چنگال
احمد غلامي
انگار اولينبار بود كه چنگال ميديديم. اول سيفالله صداي جرينگجرينگشان را شنيد. داشتيم سنگر عراقيها را بههم ميريختيم تا چيز دندانگيري پيدا كنيم: كيف پولي، ساعتي، ضبط صوتي... هر چيزي كه غنيمت باشد و بيخودي توي گرما وبال گردنمان نشود. پتويي را از زير كلمن كشيدم. صدايی دوباره شنيده شد. نميدانم چرا سيفالله فرياد زد: «آخجان سكه...» منظورش سكه طلا بود. توي خط خودمان شايعه شده بود، براي اينكه سربازان عراقی عقبنشيني نكنند بهجاي پول به آنها سكه ميدهند. بيخودي نبود كه سيفالله مهلت نداد و زودتر از همه شيرجه زد سمت پتو و گوشه تاشده آن را بالا زد و با ناباوري گفت: «چنگال.» همه زل زديم به دستهايش، دوتا چنگال را بالا گرفته بود و نشانمان ميداد. واقعا چيز غريبي بود. با اينكه مدتها توي جبهه بودم اما يكبار هم توي هيچ سنگري چنگال نديده بودم. سيفالله گفت: «حتما اينجا سنگر فرماندهي است.» دروغ نميگفت. بعيد است سرباز يكلاقباي عراقي حالوحوصله غذاخوردن با چنگال را داشته باشد. سيفالله گفت: «بايد همه سوراخسنبههايش را بگرديم. حتما چيزي گيرمان ميآيد.» گشت و گشتيم اما هيچچيز پيدا نكرديم. سيفالله خسته و وامانده گفت: «تف به اين شانس!» نگاه كرد به چنگالها و گفت: «ميخواهي؟» گفتم: «ميخواهم چكار!» گفت: «باكلاس است!» يكي از چنگالها را انداخت طرفم روي هوا آن را قاپيدم و گفتم: «ول كن بابا به چه درد ميخورد؟» گفت: «آدم به قسمتاش پشت نميكند.» گفتم: «اگر قسمت من اين است نميخواهم.» از سنگر كه آمديم بيرون آن را پرت كردم پشت خاكريز و گفتم: «خير سرشان!» گفت: «خيلي بيشعوري، نميخواستي ميدادي به خودم.» گفتم: «برو بابا ديوانه!» چنگال را برعكس توي جيبش گذاشته بود و نوك تيز آن بيرون بود. گفتم: «مراقب باش شيرجه ميزني تو گردنت نرود.» سر ظهر چنگال را درآورد. آن را حسابي شست و شروع كرد به غذاخوردن. از چنگال جاي قاشق استفاده ميكرد. خورش قيمه از لاي دندانههاي باز چنگال پايين ميريخت و شلوار سربازياش را رنگ ميكرد. گفتم: «دهاتي آخر با چنگال خورش ميخورند.» گفت: «با چنگال غنيمتي خوردن همهچيز حلال است.» بعد از آن سيفالله بود و چنگالي در جيب. از خودش جدا نميكرد. ميترسيد گمش كند. يا كسي آن را بردارد. چنگال برايش مثل خودكار تو جيب مهندسها و مداد گوشه گوش نجارها شده بود كه يادشان ميرفت مداد يا خودكاري دارند و بيخودي دنبال آن ميگردند. سيفالله هم تا غذا ميآمد ميگفت: «چنگالم كو.» بعد ميگفت: «آهان پيدايش كردم.» در جيبش را باز ميكرد و چنگالش را درميآورد و ميماليد به گوشه پيراهنش و برقش ميانداخت و ميگفت: «بسمالله!» فرق نميكرد، غذا آبگوشت باشد يا پلو و فسنجان، هرچه بود با چنگال ميخورد. زرشكپلو با مرغ همان غذايي بود كه سيفالله انتظارش را ميكشيد، چنگالش را به كار ميانداخت و با حوصله پوست مرغ را جدا ميكرد و با لبه آن تكهتكهاش