بهمناسبت چهلمين روز درگذشت «دنيا فنيزاده»
تقدير ما هميشه تدبير ما نيست!
فرانک آرتا: سنتی تلخ اما واقعی در کشورمان از گذشته تا امروز وجود داشته که هرآنچه به «چشم» بیاید، مورد توجه و کنجکاوی قرار میگیرد و هرآنچه به چشم نیاید، نادیده گرفته میشود! شاید چنین رویکردی در نگاه اول چندان آسیبرسان به نظر نرسد، اما وقتی رویه مألوف زندگی شخصی یا کاری کسی میشود، قطعا تبعاتی ناخوش بههمراه دارد. نمونه گویای آن در دنیای سینما و نمایش قابل لمس و درک است. در اغلب اوقات مردم در شکلگیری هنر فیلم یا نمایش، فقط بازیگران آن را بهخوبی به یاد میآورند! درحالیکه متأسفانه از ارادههایی که پشت صحنه موجب شده تا بازیگران بدرخشند و دیده شوند، چندان اطلاعی ندارند! حال آنکه هنرمندی که در متن چنین موقعیتی به فعالیت هنری خود ادامه میدهد، جدا از صبوری، باید عشق مضاعفی به کارش داشته باشد تا در گذر زمان، کمکم مردم از طریق رسانههای گروهی پی به ارزشهای او ببرند. نمونه مثالزدنی چنین هنرمندی، «دنیا فنیزاده» است که متأسفانه دستِ اجل مهلت نداد که او بیش از آنچه حقش بود، بدرخشد و به تواناییهای ذاتی و پرورشیافته او پی برده شود. البته به دلیل ساختار زندگی خصوصیاش از همان ابتدا ناچار شد که در پشت پرده [صحنه]، زندگی هنریاش را آغاز کند. او فرزند زندهیاد پرویز فنیزاده، یکی از استثناییترین بازیگران تئاتر، سینما و تلویزیون، بود که در سال 1358 هنگام بازی در فیلم «اعدامی» در 42سالگی درگذشت. مرگ غمانگیز آقای فنیزاده روی همسر و دو دخترش - دنیا و هستی - تأثیر بدی گذاشت. این هنرمند بهدلیل علاقه مفرطش به «تئاتر»، همواره به این «نام» قسم میخورد. همچنین او خوش نداشت که دخترانش، راه او را در پیش بگیرند. به عبارت دقیقتر نباید مقابل دوربین سینما دیده میشدند. حتی در گفتوگویی خصوصی با نگارنده گفته بود که «بهرام بیضایی به من پیشنهاد بازیگری داده بودند، ولی بهدلیل پدرم چنین پیشنهادی را رد کردم». همین نگاهِ پدر دنیایِ «دنیا» را تغییر داد. «دنیا» از سنین کوچکی بهدلیل رفتوآمد در محیطهای فرهنگی همچون کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان به مسائل کودکان علاقهمند شد و چهچیزی بهتر از دنیای عروسکان. پس به سمت نمایش عروسکی میل پیدا کرد. او از همان روزهای نخست چراغخاموش و دور از رسانهها کار خود را ادامه داد و با وجود موفقیت در این مسیر هربار که مورد پرسش و درخواست برای انجام گفتوگو قرار میگرفت، سر باز میزد و تمام دلیلش را به عهدی که با پدر بسته بود، منتسب میکرد. روزها و سالها میگذشت و مهارت او در جانبخشی به عروسکها و ورزیدگیاش در حرکات این مخلوقان زیبا، او را در حرفه خود یکهتاز کرد. او با دستِ راست خود عروسک مشهور «کلاهقرمزی» را زنده کرد و خاطره خوبی میان نسلها برجای گذاشت، اما بااینهمه واقعیت این بود که شمایل «کلاهقرمزی» بیش از هر چیز در مقابل دیدگان مردم با صدایش؛ یعنی - حمید جبلی - و کلکلهایش با آقای مجری (ایرج طهماسب) شهرت پیدا کرده بود، هرچند که در تیتراژ برنامه نامش دیده میشد. در حقیقت نقش عروسکگردان بعدا مورد توجه قرار گرفت و به مرور از طریق اطلاعدهی در رسانهها و تعریف و تمجید خالقان «کلاهقرمزی» مثل جبلی، طهماسب و مرضیه محبوب (عروسکساز) و همینطور بهواسطه همکاری با بزرگانی همچون مرضیه برومند و فرشته طائرپور توجهها را به خود جلب کرد. در جشنواره کودک و نوجوان اصفهان در سال 1392 از او تجلیل شد و کمکم داشت رونقی به کارش داده میشد، اما ابتلای او به بیماری سرطان فشارهای زیادی به او تحمیل کرد. با وجود قدردیدگی توقع میشد در فیلم سینمایی «شهر موشها» حضور مییافت، اما متأسفانه نشد! شاید دستمزد بالای او مانع شده بود، اما مگر یک هنرمند که شناخته و هنر پس داده شده، نباید بالاخره حاصل دسترنج و سختیهای خود را ببیند؟! بههرحال سرنوشت و تقدیر همیشه هم حاصل تدبیر نیست! فنیزاده نخستینبار در سال ۱۳۶۴ در برنامه تلویزیونی «چتر با آواز باران» عروسکگردانی را تجربه کرد و البته با برنامه «صندوق پست» و ورود عروسک کلاهقرمزی به آن به شهرت رسید. دنیا فنیزاده در ۲۶ آبان ۱۳۴۶ چشم به این دنیا گشود و در هشتم دی ۱۳۹۵ چشم از این جهان بست. تقدیر بر این بود که همچون پدر در دهه 40 زندگی خود این دنیا را ترک کند. از او دو پسر دوقلو به نامهای ارشیا و سیاوش به یادگار مانده است. روحش شاد.
