کوچهی یوسف
گیتا گرکانی.نویسنده و مترجم
زنگ مدرسهی مرجان، سر و صدا، ازدحام، بلند بلند حرف زدنها، رها شدن خندههای تمام روز محبوس مانده در کلاس درس، خیابان کاخ با دخترهای روپوش مدرسه پوشیده و کتاب به بغل در سایهی درختهای بلند.
از خیابان کاخ به بلوار کشاورز قدم گذاشتن و ضمن صحبت با دوست همراهت صاف تا بیمارستان هزارتختخوابی رفتن و بعد خداحافظی و پیچیدن به سمت چپ و عاقبت رسیدن به کوچهی یوسف. آخر کوچه، بین یک کوچهی فرعی باریک و قبل از پهنترین خیابان دنیا، خانهای سه طبقه که خانوادهی تو در طبقهی دوم آن زندگی میکردند و همهی قصهها به آن ختم میشد. خانهای که دور تا دورش بالکن و پنجره داشت و از آن هم کوچهی پشتی را میشد دید، هم کوچهی یوسف، هم خیابان پهن و نه چندان پر رفت و آمد را.
اینجا تمام دنیا بود. دنیایی که در آن همه همدیگر را میشناختند. این محلهای بود که سالها بعد در رمان آن دختر مدرسهای که دیگر به هیچ مدرسهای نمیرفت دوباره جان گرفت و قصههایش را گفت.
اما یک روز دنیا تمام شد. ساکنان خانه ترکش کردند و رفتند تا جاهای دیگری از شهر، جاهایی خیلی دورتر، دنیاهای تازهای بسازند.
گفت کافهای باز کرده. آدرس را که داد همانجا بود که فراموش کرده بودی. توی بخشی از بافت دست نخوردهی شهر، کوچهی یوسف. دیگر نه مدرسهای بود تا از آن به کوچهی یوسف بروی و نه خانهای که کسی در آن منتظرت باشد و نه دنیایی که در آن همه همدیگر را بشناسند. اما تو هم آن نبودی که بودی و باید به دیدن دوستت و کافهاش میرفتی.
از سوی دیگر شهر رفتی، از بزرگراهها و خیابانها گذشتی و به بلوار رسیدی که حالا اسمش کشاورز بود و تا بیمارستان رفتی و بالاخره به کوچهی یوسف رسیدی. کافهی دوستت سر نبش یک کوچه بود. توی کافه نشستی و به بیرون نگاه کردی بیآنکه هیچ چیز یادت بیاد. همه چیز عوض شده بود. ساختمانهای چندین طبقه کنار هم ردیف شده بودند. جای خانهای که دوست داشتی ساختمانی بینهایت زشت و بیقواره ایستاده بود. چیزی شبیه یک زیر دریایی خیلی زشت با نمایی از سنگهای تیرهی بدرنگ و بیروح. خانهای بدون ایوان، بدون پنجرههای سرتاسری، و بدون آنها که دوست داشتی. همه چیز غریبه بود. خانهها، درختها، آدمها.
هرقدر بیشتر نگاه کردی نشانههای آشنا کمتر دیدی و این اتفاقی است که مدام در تهران میافتد. شهر مرتب تغییر شکل میدهد و تو مدام آنچه را میشناختی گم میکنی. سنگهای براق سیاه و خاکستری و قهوهای روشن به جای نماهای آجری و سنگهای روشن. پنجرههای کوچک به جای پنجرههای بزرگ. خانههای تنگ با سقفهای کوتاه که برای رویاهای بلند جا ندارند.
