|

حمايت تمام‌قد اردوغان از دوحه و رويارويي آنكارا با رياض

عليه قطر، عليه ترکيه

بلندترين صداي مخالف در برابر اقدام اخير کشورهاي عربي به رهبري عربستان سعودي عليه شيخ‌نشين کوچک اما ثروتمند قطر، کشور ترکيه بود. با بالاگرفتن بحران رودررويي ناگهاني عربستان سعودي و شماري از کشورهاي عربي با قطر و قطع روابط ديپلماتيک اين‌ کشورهاي عربي، بسياري از چشم‌ها به ترکيه و موضع رجب طيب اردوغان، رئيس‌جمهوري اين کشور، دوخته شده بود. اردوغان اوايل سال جاري ميلادي با تأکيد بر لزوم «جلوگيري از گسترش ملي‌گرايي فارسي» خود را در قلب امراي خليج‌فارس جا کرد و ازهمين‌رو بسياري از ناظران تصور مي‌کردند اردوغان در راستاي منافع خود با شيخ‌نشين‌هاي ديگر حوزه خليج‌فارس، رويکردي عمل‌گرايانه پيش‌ مي‌گيرد و ديپلماسي تلفني او را هم تحليلگران تلاشي براي اجتناب از انتخاب ميان قطر و عربستان‌سعودي و متحدانش تفسير کردند.
با اين همه، اردوغان در نهايت تصميم گرفت در اين بحران از قطر، يکي از مهم‌ترين متحدان استراتژيک خود در منطقه، حمايت کند و اقدام عليه قطر را همچون اقدام عليه خودش تلقي کند. تنها دو روز بعد از بحران قطر و عربستان سعودي، پارلمان ترکيه اعزام نيروي بيشتر به پايگاه نظامي اين کشور در قطر را تصويب کرد؛ پايگاهي که از سال 2014 تأسيس شده بود اما تاکنون فقط 200 سرباز ترکيه‌اي در آن حضور داشتند. روز گذشته و سه روز پس از تصويب اعزام نيرو به قطر، اردوغان حمايت خود را از قطر علني‌تر کرد و رسما عليه رياض موضع گرفت. رئيس‌جمهوري ترکيه که در ميان اعضاي حزب عدالت و توسعه سخنراني مي‌کرد، خواستار رفع محاصره و تحريم‌هاي کشورهاي عربي به رهبري عربستان عليه قطر شد و گفت رياض به جاي دشمني، بايد برادري پيشه کند. اردوغان همچنين با بيان اينکه منزوي‌کردن قطر راه‌حل بحران منطقه‌اي نيست، وعده داد هرچه در توان دارد براي حل اين بحران منطقه‌اي به‌کار گيرد. اردوغان که پيش‌تر نيز هم‌بستگي خود را با قطر ثابت کرده بود، در اين گردهمايي گفت: «ما برادران قطري خود را رها نمي‌کنيم». رئيس‌جمهوري ترکيه درباره اتهامات وارده به قطر که باعث بروز اين تنش در منطقه شده، نيز گفت: چنين چيزي اصلا وجود ندارد. قطر از افراط‌گرايي حمايت نمي‌کند. دوحه هرگز از تروريسم حمايت نمي‌کند. برخي از کشورها از بابت کمک‌هاي غذايي ما به برادران قطري‌مان راضي نيستند. اما بايد بگويم ما به اين کار ادامه مي‌دهيم.
