ولاديمير پوتين و دونالد ترامپ در حاشيه نشست گروه 20 ديدار کردند
ديدار 2 مغضوب
هادي آذري: اولين ديدار دونالد ترامپ و ولاديمير پوتين، رؤساي جمهور دو کشور ايالات متحده و روسيه، نه در مسکو يا واشنگتن، بلکه در هامبورگ رقم خورد؛ در کشوري که هيچکدام دل چندان خوشي از صدراعظمش، آنگلا مرکل ندارند. گذشته از موضع نه چندان مثبت دو کشور در قبال ائتلافها و همکاريهاي چندجانبه از قبيل ناتو، اتحاديه اروپا و در كل فرايند جهانيشدن، اين دو رئيسجمهور که به نظر تأکيد زيادي روي مليگرايي دارند، جزء مغضوبترين چهرههاي حاضر در نشست گروه 20 (G20) نيز هستند. بااينحال، با وجود اين نقاط اشتراک متعدد، اختلاف سنگيني بر روابط ايالات متحده و روسيه سايه افکنده است؛ مسئلهاي که اظهارات مقامات بلندپايه آمريکايي از جمله رکس تيلرسون، وزير خارجه آمريکا مبني بر اينکه روابط دو کشور در کمترين سطح خود قرار دارد، بر آن مهر تأييد ميزند.
فراز و نشيب يک رابطه
اختلاف نظر ميان ايالات متحده و روسيه تاريخچهاي طولاني دارد. آمريکا به عنوان نماد سرمايهداري و اقتصاد بازار آزاد و اتحاد جماهير شوروي در مقام مهد کمونيسم و اقتصاد سوسياليستي، در بخش عظيمي از قرن بيستم دو اردوگاه اصلي و متخاصم در پهنه سياسي جهان را تشکيل ميدادند. هرچند اين تقابل هيچگاه به رويارويي و جنگ مستقيم کشيده نشد اما اين کشورها جنگهاي نيابتي بسياري را در اقصا نقاط جهان از جمله در افغانستان پشت سر گذاشتند. دوران جنگ سرد با آن هراس و تهديد هميشگي وقوع يک جنگ هستهاي ميان شوروي و آمريکا درنهايت با فروپاشي شوروي به سلامت به پايان رسيد. در دوران بعد از جنگ سرد نيز روسيه ضعيفتر از آن بود که بتواند خود در قامت تهديدي جدي عليه آمريکا عرض اندام کند. اما در سالهايي که آمريکا سرگرم جنگ در عراق و افغانستان، رويکارآمدن دولتهاي چپگرا در حياطخلوت خود يعني آمريکاي جنوبي و تلاش براي مهار قدرت اقتصادهايي نوظهور مانند چين و هند بود، روسيه با رهبري پوتين رفتهرفته توانست جايگاه پيشين خود را در مناسبات بينالمللي پيدا کند. با اين حال، خاستگاه و ريشه بالاگرفتن تنشها ميان روسيه و ايالات متحده به غائله اوکراين
و الحاق کريمه به روسيه برميگردد. هرچند اين تقابل و اختلافنظرها در قبال مسائل ديگري مانند بحران سوريه، کرهشمالي و پرونده هستهاي ايران نيز هميشه وجود داشت اما هيچگاه از سطح اختلافنظر بالاتر نرفت. در واقع، بعد از بحران اوکراين بود که ايالات متحده در دوران رياستجمهوري باراک اوباما، در اقدامي هماهنگ با اتحاديه اروپا تحريمهاي اقتصادي را عليه مسکو به خاطر مداخله نظامي در امور ديگر کشورها، در دستور کار قرار داد.