اما ناگهان، وسط خندهها و حرفها و شوخیها، خانهای را دیدی که تغییر نکرده بود، خانهای سه طبقه که ایوان طبقه ی دومش سالها قبل از آنکه این شهر از نردههای فلزی پر شود، نردههای بلند سیاه داشت و خانوادهی بنیامین در آن زندگی میکردند. خانوادهای که با دخترهایشان دوست بودی و خیلی تعجب کردی وقتی قبل از آنکه همه عادت کنند زندگیشان را در چمدانی بگذارند و بروند، چمدانهایشان را بستند و رفتند. تنها همان خانه درست همانطور مانده بود که به یاد داشتی و با دیدن همه چیز یادت آمد و مبهوت ماندی. زمان متوقف شد. صداهای امروز رفتند و جایشان را به صداهای گمشدهی دیروز دادند. خندههای بچهها، احوالپرسیهای آدمهایی که در مسیر خانه به هم برخورده بودند. تصویرهای امروز هم کنار رفتند و جای خود را به دنیای گمشدهات دادند. ساختمان زشت و دلگیر محو شد، همان خانهی شیری رنگ قدیمی جایش نشست. ایوانها برگشتند. پنجرهها باز شدند. بوی تابستان و هندوانهی روی میز سر ایوان و صدای بازی و خندهی بچهها فضا را پر کرد. سوار دوچرخهات شدی و تا آخر بزرگترین خیابان دنیا رفتی و برگشتی و در کوچهها گشت زدی. از جلو خانه ی سه طبقهای عبور کردی که
خانواده ی بنیامین در طبقه ی دوم آن زندگی میکردند. محله همان شد که بود که و تو همان شدی که بودی وفراموش کردی دیگر هرگز هیچ چیز آنطور که بوده نخواهد شد.
دنیای گمشدهات یک لحظه همانقدر زنده و جاندار برگشت که همیشه در خاطرت بود.
کسی پرسید: «خوبی؟»
گفتی: «خوبم.»
اما نمیدانستی خوبی یا نه. در دلت شهری داشتی با کوچهها و خیابانهایی که یا نبودند یا اگر هم بودند دیگر شکل و ظاهرشان با نماهای زشت و پنجرههای تنگ و ایوانهای حذف شده جز بینظمی و آشفتگی و دلتنگی چیزی به یادت نمیآورد. شهری که دوست داشتی گمشده بود.
زنگ مدرسهی مرجان، سر و صدا، ازدحام، بلند بلند حرف زدنها، رها شدن خندههای تمام روز محبوس مانده در کلاس درس، خیابان کاخ با دخترهای روپوش مدرسه پوشیده و کتاب به بغل در سایهی درختهای بلند.
از خیابان کاخ به بلوار کشاورز قدم گذاشتن و ضمن صحبت با دوست همراهت صاف تا بیمارستان هزارتختخوابی رفتن و بعد خداحافظی و پیچیدن به سمت چپ و عاقبت رسیدن به کوچهی یوسف. آخر کوچه، بین یک کوچهی فرعی باریک و قبل از پهنترین خیابان دنیا، خانهای سه طبقه که خانوادهی تو در طبقهی دوم آن زندگی میکردند و همهی قصهها به آن ختم میشد. خانهای که دور تا دورش بالکن و پنجره داشت و از آن هم کوچهی پشتی را میشد دید، هم کوچهی یوسف، هم خیابان پهن و نه چندان پر رفت و آمد را.
اینجا تمام دنیا بود. دنیایی که در آن همه همدیگر را میشناختند. این محلهای بود که سالها بعد در رمان آن دختر مدرسهای که دیگر به هیچ مدرسهای نمیرفت دوباره جان گرفت و قصههایش را گفت.
اما یک روز دنیا تمام شد. ساکنان خانه ترکش کردند و رفتند تا جاهای دیگری از شهر، جاهایی خیلی دورتر، دنیاهای تازهای بسازند.
گفت کافهای باز کرده. آدرس را که داد همانجا بود که فراموش کرده بودی. توی بخشی از بافت دست نخوردهی شهر، کوچهی یوسف. دیگر نه مدرسهای بود تا از آن به کوچهی یوسف بروی و نه خانهای که کسی در آن منتظرت باشد و نه دنیایی که در آن همه همدیگر را بشناسند. اما تو هم آن نبودی که بودی و باید به دیدن دوستت و کافهاش میرفتی.