برخي تحليلگران بر اين باورند ترکيه به اين نتيجه رسيده که اين کشور هدف بعدي عربستان و متحدانش است. ترکيه درست مثل قطر يکي از مدافعان سرسخت اخوان‌المسلمين است و حمايتش از برخي گروه‌هاي شورشي در سوريه هم ديگر روشن شده است. گرچه اين دليلي بر منزه‌بودن عربستان و ايالات متحده نيست اما اين دو کشور مي‌توانند همان‌طور که قطر را حامي تروريسم خواندند، ترکيه را نيز مورد همين اتهام قرار دهند. از ديگر سو پشتيباني قاطع عبدالفتاح السيسي، رئيس‌جمهور مصر، که با کودتاي او محمد مرسي و دولت اخوان‌المسلمين در مصر سرنگون شد هم بي‌شک نقشي تعيين‌کننده در حمايت ترکيه از قطر داشته است. اعزام نيروهاي ترکيه‌اي به قطر هم اقدامي در راستاي تحکيم روابط ترکيه و قطر است هرچند به باور تحليلگران اين اقدام حرکتي نمادين بوده و نه چيزي فراتر. در واقع اعزام نيرو به قطر اگرچه اقدامي عليه عربستان سعودي نيست، اما بي‌ترديد حرکتي در دفاع از قطر است.
نگراني مرکل از تنش قطر و همسايگانش
در حالي که ترکيه خود براي حل بحران اخير ابراز آمادگي کرده، صدراعظم آلمان نيز خواستار ميانجيگري اين کشور و ايران شده است. آنگلا مرکل، صدراعظم آلمان، که روز گذشته به مکزيک سفر کرده بود با ابراز نگراني از تنش اخير، از ايران، ترکيه و همه کشورهاي حاشيه خليج‌فارس خواست براي حل اين بحران بکوشند. به گفته مرکل، حل چنين وضعيت مغشوشي بدون مشارکت همه بازيگران منطقه‌اي ممکن نيست. همچنين او همکاري کشورهاي شوراي همکاري خليج‌فارس براي پايان‌دادن به اين بحران را حياتي خواند. صدراعظم آلمان تأکيد کرد فقط با مشارکت ايران، ترکيه و قطر مي‌توان راه‌حلي براي اين بحران يافت. مرکل گفت: «هرگاه همه کشورهاي ذي‌نفع در تماس با يکديگر باشند، مي‌تواند يک راه‌حل سياسي شکل گيرد. ما خواستار چنين امري هستيم و در اين راستا تلاش خواهيم کرد». سخنان مرکل واکنشي به سياست دولت ترامپ در قبال ايران است؛ رئيس‌جمهور آمريکا خواستار انزواي ايران شده است.
تأکید بر روابط مثبت با ایران
از سوی دیگر، وزیر خارجه قطر روز گذشته با اشاره به اینکه دوحه با هرگونه تشدید تنش مخالف است، بر ضرورت حل اختلافات در چارچوب شورای همکاری خلیج‌فارس تأکید کرد. وزیر خارجه قطر که به مسکو سفر کرده است همچنین در دیدار با «سرگئی لاوروف»، همتای روسی خود، گفت: شورای همکاری خلیج‌فارس برای برقراری روابط مثبت با ایران تلاش می‌کرد اما چرا داشتن روابط قطر با ایران جرم محسوب می‌شود؟ لاوروف نیز در این نشست گفت مسکو و تهران در مسئله قطر و حل‌وفصل وضعیت بحرانی پیرامون این کشور اتفاق نظر و مواضعی یکسان دارند و خواهان حل بحران قطر پشت میز مذاکره هستند. او تأکید کرد گفت‌وگوی مستقیم بهترین گزینه برای حل اختلافات است و مسکو نیز به تماس‌های خود با طرف‌های بحران ادامه می‌دهد و آماده اتخاذ اقداماتی برای حمایت از تلاش‌های مربوط به حل‌وفصل اختلافات است.