ترامپ-پوتين؛ از دوستي تا تقابل
هرچند رويکارآمدن دونالد ترامپ دورهاي از تنشزدايي ميان واشنگتن و مسکو را نويد ميداد، اما تا اين لحظه نهتنها اقدامي در اين جهت صورت نگرفته بلکه اتهامات درخصوص مداخله روسيه در انتخابات رياستجمهوري آمريکا عملا دست دولت ترامپ را براي هرگونه تلاش به منظور نزديکي به کرملين بسته است. حتي سناي آمريکا پيشنويس طرحي را براي تشديد تحريمها عليه روسيه به رأي گذاشت که نشان از وخامت اوضاع رابطه آمريکا و روسيه با وجود خواست رؤساي جمهور اين دو کشور دارد. البته اين فشار داخلي در آمريکا باعث شده ترامپ در قبال روسيه اندکي دستبهعصا راه برود تا جايي که او در يک اظهارنظر گفته بود روسيه به آمريکا احترام نميگذارد. از ديگر سو، خود ترامپ که در ابتدا با سپردن سکان وزارت امور خارجه به رکس تيلرسون، مديرعامل سابق اكسونموبيل که رابطه حسنهاي با روسها داشت، پالس مثبتي به مسکو فرستاد، دو روز پيش در جريان سفر به لهستان، با متهمکردن روسيه به بيثباتکردن اوکراين و ديگر کشورهاي منطقه، عملا شمشير را از رو براي کرملين بست. البته شايد هدف ترامپ از اين اظهارنظرها، خارجکردن خود از زير فشارهاي داخلي پيش از ديدار با پوتين بوده باشد. در
واقع، اين اظهارات که تاکنون هيچ واکنشي از سوي مسکو به دنبال نداشته است، به نظر بيشتر مصرفي داخلي داشتهاند تا بينالمللي. جالب اينکه اين اظهارنظر بيسابقه از سوي ترامپ درخصوص روسيه بعد از ديدار هفته گذشته هنري کيسينجر، ديپلمات کهنهکار آمريکايي با ولاديمير پوتين صورت ميگيرد. با اين اوصاف، احتمال هماهنگي ميان کاخ سفيد و کرملين بر سر اين اظهارنظرهاي به ظاهر جنجالي ترامپ چندان دور از انتظار نيست.
با وجود مسائل و فشارهاي داخلي در آمريکا، خود ترامپ و پوتين نيز در برخي مسائل از جمله توافق آبوهوايي پاريس و برنامه موشکي کرهشمالي اختلاف نظري عميق دارند. ترامپ در حالي مدتي پيش تصميم خود براي خروج آمريکا از توافق پاريس را اعلام کرد که پوتين قويا از اين توافق حمايت ميکند. از ديگر سو، درحاليکه مهار برنامه موشکي پيونگيانگ يکي از اولويتهاي اصلي سياست خارجي ترامپ محسوب ميشود، روز چهارشنبه روسيه قطعنامه آمريکا را عليه کرهشمالي در شوراي امنيت سازمان ملل ناکام گذاشت. مسائلي که به نظر ميتواند بيش از پيش بر پيچيدگيهاي روابط دو کشور بيفزايد. در چنين شرايط آشفتهاي، شايد ديدار رودرروي پوتين و ترامپ در هامبورگ اندکي از اين پيچيدگي بکاهد.
هادي آذري: اولين ديدار دونالد ترامپ و ولاديمير پوتين، رؤساي جمهور دو کشور ايالات متحده و روسيه، نه در مسکو يا واشنگتن، بلکه در هامبورگ رقم خورد؛ در کشوري که هيچکدام دل چندان خوشي از صدراعظمش، آنگلا مرکل ندارند. گذشته از موضع نه چندان مثبت دو کشور در قبال ائتلافها و همکاريهاي چندجانبه از قبيل ناتو، اتحاديه اروپا و در كل فرايند جهانيشدن، اين دو رئيسجمهور که به نظر تأکيد زيادي روي مليگرايي دارند، جزء مغضوبترين چهرههاي حاضر در نشست گروه 20 (G20) نيز هستند. بااينحال، با وجود اين نقاط اشتراک متعدد، اختلاف سنگيني بر روابط ايالات متحده و روسيه سايه افکنده است؛ مسئلهاي که اظهارات مقامات بلندپايه آمريکايي از جمله رکس تيلرسون، وزير خارجه آمريکا مبني بر اينکه روابط دو کشور در کمترين سطح خود قرار دارد، بر آن مهر تأييد ميزند.
