|

هذيان سخنگويي

به‌تازگي نمايشنامه «آوازخوان طاس» اوژن يونسكو با ترجمه محمدتقي غياثي در نشر فرهنگ‌جاويد بازچاپ شده است. غياثي اين اثر را در دهه پنجاه به فارسي برگردانده بود و حالا چاپ دوباره‌اي از آن عرضه شده است. «آوازخوان طاس» نمايشنامه‌اي است كه براي مدتي طولاني، بيش از چهارده سال، به روي صحنه ماند. «آوازخوان طاس» بر مضمون فاجعه زبان تكيه دارد. آن‌طور كه غياثي در يادداشت ابتدايي كتاب نوشته، اين نمايشنامه يونسكو بازنمودن قهقراي آدمي به علت از دست نهادن اصالت و تشبه به ديگران است و بهترين نمودار اين قهقرا، فرسودگي زبانِ محاوره و ابتذال گفت‌وگوهاست. چراكه به اعتقاد يونسكو، فرسودگي زبان حكايت‌گر فرسايش انديشه است: «همه مي‌كوشند كه مثل ديگران سخن بگويند. اين است كه ديگر كسي نمي‌انديشد. دست نياز همه به‌سوي اصطلاحات متداول و عبارات مبتذل معروف و ضرب‌المثل‌هايي دراز است كه گاه بي‌معنا و مضحك است. ديگر سخني آفريده نمي‌شود. حرف‌ها كهنه و فاقد تحرك است؛ و همين عبارات فرسوده نيز گاه قلب مي‌گردد و درست بيان نمي‌شود.»
به اين‌اعتبار، «آوازخوان طاس» تقليدي است مسخره‌آميز از خودآموز زبان خارجي. در خودآموزهاي زبان خارجي، معمولا عبارات و اصطلاحات به‌ گونه‌اي كه مضحك مي‌نمايد آموزش داده مي‌شوند و «زبان ما تنهايان نيز، كه انگيزه كافي براي تفاهم و نزديكي به همنوعان خود نمي‌يابيم، به حقايق خنده‌آور خودآموزها شبيه گشته است: امسال زمستان سرد است، پارسال تابستان هوا گرم بود. لذا تكرار طوطي‌وار شنيده‌ها و خوانده‌ها به ياوه‌گويي بدل گشته، ستوه‌آور شده است. آوازخوان طاس كه برگردان زندگي ماست، هذيان سخنگويي نام گرفته است.» اين نمايشنامه يونسكو در ابتدا نامي ديگر داشت. يونسكو عنوان «وقت انگليسي» يعني ساعت فراگيري زبان را براي اين نمايشنامه‌اش انتخاب كرده بود اما به او گفتند كه اين عنوان ممكن است انتقادي عليه مردم انگليس تلقي شود. در حين تمرين نمايشنامه، به‌طور اتفاقي و در پي اشتباه يكي از بازيگران، عنوان «آوازخوان طاس» براي اين نمايش انتخاب مي‌شود. غياثي براي چاپ دوم كتاب درآمدي ديگر نوشته و در بخشي از آن درباره تحولات بعد از جنگ جهاني دوم و اين نمايشنامه يونسكو آورده: «در پايان جنگ جهاني دوم، خرابي‌هاي به‌جامانده فراوان بود و مردم اروپا بينوا. طرح مارشال به ترميم ويراني‌ها پرداخت تا فرانسه و در پي آن اروپا، كمونيست نشود. ژنرال دوگل، سردار مقاومت در برابر فاشيسم، دوبار پا به عرصه نهاد و هربار، تا آن‌جا كه در توان داشت، دردها را درمان كرد. شعر با آپولينر، رمان با آلن‌ رب-گريه، نقد با بارت نو گرديد. يونسكو نمايش را دگرگون ساخت. به‌جرئت مي‌توان گفت كه نمايش نو، انقلابي‌تر از شعر و قصه و نقد مي‌نمود. آوازخوان طاس نه همان پيشرو نمايش، بل ضدتئاتر جلوه كرد. نمايش سنتي فرانسه، كه سراپا ارسطويي بود، يك‌بار فاقد هر منطق و فلسفه‌اي گرديد؛ تا جايي‌كه عنوان نمايش‌نامه ربطي به محتوا نداشت، چراكه در هيچ‌جاي نمايشنامه، آوازخواني ديده نمي‌شد، ‌خواه طاس باشد خواه خوش‌زلف. اين بود كه نمايش‌نامه‌هاي يونسكو، بكت و آدامو نمايش پوچي خوانده شدند. منتقدان نسل بعد اين نام‌گذاري را بي‌ربط شمردند و نمايش تازه را نمايش ريشخند ناميدند، كه منطقي‌تر مي‌نمود.»