هرج‌ومرج در كاخ سفيد
در حالي که بسياري از قدرت‌هاي جهاني از بالاگرفتن تنشي ديگر در منطقه ابراز نگراني کرده‌اند، ايالات‌متحده آمريکا که يکي از مهم‌ترين پايگاه‌هاي نظامي‌اش در قطر قرار دارد همچنان ضدونقيض موضع‌گيري مي‌کند و مواضع دولتمردان اين کشور در قبال اين بحران بسيار متفاوت بوده است. ترامپ هفته گذشته در يک سلسله‌توييت علنا از عربستان سعودي و متحدانش حمايت کرد و روز جمعه هم قطر را به حمايت سطح‌بالا از تروريسم متهم کرد. صحبت‌هاي ترامپ به‌وضوح مانع تلاش‌هاي وزارت امور خارجه ايالات‌متحده براي کاستن از تنش‌ها و برداشت تحريم‌هاي عربستان و ديگر کشورهاي عربي عليه قطر است. رکس تيلرسون، وزير خارجه آمريکا، در پي اين بحران بارها خواهان پايان محاصره قطر از طرف همسايگان عربش شده است. گرچه عربستان و برخي کشورهاي حوزه خليج‌فارس قطر را به حمايت از تروريسم متهم کرده‌اند، اما تيلرسون مي‌گويد همه طرف‌ها بايد براي کاستن حمايت از تروريسم گام بردارند.
هرج‌ومرج در مواضع آمريکا نسبت به قطر محدود به اظهارات ضدونقيض ترامپ و تيلرسون نمي‌شود. خلاف اظهارات رکس تيلرسون درباره تأثيرات منفي تحريم‌ها و انزواي قطر بر مبارزه آمريکا عليه تروريسم، جف ديويس، سخنگوي وزارت دفاع آمريکا، گفته بود تحريم‌ها و انزواي قطر هيچ تأثيري بر عمليات نظامي آمريکا در منطقه ندارد. پس از انتشار اظهارات تيلرسون درباره قطر، جف ديويس با انتشار توييتي اظهارات پيشين خود را تعديل کرد. او گفت انزواي قطر تأثيري بر فعاليت‌هاي جاري آمريکا در پايگاه نيروي هوايي آمريکا در العديد قطر ندارد، اما در درازمدت مي‌تواند بر عمليات نظامي آمريکا تأثيري منفي بگذارد. دودستگي دولتمردان آمريکايي در حالي در مواضع رسمي آنها نمايان شده که بحران اخير را اولين آزمايش ديپلماتيک ايالات متحده مي‌دانند؛‌ کشوري که از ديرباز با هر دو طرف بحران روابط نزديکي داشته است.

بلندترين صداي مخالف در برابر اقدام اخير کشورهاي عربي به رهبري عربستان سعودي عليه شيخ‌نشين کوچک اما ثروتمند قطر، کشور ترکيه بود. با بالاگرفتن بحران رودررويي ناگهاني عربستان سعودي و شماري از کشورهاي عربي با قطر و قطع روابط ديپلماتيک اين‌ کشورهاي عربي، بسياري از چشم‌ها به ترکيه و موضع رجب طيب اردوغان، رئيس‌جمهوري اين کشور، دوخته شده بود. اردوغان اوايل سال جاري ميلادي با تأکيد بر لزوم «جلوگيري از گسترش ملي‌گرايي فارسي» خود را در قلب امراي خليج‌فارس جا کرد و ازهمين‌رو بسياري از ناظران تصور مي‌کردند اردوغان در راستاي منافع خود با شيخ‌نشين‌هاي ديگر حوزه خليج‌فارس، رويکردي عمل‌گرايانه پيش‌ مي‌گيرد و ديپلماسي تلفني او را هم تحليلگران تلاشي براي اجتناب از انتخاب ميان قطر و عربستان‌سعودي و متحدانش تفسير کردند.