ميكرد و با كيف توي دهانش ميگذاشت. انگارنهانگار كه اينجا جبهه است. سيفالله را آنقدر با چنگال ديده بوديم كه ديگر يادمان رفت كه با تعجب غذاخوردنش را تماشا كنيم. چنگال شده بود بخشي از وجودش. مثل پلاك هويتش. جعفري گفت: «شهيد شدي از روي همين چنگال توي جيبت شناساييات ميكنيم.» خيلي طول نكشيد كه خبر آوردند سيفالله شهيد شده است. اما نتوانستيم او را شناسايي كنيم. جنازهاش مانده بود توي خط دشمن و آنقدر نزديك و زير آتش عراقيها بود كه كسي جرئت نميكرد برود و او را برگرداند. ما صبح تا بعدازظهر سيفالله را ميديديم. خودش را كه نه. تلألوء نور خورشيد را روي چنگالش ميديديم و حدس میزديم سيفالله باشد. سيفالله صبح تا ظهر، ظهر تا بعدازظهر برق ميزد و شبها خاموش ميشد. فرمانده گفت: «همه شما يكپا خلوچل هستيد. چنگال به آن كوچكي آن هم توي جيب چطور اينجوري برق ميزند.» جعفري گفت: «حاضرم شرط ببندم جناب سروان چنگال خودش است.» جناب سروان گفت: «شرط چي؟» جعفري گفت: «سر يك هفته مرخصي!» جناب سروان گفت: «چهجوري ثابت ميكني سيفالله است؟» جعفري گفت: «ميروم، اگر بود جنازهاش را برميگردانم عقب.» جناب سروان گفت: «نه خطرناك است، مسئوليت دارد.» شرط بسته نشد، اما جناب سروان فردا ظهر رفت بالاي خاكريز و با دوربين به سمت نور نگاه كرد. چيزي دستگيرش نشد. صدايمان زد. با جعفري رفتيم سنگرش. گفت: «برويد به شرطي كه اگر ديديد خطرناك است برگرديد. قول ميدهم دستخالي هم آمديد بفرستمتان مرخصي!» شب به كانال زديم. پيداكردن سيفالله در شب سخت بود. با جعفري جاي نور را مرور كرديم. آنقدر نزديك خاكريز عراقيها شده بوديم كه صدايشان را ميشنيديم. سينهخيز خودمان را به مختصاتي كه با جعفري حدس زده بوديم، رسانديم. بوي جنازه ميآمد. به هدف زده بوديم. سينهخيز و كورمالكورمال جلو رفتيم. دست ميزديم به سينه جنازهها. اگر دستمان به فلزي ميخورد بيشتر وارسياش ميكرديم. طبق مختصات فرضی بايد سيفالله آنجا ميبود. اما هيچكدام از جنازهها خودي نبودند. انگار به گور عراقيها دستبرد زده بوديم. جعفري آرام گفت: «پيدايش كردم.» سينهخيز نزديكش رفتيم. جعفري چنگال را از جيب جنازه درآورد. برق شادي را توي چشمهايش ميديدم. رفتيم نزديكتر. اما سيفالله نبود. سربازي عراقي بود به قد و قامت سيفالله. باورمان نميشد. توي تاريكي به يكديگر نگاه كرديم. بايد برميگشتيم. جعفري گفت: «كاش حداقل دستخالي برميگشتيم.» گفتم: «شايد اسير شده، جنازهاي از ما نبود.» سينهخيز برگشتيم. صداي نالهاي آمد. همان عراقي بود. گفتم: «برويم. الان شليك ميكنند.» خودمان را روي زمين تندتر جلو كشيديم تا برسیم به كانال. عراقي بلندتر ناله كرد. جعفري ايستاد و گفت: «او را ببريم.» گفتم: «ببريم؟» گفت: «آره زنده است. خونش گردنمان را ميگيرد.» راست ميگفت. پاهايش را گرفتيم و كشانكشان با چنگالی در جيب او را تا توي كانال برديم.