به‌تازگي نمايشنامه «آوازخوان طاس» اوژن يونسكو با ترجمه محمدتقي غياثي در نشر فرهنگ‌جاويد بازچاپ شده است. غياثي اين اثر را در دهه پنجاه به فارسي برگردانده بود و حالا چاپ دوباره‌اي از آن عرضه شده است. «آوازخوان طاس» نمايشنامه‌اي است كه براي مدتي طولاني، بيش از چهارده سال، به روي صحنه ماند. «آوازخوان طاس» بر مضمون فاجعه زبان تكيه دارد. آن‌طور كه غياثي در يادداشت ابتدايي كتاب نوشته، اين نمايشنامه يونسكو بازنمودن قهقراي آدمي به علت از دست نهادن اصالت و تشبه به ديگران است و بهترين نمودار اين قهقرا، فرسودگي زبانِ محاوره و ابتذال گفت‌وگوهاست. چراكه به اعتقاد يونسكو، فرسودگي زبان حكايت‌گر فرسايش انديشه است: «همه مي‌كوشند كه مثل ديگران سخن بگويند. اين است كه ديگر كسي نمي‌انديشد. دست نياز همه به‌سوي اصطلاحات متداول و عبارات مبتذل معروف و ضرب‌المثل‌هايي دراز است كه گاه بي‌معنا و مضحك است. ديگر سخني آفريده نمي‌شود. حرف‌ها كهنه و فاقد تحرك است؛ و همين عبارات فرسوده نيز گاه قلب مي‌گردد و درست بيان نمي‌شود.»
به اين‌اعتبار، «آوازخوان طاس» تقليدي است مسخره‌آميز از خودآموز زبان خارجي. در خودآموزهاي زبان خارجي، معمولا عبارات و اصطلاحات به‌ گونه‌اي كه مضحك مي‌نمايد آموزش داده مي‌شوند و «زبان ما تنهايان نيز، كه انگيزه كافي براي تفاهم و نزديكي به همنوعان خود نمي‌يابيم، به حقايق خنده‌آور خودآموزها شبيه گشته است: امسال زمستان سرد است، پارسال تابستان هوا گرم بود. لذا تكرار طوطي‌وار شنيده‌ها و خوانده‌ها به ياوه‌گويي بدل گشته، ستوه‌آور شده است. آوازخوان طاس كه برگردان زندگي ماست، هذيان سخنگويي نام گرفته است.» اين نمايشنامه يونسكو در ابتدا نامي ديگر داشت. يونسكو عنوان «وقت انگليسي» يعني ساعت فراگيري زبان را براي اين نمايشنامه‌اش انتخاب كرده بود اما به او گفتند كه اين عنوان ممكن است انتقادي عليه مردم انگليس تلقي شود. در حين تمرين نمايشنامه، به‌طور اتفاقي و در پي اشتباه يكي از بازيگران، عنوان «آوازخوان طاس» براي اين نمايش انتخاب مي‌شود. غياثي براي چاپ دوم كتاب درآمدي ديگر نوشته و در بخشي از آن درباره تحولات بعد از جنگ جهاني دوم و اين نمايشنامه يونسكو آورده: «در پايان جنگ جهاني دوم، خرابي‌هاي به‌جامانده فراوان بود و مردم اروپا بينوا. طرح مارشال به ترميم ويراني‌ها پرداخت تا فرانسه و در پي آن اروپا، كمونيست نشود. ژنرال دوگل، سردار مقاومت در برابر فاشيسم، دوبار پا به عرصه نهاد و هربار، تا آن‌جا كه در توان داشت، دردها را درمان كرد. شعر با آپولينر، رمان با آلن‌ رب-گريه، نقد با بارت نو گرديد. يونسكو نمايش را دگرگون ساخت. به‌جرئت مي‌توان گفت كه نمايش نو، انقلابي‌تر از شعر و قصه و نقد مي‌نمود. آوازخوان طاس نه همان پيشرو نمايش، بل ضدتئاتر جلوه كرد. نمايش سنتي فرانسه، كه سراپا ارسطويي بود، يك‌بار فاقد هر منطق و فلسفه‌اي گرديد؛ تا جايي‌كه عنوان نمايش‌نامه ربطي به محتوا نداشت، چراكه در هيچ‌جاي نمايشنامه، آوازخواني ديده نمي‌شد، ‌خواه طاس باشد خواه خوش‌زلف. اين بود كه نمايش‌نامه‌هاي يونسكو، بكت و آدامو نمايش پوچي خوانده شدند. منتقدان نسل بعد اين نام‌گذاري را بي‌ربط شمردند و نمايش تازه را نمايش ريشخند ناميدند، كه منطقي‌تر مي‌نمود.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.