با اين همه، اردوغان در نهايت تصميم گرفت در اين بحران از قطر، يکي از مهم‌ترين متحدان استراتژيک خود در منطقه، حمايت کند و اقدام عليه قطر را همچون اقدام عليه خودش تلقي کند. تنها دو روز بعد از بحران قطر و عربستان سعودي، پارلمان ترکيه اعزام نيروي بيشتر به پايگاه نظامي اين کشور در قطر را تصويب کرد؛ پايگاهي که از سال 2014 تأسيس شده بود اما تاکنون فقط 200 سرباز ترکيه‌اي در آن حضور داشتند. روز گذشته و سه روز پس از تصويب اعزام نيرو به قطر، اردوغان حمايت خود را از قطر علني‌تر کرد و رسما عليه رياض موضع گرفت. رئيس‌جمهوري ترکيه که در ميان اعضاي حزب عدالت و توسعه سخنراني مي‌کرد، خواستار رفع محاصره و تحريم‌هاي کشورهاي عربي به رهبري عربستان عليه قطر شد و گفت رياض به جاي دشمني، بايد برادري پيشه کند. اردوغان همچنين با بيان اينکه منزوي‌کردن قطر راه‌حل بحران منطقه‌اي نيست، وعده داد هرچه در توان دارد براي حل اين بحران منطقه‌اي به‌کار گيرد. اردوغان که پيش‌تر نيز هم‌بستگي خود را با قطر ثابت کرده بود، در اين گردهمايي گفت: «ما برادران قطري خود را رها نمي‌کنيم». رئيس‌جمهوري ترکيه درباره اتهامات وارده به قطر که باعث بروز اين تنش در منطقه شده، نيز گفت: چنين چيزي اصلا وجود ندارد. قطر از افراط‌گرايي حمايت نمي‌کند. دوحه هرگز از تروريسم حمايت نمي‌کند. برخي از کشورها از بابت کمک‌هاي غذايي ما به برادران قطري‌مان راضي نيستند. اما بايد بگويم ما به اين کار ادامه مي‌دهيم.
برخي تحليلگران بر اين باورند ترکيه به اين نتيجه رسيده که اين کشور هدف بعدي عربستان و متحدانش است. ترکيه درست مثل قطر يکي از مدافعان سرسخت اخوان‌المسلمين است و حمايتش از برخي گروه‌هاي شورشي در سوريه هم ديگر روشن شده است. گرچه اين دليلي بر منزه‌بودن عربستان و ايالات متحده نيست اما اين دو کشور مي‌توانند همان‌طور که قطر را حامي تروريسم خواندند، ترکيه را نيز مورد همين اتهام قرار دهند. از ديگر سو پشتيباني قاطع عبدالفتاح السيسي، رئيس‌جمهور مصر، که با کودتاي او محمد مرسي و دولت اخوان‌المسلمين در مصر سرنگون شد هم بي‌شک نقشي تعيين‌کننده در حمايت ترکيه از قطر داشته است. اعزام نيروهاي ترکيه‌اي به قطر هم اقدامي در راستاي تحکيم روابط ترکيه و قطر است هرچند به باور تحليلگران اين اقدام حرکتي نمادين بوده و نه چيزي فراتر. در واقع اعزام نيرو به قطر اگرچه اقدامي عليه عربستان سعودي نيست، اما بي‌ترديد حرکتي در دفاع از قطر است.
نگراني مرکل از تنش قطر و همسايگانش
در حالي که ترکيه خود براي حل بحران اخير ابراز آمادگي کرده، صدراعظم آلمان نيز خواستار ميانجيگري اين کشور و ايران شده است. آنگلا مرکل، صدراعظم آلمان، که روز گذشته به مکزيک سفر کرده بود با ابراز نگراني از تنش اخير، از ايران، ترکيه و همه کشورهاي حاشيه خليج‌فارس خواست براي حل اين بحران بکوشند. به گفته مرکل، حل چنين وضعيت مغشوشي بدون مشارکت همه بازيگران منطقه‌اي ممکن نيست. همچنين او همکاري کشورهاي شوراي همکاري خليج‌فارس براي پايان‌دادن به اين بحران را حياتي خواند. صدراعظم آلمان تأکيد کرد فقط با مشارکت ايران، ترکيه و قطر مي‌توان راه‌حلي براي اين بحران يافت. مرکل گفت: «هرگاه همه کشورهاي ذي‌نفع در تماس با يکديگر باشند، مي‌تواند يک راه‌حل سياسي شکل گيرد. ما خواستار چنين امري هستيم و در اين راستا تلاش خواهيم کرد». سخنان مرکل واکنشي به سياست دولت ترامپ در قبال ايران است؛ رئيس‌جمهور آمريکا خواستار انزواي ايران شده است.
