‌سازی استاد پرویز مشکاتیان را به یاد می‌آورد. همچنین استفاده از مترونوم چهارضربی در تصنیف پایانی چالشی است که آهنگ‌ساز برای خویش انتخاب کرده و برخلاف روال رایج‌تر موسیقی ایرانی از ریتم‌های سه‌چهارم و شش‌هشتم برای ساخت تصنیف استفاده نکرده ‌است. در مجموع می‌توان گفت «در آتش آوازها» اثری قابل تأمل و به‌ویژه در حوزه‌ آهنگ‌سازی درخورتوجه است و نوید دهقان نوازنده چیره‌دست کمانچه با درایت توانسته‌ است بر وسوسه‌ پررنگ‌کردن ساز تخصصی و هنر نوازندگی‌اش در اثر غلبه کرده و بدون خودنمایی در جای‌جای اثرش از نوازندگان دیگر سازها به درستی و با وسواس استفاده‌ کند که نشان از نگاه حرفه‌ای او به آهنگ‌سازی، فارغ از توانایی‌های نوازندگی‌اش دارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.