انگار اولينبار بود كه چنگال ميديديم. اول سيفالله صداي جرينگجرينگشان را شنيد. داشتيم سنگر عراقيها را بههم ميريختيم تا چيز دندانگيري پيدا كنيم: كيف پولي، ساعتي، ضبط صوتي... هر چيزي كه غنيمت باشد و بيخودي توي گرما وبال گردنمان نشود. پتويي را از زير كلمن كشيدم. صدايی دوباره شنيده شد. نميدانم چرا سيفالله فرياد زد: «آخجان سكه...» منظورش سكه طلا بود. توي خط خودمان شايعه شده بود، براي اينكه سربازان عراقی عقبنشيني نكنند بهجاي پول به آنها سكه ميدهند. بيخودي نبود كه سيفالله مهلت نداد و زودتر از همه شيرجه زد سمت پتو و گوشه تاشده آن را بالا زد و با ناباوري گفت: «چنگال.» همه زل زديم به دستهايش، دوتا چنگال را بالا گرفته بود و نشانمان ميداد. واقعا چيز غريبي بود. با اينكه مدتها توي جبهه بودم اما يكبار هم توي هيچ سنگري چنگال نديده بودم. سيفالله گفت: «حتما اينجا سنگر فرماندهي است.» دروغ نميگفت. بعيد است سرباز يكلاقباي عراقي حالوحوصله غذاخوردن با چنگال را داشته باشد. سيفالله گفت: «بايد همه سوراخسنبههايش را بگرديم. حتما چيزي گيرمان ميآيد.» گشت و گشتيم اما هيچچيز پيدا نكرديم. سيفالله خسته و وامانده گفت: «تف به اين شانس!» نگاه كرد به چنگالها و گفت: «ميخواهي؟» گفتم: «ميخواهم چكار!» گفت: «باكلاس است!» يكي از چنگالها را انداخت طرفم روي هوا آن را قاپيدم و گفتم: «ول كن بابا به چه درد ميخورد؟» گفت: «آدم به قسمتاش پشت نميكند.» گفتم: «اگر قسمت من اين است نميخواهم.» از سنگر كه آمديم بيرون آن را پرت كردم پشت خاكريز و گفتم: «خير سرشان!» گفت: «خيلي بيشعوري، نميخواستي ميدادي به خودم.» گفتم: «برو بابا ديوانه!» چنگال را برعكس توي جيبش گذاشته بود و نوك تيز آن بيرون بود. گفتم: «مراقب باش شيرجه ميزني تو گردنت نرود.» سر ظهر چنگال را درآورد. آن را حسابي شست و شروع كرد به غذاخوردن. از چنگال جاي قاشق استفاده ميكرد. خورش قيمه از لاي دندانههاي باز چنگال پايين ميريخت و شلوار سربازياش را رنگ ميكرد. گفتم: «دهاتي آخر با چنگال خورش ميخورند.» گفت: «با چنگال غنيمتي خوردن همهچيز حلال است.» بعد از آن سيفالله بود و چنگالي در جيب. از خودش جدا نميكرد. ميترسيد گمش كند. يا كسي آن را بردارد. چنگال برايش مثل خودكار تو جيب مهندسها و مداد گوشه گوش نجارها شده بود كه يادشان ميرفت مداد يا خودكاري دارند و بيخودي دنبال آن ميگردند. سيفالله هم تا غذا ميآمد ميگفت: «چنگالم كو.» بعد ميگفت: «آهان پيدايش كردم.» در جيبش را باز ميكرد و چنگالش را درميآورد و ميماليد به گوشه پيراهنش و برقش ميانداخت و ميگفت: «بسمالله!» فرق نميكرد، غذا آبگوشت باشد يا پلو و فسنجان، هرچه بود با چنگال ميخورد. زرشكپلو با مرغ همان غذايي بود كه سيفالله انتظارش را ميكشيد، چنگالش را به كار ميانداخت و با حوصله پوست مرغ را جدا ميكرد و با لبه آن تكهتكهاش ميكرد و با كيف توي دهانش