تأکید بر روابط مثبت با ایران
از سوی دیگر، وزیر خارجه قطر روز گذشته با اشاره به اینکه دوحه با هرگونه تشدید تنش مخالف است، بر ضرورت حل اختلافات در چارچوب شورای همکاری خلیج‌فارس تأکید کرد. وزیر خارجه قطر که به مسکو سفر کرده است همچنین در دیدار با «سرگئی لاوروف»، همتای روسی خود، گفت: شورای همکاری خلیج‌فارس برای برقراری روابط مثبت با ایران تلاش می‌کرد اما چرا داشتن روابط قطر با ایران جرم محسوب می‌شود؟ لاوروف نیز در این نشست گفت مسکو و تهران در مسئله قطر و حل‌وفصل وضعیت بحرانی پیرامون این کشور اتفاق نظر و مواضعی یکسان دارند و خواهان حل بحران قطر پشت میز مذاکره هستند. او تأکید کرد گفت‌وگوی مستقیم بهترین گزینه برای حل اختلافات است و مسکو نیز به تماس‌های خود با طرف‌های بحران ادامه می‌دهد و آماده اتخاذ اقداماتی برای حمایت از تلاش‌های مربوط به حل‌وفصل اختلافات است.
هرج‌ومرج در كاخ سفيد
در حالي که بسياري از قدرت‌هاي جهاني از بالاگرفتن تنشي ديگر در منطقه ابراز نگراني کرده‌اند، ايالات‌متحده آمريکا که يکي از مهم‌ترين پايگاه‌هاي نظامي‌اش در قطر قرار دارد همچنان ضدونقيض موضع‌گيري مي‌کند و مواضع دولتمردان اين کشور در قبال اين بحران بسيار متفاوت بوده است. ترامپ هفته گذشته در يک سلسله‌توييت علنا از عربستان سعودي و متحدانش حمايت کرد و روز جمعه هم قطر را به حمايت سطح‌بالا از تروريسم متهم کرد. صحبت‌هاي ترامپ به‌وضوح مانع تلاش‌هاي وزارت امور خارجه ايالات‌متحده براي کاستن از تنش‌ها و برداشت تحريم‌هاي عربستان و ديگر کشورهاي عربي عليه قطر است. رکس تيلرسون، وزير خارجه آمريکا، در پي اين بحران بارها خواهان پايان محاصره قطر از طرف همسايگان عربش شده است. گرچه عربستان و برخي کشورهاي حوزه خليج‌فارس قطر را به حمايت از تروريسم متهم کرده‌اند، اما تيلرسون مي‌گويد همه طرف‌ها بايد براي کاستن حمايت از تروريسم گام بردارند.
هرج‌ومرج در مواضع آمريکا نسبت به قطر محدود به اظهارات ضدونقيض ترامپ و تيلرسون نمي‌شود. خلاف اظهارات رکس تيلرسون درباره تأثيرات منفي تحريم‌ها و انزواي قطر بر مبارزه آمريکا عليه تروريسم، جف ديويس، سخنگوي وزارت دفاع آمريکا، گفته بود تحريم‌ها و انزواي قطر هيچ تأثيري بر عمليات نظامي آمريکا در منطقه ندارد. پس از انتشار اظهارات تيلرسون درباره قطر، جف ديويس با انتشار توييتي اظهارات پيشين خود را تعديل کرد. او گفت انزواي قطر تأثيري بر فعاليت‌هاي جاري آمريکا در پايگاه نيروي هوايي آمريکا در العديد قطر ندارد، اما در درازمدت مي‌تواند بر عمليات نظامي آمريکا تأثيري منفي بگذارد. دودستگي دولتمردان آمريکايي در حالي در مواضع رسمي آنها نمايان شده که بحران اخير را اولين آزمايش ديپلماتيک ايالات متحده مي‌دانند؛‌ کشوري که از ديرباز با هر دو طرف بحران روابط نزديکي داشته است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.