از سوی دیگر شهر رفتی، از بزرگراهها و خیابانها گذشتی و به بلوار رسیدی که حالا اسمش کشاورز بود و تا بیمارستان رفتی و بالاخره به کوچهی یوسف رسیدی. کافهی دوستت سر نبش یک کوچه بود. توی کافه نشستی و به بیرون نگاه کردی بیآنکه هیچ چیز یادت بیاد. همه چیز عوض شده بود. ساختمانهای چندین طبقه کنار هم ردیف شده بودند. جای خانهای که دوست داشتی ساختمانی بینهایت زشت و بیقواره ایستاده بود. چیزی شبیه یک زیر دریایی خیلی زشت با نمایی از سنگهای تیرهی بدرنگ و بیروح. خانهای بدون ایوان، بدون پنجرههای سرتاسری، و بدون آنها که دوست داشتی. همه چیز غریبه بود. خانهها، درختها، آدمها.
هرقدر بیشتر نگاه کردی نشانههای آشنا کمتر دیدی و این اتفاقی است که مدام در تهران میافتد. شهر مرتب تغییر شکل میدهد و تو مدام آنچه را میشناختی گم میکنی. سنگهای براق سیاه و خاکستری و قهوهای روشن به جای نماهای آجری و سنگهای روشن. پنجرههای کوچک به جای پنجرههای بزرگ. خانههای تنگ با سقفهای کوتاه که برای رویاهای بلند جا ندارند.
اما ناگهان، وسط خندهها و حرفها و شوخیها، خانهای را دیدی که تغییر نکرده بود، خانهای سه طبقه که ایوان طبقه ی دومش سالها قبل از آنکه این شهر از نردههای فلزی پر شود، نردههای بلند سیاه داشت و خانوادهی بنیامین در آن زندگی میکردند. خانوادهای که با دخترهایشان دوست بودی و خیلی تعجب کردی وقتی قبل از آنکه همه عادت کنند زندگیشان را در چمدانی بگذارند و بروند، چمدانهایشان را بستند و رفتند. تنها همان خانه درست همانطور مانده بود که به یاد داشتی و با دیدن همه چیز یادت آمد و مبهوت ماندی. زمان متوقف شد. صداهای امروز رفتند و جایشان را به صداهای گمشدهی دیروز دادند. خندههای بچهها، احوالپرسیهای آدمهایی که در مسیر خانه به هم برخورده بودند. تصویرهای امروز هم کنار رفتند و جای خود را به دنیای گمشدهات دادند. ساختمان زشت و دلگیر محو شد، همان خانهی شیری رنگ قدیمی جایش نشست. ایوانها برگشتند. پنجرهها باز شدند. بوی تابستان و هندوانهی روی میز سر ایوان و صدای بازی و خندهی بچهها فضا را پر کرد. سوار دوچرخهات شدی و تا آخر بزرگترین خیابان دنیا رفتی و برگشتی و در کوچهها گشت زدی. از جلو خانه ی سه طبقهای عبور کردی که
خانواده ی بنیامین در طبقه ی دوم آن زندگی میکردند. محله همان شد که بود که و تو همان شدی که بودی وفراموش کردی دیگر هرگز هیچ چیز آنطور که بوده نخواهد شد.
دنیای گمشدهات یک لحظه همانقدر زنده و جاندار برگشت که همیشه در خاطرت بود.
کسی پرسید: «خوبی؟»
گفتی: «خوبم.»
اما نمیدانستی خوبی یا نه. در دلت شهری داشتی با کوچهها و خیابانهایی که یا نبودند یا اگر هم بودند دیگر شکل و ظاهرشان با نماهای زشت و پنجرههای تنگ و ایوانهای حذف شده جز بینظمی و آشفتگی و دلتنگی چیزی به یادت نمیآورد. شهری که دوست داشتی گمشده بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.