ميگذاشت. انگارنهانگار كه اينجا جبهه است. سيفالله را آنقدر با چنگال ديده بوديم كه ديگر يادمان رفت كه با تعجب غذاخوردنش را تماشا كنيم. چنگال شده بود بخشي از وجودش. مثل پلاك هويتش. جعفري گفت: «شهيد شدي از روي همين چنگال توي جيبت شناساييات ميكنيم.» خيلي طول نكشيد كه خبر آوردند سيفالله شهيد شده است. اما نتوانستيم او را شناسايي كنيم. جنازهاش مانده بود توي خط دشمن و آنقدر نزديك و زير آتش عراقيها بود كه كسي جرئت نميكرد برود و او را برگرداند. ما صبح تا بعدازظهر سيفالله را ميديديم. خودش را كه نه. تلألوء نور خورشيد را روي چنگالش ميديديم و حدس میزديم سيفالله باشد. سيفالله صبح تا ظهر، ظهر تا بعدازظهر برق ميزد و شبها خاموش ميشد. فرمانده گفت: «همه شما يكپا خلوچل هستيد. چنگال به آن كوچكي آن هم توي جيب چطور اينجوري برق ميزند.» جعفري گفت: «حاضرم شرط ببندم جناب سروان چنگال خودش است.» جناب سروان گفت: «شرط چي؟» جعفري گفت: «سر يك هفته مرخصي!» جناب سروان گفت: «چهجوري ثابت ميكني سيفالله است؟» جعفري گفت: «ميروم، اگر بود جنازهاش را برميگردانم عقب.» جناب سروان گفت: «نه خطرناك است، مسئوليت دارد.» شرط بسته نشد، اما جناب سروان فردا ظهر رفت بالاي خاكريز و با دوربين به سمت نور نگاه كرد. چيزي دستگيرش نشد. صدايمان زد. با جعفري رفتيم سنگرش. گفت: «برويد به شرطي كه اگر ديديد خطرناك است برگرديد. قول ميدهم دستخالي هم آمديد بفرستمتان مرخصي!» شب به كانال زديم. پيداكردن سيفالله در شب سخت بود. با جعفري جاي نور را مرور كرديم. آنقدر نزديك خاكريز عراقيها شده بوديم كه صدايشان را ميشنيديم. سينهخيز خودمان را به مختصاتي كه با جعفري حدس زده بوديم، رسانديم. بوي جنازه ميآمد. به هدف زده بوديم. سينهخيز و كورمالكورمال جلو رفتيم. دست ميزديم به سينه جنازهها. اگر دستمان به فلزي ميخورد بيشتر وارسياش ميكرديم. طبق مختصات فرضی بايد سيفالله آنجا ميبود. اما هيچكدام از جنازهها خودي نبودند. انگار به گور عراقيها دستبرد زده بوديم. جعفري آرام گفت: «پيدايش كردم.» سينهخيز نزديكش رفتيم. جعفري چنگال را از جيب جنازه درآورد. برق شادي را توي چشمهايش ميديدم. رفتيم نزديكتر. اما سيفالله نبود. سربازي عراقي بود به قد و قامت سيفالله. باورمان نميشد. توي تاريكي به يكديگر نگاه كرديم. بايد برميگشتيم. جعفري گفت: «كاش حداقل دستخالي برميگشتيم.» گفتم: «شايد اسير شده، جنازهاي از ما نبود.» سينهخيز برگشتيم. صداي نالهاي آمد. همان عراقي بود. گفتم: «برويم. الان شليك ميكنند.» خودمان را روي زمين تندتر جلو كشيديم تا برسیم به كانال. عراقي بلندتر ناله كرد. جعفري ايستاد و گفت: «او را ببريم.» گفتم: «ببريم؟» گفت: «آره زنده است. خونش گردنمان را ميگيرد.» راست ميگفت. پاهايش را گرفتيم و كشانكشان با چنگالی در جيب او را تا توي كانال برديم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.