|

چالش‌هاي والدين هليکوپتري

ياسر مهري.پژوهشگر مؤسسه مطالعات کودکي مدرس

اصطلاح «والد هليکوپتري» براي نخستين‌بار در سال 1969 در کتابي با عنوان «بين والدين و نوجوانان» رايج شد. نوجواني در اين کتاب عنوان مي‌کند که مادرش همانند يک هليکوپتر مدام او را مي‌پايد و مراقبش است. از آن زمان بسياري از مديران کالج‌ها از اين اصطلاح براي والديني که فرزندانشان را بعد از ورود به کالج همچنان از راه دور مي‌پايند و مراقبت زيادي دارند، استفاده مي‌کنند. اصطلاح والدين هليکوپتري به پدر و مادرهايي گفته مي‌شود که مدام فرزندانشان را مورد نظارت و کنترل قرار مي‌دهند و در انجام کارهاي آنها دخالت کرده و اجازه انجام هيچ کاري را به آنها نمي‌دهند. در واقع مانند يک هليکوپتر بالاي سر فرزندان خود قرار دارند و از بالا آنها را زير نظر دارند.
اين نظارت و کنترل بيش از حد کودکان چند چالش جدي را در پي دارد؛ يکي از چالش‌هاي اين سبک فرزندپروري اين است که والدين با اين کار فرصت انجام کارهاي مستقلانه را که موجب افزايش اعتماد‌به‌نفس در کودکان مي‌شود، از آنها مي‌گيرند. والدين با اين پيش‌فرض که فرزندشان توانايي انجام کارها را ندارد، در بسياري از کارهاي او دخالت مي‌کنند. به عنوان مثال کودکي را تصور کنيد که به اين مرحله از رشد رسيده است که خودش مي‌تواند غذا بخورد، لباس‌هايش را بپوشد و ساير کارهاي شخصي‌اش را انجام دهد. اما پدر يا مادر از ترس اينکه مبادا فرزندشان نتواند کارهايش را با آن کيفيتي که آنها انتظار دارند انجام دهد، انجام اين کارها را خودشان بر عهده مي‌گيرند.
چالش ديگر اين است که همواره کودک فکر مي‌کند يک شخص بزرگ‌سال همواره در کنار او وجود دارد که از پس تمام مشکلات برمي‌آيد. اين تصور زمينه‌اي را براي کودک فراهم مي‌کند که هرگاه مسئله‌اي براي او پيش مي‌آيد، خودش کمتر به حل آن مسئله مي‌پردازد تا برايش راه‌حلي پيدا کند و هميشه منتظر حضور يک نفر ديگر است. همين موضوع باعث مي‌شود کودک در مواجهه با اين مسائل احساس ضعف و عدم توانمندي داشته باشد و احساس وابستگي بيشتري پيدا کند. والدين بايد حواسشان به اين موضوع باشد که هميشه و همه جا در کنار فرزند خود حضور ندارند. زيرا او در سنين بالاتر زمان زيادي از روز را در مدرسه و گروه‌هاي همسالان مي‌گذراند. به همين خاطر بايد زمينه‌هايي را براي رشد فرزند خود ايجاد کنند که بتواند در هر موقعيتي کارهاي مربوط به خودش را مديريت کند.
يکي ديگر از چالش‌هايي که به وجود مي‌آيد، اين است که وقتي اين نوع حمايت‌ها از جانب والدين بيش از حد تکرار مي‌شود، به مرور زمان کودک ياد مي‌گيرد که درخواست‌هايش را ابتدا به پدر و مادرش اعلام کند و خودش براي انجام آنها اقداماتي انجام ندهد. کودک با اين کار والدين خود را به صورت کامل به خدمت مي‌گيرد. به عنوان نمونه کودکي را تصور کنيد که به سني رسيده است که توانايي پوشيدن لباس‌هاي خود را دارد اما به دليل اينکه کمتر اجازه انجام اين کار را داشته است، درحال‌حاضر به‌سختي مي‌تواند خودش اين کار را انجام دهد و براي انجام آن پدر و مادر خود را صدا مي‌زند تا بيايند و به او کمک کنند.

