نگرانی یونسکو از نحوه استفاده از هوش مصنوعی در آموزش
فناوری، از‌جمله هوش مصنوعی، نقشی مکمل و حیاتی در فرایند یادگیری ایفا می‌کند، اما نمی‌تواند جایگزین تعاملات غنی و سازنده میان معلمان و دانش‌آموزان شود. بحران جهانی یادگیری، پدیده‌ای است که از مدت‌ها پیش از ظهور هوش مصنوعی وجود داشته است.
به گزارش گروه رسانه‌ای شرق،
جمال صوفیه: فناوری، از‌جمله هوش مصنوعی، نقشی مکمل و حیاتی در فرایند یادگیری ایفا می‌کند، اما نمی‌تواند جایگزین تعاملات غنی و سازنده میان معلمان و دانش‌آموزان شود. بحران جهانی یادگیری، پدیده‌ای است که از مدت‌ها پیش از ظهور هوش مصنوعی وجود داشته است. این بحران از کیفیت نامطلوب آموزش و محرومیت کامل از تحصیل سرچشمه می‌گیرد. در کشورهای با درآمد پایین و کشورهای با درآمد متوسطِ رو به پایین، ۷۰ درصد کودکان تا ۱۰سالگی قادر به خواندن یک متن ساده نیستند. این رقم در کشورهای کمترتوسعه‌یافته به ۹۰ درصد نیز می‌رسد. هوش مصنوعی می‌تواند به رفع شکاف‌های موجود در کیفیت و دسترسی به آموزش کمک کند، اما فقط به شرط آنکه اصل فراگیری و شمول آموزشی، راهنمای اصلی به‌کارگیری آن باقی بماند. این فناوری باید از تعاملات انسانی و عاملیت انسان حمایت کند، نه اینکه درصدد جایگزین‌شدن با آنها برآید. همچنین، معلمان، والدین و دانش‌آموزان باید هدایت این فرایند را بر عهده داشته باشند. یونسکو بر این باور است هدایت و تعیین چگونگی استفاده از هوش مصنوعی در آموزش باید در اختیار انسان‌ها باشد، نه الگوریتم‌ها. فعالیت این سازمان با کشورها و نهادهای مختلف برای تدوین سیاست‌ها و شیوه‌های یادگیری مبتنی بر پژوهش، به‌طور ویژه بر جوامعی متمرکز است که از خدمات و فرصت‌های آموزشی کافی بهره‌مند نیستند.
هوش مصنوعی مولد، هم‌اکنون نظام آموزشی را با تحولات گسترده‌ای روبه‌رو کرده است. میزان استفاده معلمان و دانش‌آموزان از این فناوری با سرعت زیادی در حال افزایش است. در کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD)، تقریبا یک معلم از هر سه معلم اعلام کرده است از هوش مصنوعی استفاده می‌کند. در همین حال، نظام‌های آموزشی برای همگام‌شدن با این تحولات، با دشواری روبه‌رو هستند. در برزیل و شیلی بیش از ۵۰ درصد معلمان به ابزارهای هوش مصنوعی متکی هستند؛ با این حال، کمتر از ۱۰ درصد مؤسسات آموزشی در آمریکای لاتین دستورالعمل‌های رسمی برای استفاده از این ابزارها دارند. نتایج یک پیمایش جهانی یونسکو در سال ۲۰۲۵ نشان داد ۹۲ درصد متخصصان آموزش عالی از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده می‌کنند، اما فقط ۲۴ درصد آنان هنگام استفاده از این ابزارها احساس اطمینان و تسلط کامل دارند. یونسکو نسبت به این نگرش هشدار می‌دهد هوش مصنوعی را راه‌حلی سریع و آسان برای مشکلات ساختاری نظام آموزشی بدانیم. کمبود معلم و ساخت مدارس همچنان مستلزم توجه مستمر سیاست‌گذاران و سرمایه‌گذاری پایدار است. افزودن فناوری به نظام آموزشی، در حالی که این مسائل اساسی نادیده گرفته شوند، مانند آن است که بخواهیم سقف خانه‌ای را بنا کنیم که پی آن در حال فروریختن است. در رقابت برای رسیدن به آینده‌ای که در آن هوش انسانی و هوش ماشینی ممکن است ارتباطی تنگاتنگ با یکدیگر پیدا کنند، نظام‌های آموزشی با مجموعه‌ای از پرسش‌های بنیادین روبه‌رو هستند؛ از‌جمله اینکه چگونه می‌توان از شکل‌گیری شرایطی جلوگیری کرد که در آن افراد محروم از دسترسی دیجیتال از دیگران عقب بمانند و شکاف آموزشی بیش از پیش گسترش یابد؟ چگونه عدالت و فراگیری را در کانون توجه قرار داد و عاملیت و حقوق بشر دانش‌آموزان، معلمان و جوامع آموزشی را حفظ کرد؟ چگونه هنگام گردآوری داده‌ها در جریان فرایند یادگیری، حقوق بشر و حریم خصوصی داده‌ها را پاس داشت؟ یونسکو رهنمودهایی درباره استفاده از هوش مصنوعی مولد در آموزش و پژوهش ارائه کرده است. این سازمان همچنین توصیه می‌کند دولت‌ها، چارچوب‌های شایستگی هوش مصنوعی برای دانش‌آموزان و معلمان را در قالب راهبردی جامع و دربرگیرنده تمامی مقاطع و سطوح آموزشی، در نظام‌های آموزشی خود ادغام کنند. این چارچوب‌ها به درک خطرات و ظرفیت‌های هوش مصنوعی برای پشتیبانی از تصمیم‌گیری انسانی و رشد فکری کمک می‌کنند. در همین راستا، اجرای طرح‌های آزمایشی اولیه برای استفاده از این ابزارها در راستای ارائه رهنمودهای سیاست‌گذاری، در بنگلادش، برزیل، موزامبیک و ویتنام آغاز شده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.