فرانک آرتا: سنتی تلخ اما واقعی در کشورمان از گذشته تا امروز وجود داشته که هرآنچه به «چشم» بیاید، مورد توجه و کنجکاوی قرار میگیرد و هرآنچه به چشم نیاید، نادیده گرفته میشود! شاید چنین رویکردی در نگاه اول چندان آسیبرسان به نظر نرسد، اما وقتی رویه مألوف زندگی شخصی یا کاری کسی میشود، قطعا تبعاتی ناخوش بههمراه دارد. نمونه گویای آن در دنیای سینما و نمایش قابل لمس و درک است. در اغلب اوقات مردم در شکلگیری هنر فیلم یا نمایش، فقط بازیگران آن را بهخوبی به یاد میآورند! درحالیکه متأسفانه از ارادههایی که پشت صحنه موجب شده تا بازیگران بدرخشند و دیده شوند، چندان اطلاعی ندارند! حال آنکه هنرمندی که در متن چنین موقعیتی به فعالیت هنری خود ادامه میدهد، جدا از صبوری، باید عشق مضاعفی به کارش داشته باشد تا در گذر زمان، کمکم مردم از طریق رسانههای گروهی پی به ارزشهای او ببرند. نمونه مثالزدنی چنین هنرمندی، «دنیا فنیزاده» است که متأسفانه دستِ اجل مهلت نداد که او بیش از آنچه حقش بود، بدرخشد و به تواناییهای ذاتی و پرورشیافته او پی برده شود. البته به دلیل ساختار زندگی خصوصیاش از همان ابتدا ناچار شد که در پشت پرده [صحنه]، زندگی هنریاش را آغاز کند. او فرزند زندهیاد پرویز فنیزاده، یکی از استثناییترین بازیگران تئاتر، سینما و تلویزیون، بود که در سال 1358 هنگام بازی در فیلم «اعدامی» در 42سالگی درگذشت. مرگ غمانگیز آقای فنیزاده روی همسر و دو دخترش - دنیا و هستی - تأثیر بدی گذاشت. این هنرمند بهدلیل علاقه مفرطش به «تئاتر»، همواره به این «نام» قسم میخورد. همچنین او خوش نداشت که دخترانش، راه او را در پیش بگیرند. به عبارت دقیقتر نباید مقابل دوربین سینما دیده میشدند. حتی در گفتوگویی خصوصی با نگارنده گفته بود که «بهرام بیضایی به من پیشنهاد بازیگری داده بودند، ولی بهدلیل پدرم چنین پیشنهادی را رد کردم». همین نگاهِ پدر دنیایِ «دنیا» را تغییر داد. «دنیا» از سنین کوچکی بهدلیل رفتوآمد در محیطهای فرهنگی همچون کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان به مسائل کودکان علاقهمند شد و چهچیزی بهتر از دنیای عروسکان. پس به سمت نمایش عروسکی میل پیدا کرد. او از همان روزهای نخست چراغخاموش و دور از رسانهها کار خود را ادامه داد و با وجود موفقیت در این مسیر هربار که مورد پرسش و درخواست برای انجام گفتوگو قرار میگرفت، سر باز میزد و تمام دلیلش را به عهدی که با پدر بسته بود، منتسب میکرد. روزها و سالها میگذشت و مهارت او در جانبخشی به عروسکها و ورزیدگیاش در حرکات این مخلوقان زیبا، او را در حرفه خود یکهتاز کرد. او با دستِ راست خود عروسک مشهور «کلاهقرمزی» را زنده کرد و خاطره خوبی میان نسلها برجای گذاشت، اما بااینهمه واقعیت این بود که شمایل «کلاهقرمزی» بیش از هر چیز در مقابل دیدگان مردم با صدایش؛ یعنی - حمید جبلی - و کلکلهایش با آقای مجری (ایرج طهماسب) شهرت پیدا کرده بود، هرچند که در تیتراژ برنامه نامش دیده میشد. در حقیقت نقش عروسکگردان بعدا مورد توجه قرار گرفت و به مرور از طریق اطلاعدهی در رسانهها و تعریف و تمجید خالقان «کلاهقرمزی» مثل جبلی، طهماسب و مرضیه محبوب (عروسکساز) و همینطور بهواسطه همکاری با بزرگانی همچون مرضیه برومند و فرشته طائرپور توجهها را به خود جلب کرد. در جشنواره کودک و نوجوان اصفهان در سال 1392 از او تجلیل شد و کمکم داشت رونقی به کارش داده میشد، اما ابتلای او به بیماری سرطان فشارهای زیادی به او تحمیل کرد. با وجود قدردیدگی توقع میشد در فیلم سینمایی «شهر موشها» حضور مییافت، اما متأسفانه نشد! شاید دستمزد بالای او مانع شده بود، اما مگر یک هنرمند که شناخته و هنر پس داده شده، نباید بالاخره حاصل دسترنج و سختیهای خود را ببیند؟! بههرحال سرنوشت و تقدیر همیشه هم حاصل تدبیر نیست! فنیزاده نخستینبار در سال ۱۳۶۴ در برنامه تلویزیونی «چتر با آواز باران» عروسکگردانی را تجربه کرد و البته با برنامه «صندوق پست» و ورود عروسک کلاهقرمزی به آن به شهرت رسید. دنیا فنیزاده در ۲۶ آبان ۱۳۴۶ چشم به این دنیا گشود و در هشتم دی ۱۳۹۵ چشم از این جهان بست. تقدیر بر این بود که همچون پدر در دهه 40 زندگی خود این دنیا را ترک کند. از او دو پسر دوقلو به نامهای ارشیا و سیاوش به یادگار مانده است. روحش شاد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.