اصطلاح «والد هليکوپتري» براي نخستين‌بار در سال 1969 در کتابي با عنوان «بين والدين و نوجوانان» رايج شد. نوجواني در اين کتاب عنوان مي‌کند که مادرش همانند يک هليکوپتر مدام او را مي‌پايد و مراقبش است. از آن زمان بسياري از مديران کالج‌ها از اين اصطلاح براي والديني که فرزندانشان را بعد از ورود به کالج همچنان از راه دور مي‌پايند و مراقبت زيادي دارند، استفاده مي‌کنند. اصطلاح والدين هليکوپتري به پدر و مادرهايي گفته مي‌شود که مدام فرزندانشان را مورد نظارت و کنترل قرار مي‌دهند و در انجام کارهاي آنها دخالت کرده و اجازه انجام هيچ کاري را به آنها نمي‌دهند. در واقع مانند يک هليکوپتر بالاي سر فرزندان خود قرار دارند و از بالا آنها را زير نظر دارند.
اين نظارت و کنترل بيش از حد کودکان چند چالش جدي را در پي دارد؛ يکي از چالش‌هاي اين سبک فرزندپروري اين است که والدين با اين کار فرصت انجام کارهاي مستقلانه را که موجب افزايش اعتماد‌به‌نفس در کودکان مي‌شود، از آنها مي‌گيرند. والدين با اين پيش‌فرض که فرزندشان توانايي انجام کارها را ندارد، در بسياري از کارهاي او دخالت مي‌کنند. به عنوان مثال کودکي را تصور کنيد که به اين مرحله از رشد رسيده است که خودش مي‌تواند غذا بخورد، لباس‌هايش را بپوشد و ساير کارهاي شخصي‌اش را انجام دهد. اما پدر يا مادر از ترس اينکه مبادا فرزندشان نتواند کارهايش را با آن کيفيتي که آنها انتظار دارند انجام دهد، انجام اين کارها را خودشان بر عهده مي‌گيرند.
چالش ديگر اين است که همواره کودک فکر مي‌کند يک شخص بزرگ‌سال همواره در کنار او وجود دارد که از پس تمام مشکلات برمي‌آيد. اين تصور زمينه‌اي را براي کودک فراهم مي‌کند که هرگاه مسئله‌اي براي او پيش مي‌آيد، خودش کمتر به حل آن مسئله مي‌پردازد تا برايش راه‌حلي پيدا کند و هميشه منتظر حضور يک نفر ديگر است. همين موضوع باعث مي‌شود کودک در مواجهه با اين مسائل احساس ضعف و عدم توانمندي داشته باشد و احساس وابستگي بيشتري پيدا کند. والدين بايد حواسشان به اين موضوع باشد که هميشه و همه جا در کنار فرزند خود حضور ندارند. زيرا او در سنين بالاتر زمان زيادي از روز را در مدرسه و گروه‌هاي همسالان مي‌گذراند. به همين خاطر بايد زمينه‌هايي را براي رشد فرزند خود ايجاد کنند که بتواند در هر موقعيتي کارهاي مربوط به خودش را مديريت کند.
يکي ديگر از چالش‌هايي که به وجود مي‌آيد، اين است که وقتي اين نوع حمايت‌ها از جانب والدين بيش از حد تکرار مي‌شود، به مرور زمان کودک ياد مي‌گيرد که درخواست‌هايش را ابتدا به پدر و مادرش اعلام کند و خودش براي انجام آنها اقداماتي انجام ندهد. کودک با اين کار والدين خود را به صورت کامل به خدمت مي‌گيرد. به عنوان نمونه کودکي را تصور کنيد که به سني رسيده است که توانايي پوشيدن لباس‌هاي خود را دارد اما به دليل اينکه کمتر اجازه انجام اين کار را داشته است، درحال‌حاضر به‌سختي مي‌تواند خودش اين کار را انجام دهد و براي انجام آن پدر و مادر خود را صدا مي‌زند تا بيايند و به او کمک کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.