فراز و نشيب يک رابطه
اختلاف نظر ميان ايالات متحده و روسيه تاريخچهاي طولاني دارد. آمريکا به عنوان نماد سرمايهداري و اقتصاد بازار آزاد و اتحاد جماهير شوروي در مقام مهد کمونيسم و اقتصاد سوسياليستي، در بخش عظيمي از قرن بيستم دو اردوگاه اصلي و متخاصم در پهنه سياسي جهان را تشکيل ميدادند. هرچند اين تقابل هيچگاه به رويارويي و جنگ مستقيم کشيده نشد اما اين کشورها جنگهاي نيابتي بسياري را در اقصا نقاط جهان از جمله در افغانستان پشت سر گذاشتند. دوران جنگ سرد با آن هراس و تهديد هميشگي وقوع يک جنگ هستهاي ميان شوروي و آمريکا درنهايت با فروپاشي شوروي به سلامت به پايان رسيد. در دوران بعد از جنگ سرد نيز روسيه ضعيفتر از آن بود که بتواند خود در قامت تهديدي جدي عليه آمريکا عرض اندام کند. اما در سالهايي که آمريکا سرگرم جنگ در عراق و افغانستان، رويکارآمدن دولتهاي چپگرا در حياطخلوت خود يعني آمريکاي جنوبي و تلاش براي مهار قدرت اقتصادهايي نوظهور مانند چين و هند بود، روسيه با رهبري پوتين رفتهرفته توانست جايگاه پيشين خود را در مناسبات بينالمللي پيدا کند. با اين حال، خاستگاه و ريشه بالاگرفتن تنشها ميان روسيه و ايالات متحده به غائله اوکراين
و الحاق کريمه به روسيه برميگردد. هرچند اين تقابل و اختلافنظرها در قبال مسائل ديگري مانند بحران سوريه، کرهشمالي و پرونده هستهاي ايران نيز هميشه وجود داشت اما هيچگاه از سطح اختلافنظر بالاتر نرفت. در واقع، بعد از بحران اوکراين بود که ايالات متحده در دوران رياستجمهوري باراک اوباما، در اقدامي هماهنگ با اتحاديه اروپا تحريمهاي اقتصادي را عليه مسکو به خاطر مداخله نظامي در امور ديگر کشورها، در دستور کار قرار داد.
ترامپ-پوتين؛ از دوستي تا تقابل
هرچند رويکارآمدن دونالد ترامپ دورهاي از تنشزدايي ميان واشنگتن و مسکو را نويد ميداد، اما تا اين لحظه نهتنها اقدامي در اين جهت صورت نگرفته بلکه اتهامات درخصوص مداخله روسيه در انتخابات رياستجمهوري آمريکا عملا دست دولت ترامپ را براي هرگونه تلاش به منظور نزديکي به کرملين بسته است. حتي سناي آمريکا پيشنويس طرحي را براي تشديد تحريمها عليه روسيه به رأي گذاشت که نشان از وخامت اوضاع رابطه آمريکا و روسيه با وجود خواست رؤساي جمهور اين دو کشور دارد. البته اين فشار داخلي در آمريکا باعث شده ترامپ در قبال روسيه اندکي دستبهعصا راه برود تا جايي که او در يک اظهارنظر گفته بود روسيه به آمريکا احترام نميگذارد. از ديگر سو، خود ترامپ که در ابتدا با سپردن سکان وزارت امور خارجه به رکس تيلرسون، مديرعامل سابق اكسونموبيل که رابطه حسنهاي با روسها داشت، پالس مثبتي به مسکو فرستاد، دو روز پيش در جريان سفر به لهستان، با متهمکردن روسيه به بيثباتکردن اوکراين و ديگر کشورهاي منطقه، عملا شمشير را از رو براي کرملين بست. البته شايد هدف ترامپ از اين اظهارنظرها، خارجکردن خود از زير فشارهاي داخلي پيش از ديدار با پوتين بوده باشد. در
واقع، اين اظهارات که تاکنون هيچ واکنشي از سوي مسکو به دنبال نداشته است، به نظر بيشتر مصرفي داخلي داشتهاند تا بينالمللي. جالب اينکه اين اظهارنظر بيسابقه از سوي ترامپ درخصوص روسيه بعد از ديدار هفته گذشته هنري کيسينجر، ديپلمات کهنهکار آمريکايي با ولاديمير پوتين صورت ميگيرد. با اين اوصاف، احتمال هماهنگي ميان کاخ سفيد و کرملين بر سر اين اظهارنظرهاي به ظاهر جنجالي ترامپ چندان دور از انتظار نيست.
با وجود مسائل و فشارهاي داخلي در آمريکا، خود ترامپ و پوتين نيز در برخي مسائل از جمله توافق آبوهوايي پاريس و برنامه موشکي کرهشمالي اختلاف نظري عميق دارند. ترامپ در حالي مدتي پيش تصميم خود براي خروج آمريکا از توافق پاريس را اعلام کرد که پوتين قويا از اين توافق حمايت ميکند. از ديگر سو، درحاليکه مهار برنامه موشکي پيونگيانگ يکي از اولويتهاي اصلي سياست خارجي ترامپ محسوب ميشود، روز چهارشنبه روسيه قطعنامه آمريکا را عليه کرهشمالي در شوراي امنيت سازمان ملل ناکام گذاشت. مسائلي که به نظر ميتواند بيش از پيش بر پيچيدگيهاي روابط دو کشور بيفزايد. در چنين شرايط آشفتهاي، شايد ديدار رودرروي پوتين و ترامپ در هامبورگ اندکي از اين پيچيدگي بکاهد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.